Ngā Tauira Pātai me te Kōrero mō te Colloid
Ko te kōroiti he pūnaha e horapa ōrite ana tētahi matū puta noa i tētahi atu matū. Kei waenganui i ngā pito e rua ngā pūnaha kōroiti: ko ngā otinga tūturu me ngā whakatārewatanga matotoru. He whānuitia ngā whakamahinga o ngā kōroiti i roto i te oranga o ia rā me te ahumahi, ā, he kaupapa whakamere tēnei hei ako i roto i te matū. Ka tūhuratia e tēnei tuhinga ngā tauira me ā rātou matapakinga mō ngā kōroiti hei whakarato i tētahi māramatanga hohonu ake.
Te Whakamāramatanga o te Colloid
I mua i te ruku hohonu ki ngā tauira raruraru, he mea nui kia mārama ki ngā kaupapa matua o ngā korori. E rua ngā wāhanga o ngā korori: te wāhanga marara (te matū e marara ana) me te reo marara (te matū e marara ana te wāhanga marara). I runga i te āhua o te taunekeneke i waenga i te wāhanga marara me te reo marara, ka taea te whakarōpū i ngā korori ki ētahi momo, pērā i te korori (wai i roto i te hau), te aerosol (totoka, wai rānei i roto i te hau), te emulsions (wai i roto i te wai), me te gels (totoka i roto i te wai).
Ngā Āhuatanga o ngā Koroiti
He maha ngā āhuatanga motuhake o ngā colloid e wehewehe ana i a rātou mai i ngā otinga me ngā whakatārewatanga tūturu, arā:
– Pānga Tyndall: Te marara o te māramatanga e ngā matūriki korōria.
– Te nekehanga Brownian: Te nekehanga matapōkere o ngā matūriki colloidal i roto i tētahi reo marara.
– Te pupūtanga: Te pupūtanga o ngā matūriki kōrori i raro i ētahi tikanga, pērā i te noho mai o ngā irahiko.
Ngā Pātai Tauira me te Kōrero
Anei ētahi tauira o ngā pātai me ngā kōrero mō ngā kōrori.
Pātai 1: Pānga Tyndall
Pātai: Whakamāramahia te tikanga o te Pānga Tyndall i roto i ngā pūnaha korori, me te homai i ngā tauira i roto i te oranga o ia rā.
Kōrero: Ko te pānga Tyndall te āhuatanga o te marara o te mārama e ngā matūriki korōra he nui hei marara i te mārama engari kāore e wairewa i roto i te reo marara. Mā tēnei ka puta he hihi mārama e haere ana i roto i te korōra kia horapa atu, ka hanga he ara kanapa.
Ngā tauira o te oranga o ia rā:
– Ka tomo mai te hihi o te rā mā te matapihi, ka tika mā roto i te rūma puehu.
– E whiti ana ngā rama o te motuka i te kohu.
He mea nui te pānga Tyndall mō te tautuhi i ngā colloid nā te mea kāore ngā otinga tuturu e whakaatu i tēnei āhuatanga.
Pātai 2: Nekehanga Parauri
Pātai: He aha te tikanga o te nekehanga Brownian i roto i te horopaki o ngā colloid, ā, me pēhea te tirotiro i tēnei āhuatanga?
Kōrero: Ko te nekehanga Brownian te nekehanga matapōkere me te haere tonu o ngā matūriki colloidal e puta ana i ngā tukinga ki ngā ngota o te reo marara. I kitea tuatahitia tēnei nekehanga e te tohunga tipu a Robert Brown i te tau 1827 i tana kitenga i ngā pata hae i roto i te wai.
Te Tirotiro i te Nekehanga Brownian:
Ka taea te tirotiro i te nekehanga Brownian mā te whakamahi i tētahi karuārai ultra e aro ana ki ngā matūriki colloidal i roto i tētahi reo wai. Hei tauira, ko ngā matūriki waituhi e marara ana i roto i te wai ka āhua wiri, ka neke matapōkere ina tirohia i raro i tētahi karuārai.
E whakaatu ana te nekehanga Brownian kāore ngā matūriki colloidal e tere te tau ahakoa he nui ake i ngā ngota o te reo marara.
Pātai 3: Ngā Momo Colloids
Pātai: Whakaingoatia, whakamāramahia hoki ngā momo kōrori e toru i runga i te āhua marara me te reo marara.
Kōrero:
1. Rā:
– Totoka i roto i te Wai: Ko te totoka he kōroiti kei reira te wāhanga marara he matūriki totoka e marara ana i roto i te reo wai. Hei tauira, ko ngā totoka koura me ngā totoka peita.
– Te Wai i roto i te Hau: Ko ngā hauhautanga wai he momo rā e marara ana ngā matūriki wai i roto i te hau. Ko ētahi tauira ko te kohu me ngā kapua.
2. Whakapūtanga:
– Wai i roto i te Wai: Ko te emulsion he colloid kei roto ko te wāhanga marara he matūriki wai e marara ana i roto i te reo wai. Hei tauira, ko te miraka, he emulsion ngako-i-te-wai, me te mayonnaise, he emulsion hinu-i-te-wai.
3. Kirikiri:
– Totoka i roto i te Wai: He kōroiti te tiēre, ko te wāhanga marara he mea hanga ki ngā matūriki totoka e whakawhanui ana, e mimiti ana i te wai, ka hanga he pūnaha āhua-totoka. Hei tauira, ko ngā tiēre me te tiēreini.
Pātai 4: Te Whakaritenga o te Colloid
Pātai: Whakamāramahia ngā tikanga ka taea te whakamahi mō te whakarite i te kōroiti, me te homai i ngā tauira.
Kōrero: Ka taea te wehewehe i te tikanga hanga kōrori kia rua, arā, ko te tikanga whakapūpū me te tikanga marara.
1. Tikanga Whakapūngao:
– Ngā Tauhohenga Matū: Te whakamahi i ngā tauhohenga matū hei whakaputa i ngā matūriki korōria mai i ngā ngota iti. Tauira: Ko te tauhohenga wairākau o te konumohe pūhaumāota ka whakaputa i te konutai konumohe hauwai.
– Te Whakaiti i te Pāmahana: Te whakaiti i te pāmahana o te wairewa, kia wehea ai te matūriki wairewa hei matūriki kōrori i te hekenga o te pāmahana. Tauira: Ka hanga ngā matūriki waro i roto i te hau matao i ngā hauhautanga.
2. Tikanga Marara:
– Te Mira: Te whakamahi i te mira, i te moata rānei hei whakamarara i ngā matūriki totoka kia rite ki te rahi o te kōrori. Tauira: Te hanga i te konupūmā kāponāte mā te huri i te kōhatu kōhatu i roto i te wai.
– Te Whakapūtātanga: Te tāpiri i tētahi matū ka taea te hanga i tētahi kōroiti mai i tētahi whakatārewatanga matotoru. Tauira: Mā te tāpiri i tētahi iti o te HCl ki tētahi matū Fe(OH)3 ka huri hei matū Fe(OH)3.
Pātai 5: Te Whakapūmautanga o te Colloid
Pātai: He aha te tikanga o te whakapūpūngao kōroiti, ā, whakahuatia ngā huarahi e rua hei whakapūpūngao i ngā kōroiti.
Kōrero: Ko te whakapūpū te tukanga o te whakakotahitanga o ngā matūriki kōrori hei matūriki nui ake kia tau ai. Ka taea tēnei tukanga te whakaoho mā ētahi huringa o ngā āhuatanga, pērā i te tāpiri o ngā irahiko, ngā huringa rānei o te pāmahana.
Me pēhea te whakakōkī i ngā kōroiti:
1. Te Tāpiri i ngā Irahiko: Ka whakakorea e ngā katote mai i ngā irahiko te utu o ngā matūriki korōria, ka whakaitihia ngā kaha pana i waenga i ngā matūriki kia taea ai e rātou te kohikohi me te whakapūpū. Tauira: Mā te tāpiri i te NaCl ki te matūriki AgI ka puta te whakapūpū.
2. Te Whakamahana: Mā te whakanui ake i te pāmahana ka whakanui ake i te kaha nekeneke o ngā matūriki kōrori kia maha ake ai, kia kaha ake ai hoki ngā tukinga i waenga i ngā matūriki, kia taea ai e rātou te kohikohi me te whakatō. Tauira: Mā te whakamahana i te sol Fe(OH)3 ka puta te totohu.
Mā te mārama me te mahi i ngā pātai i runga ake nei, ko te tumanako ka pai ake tō māramatanga ki ngā kōroiti me ō rātou āhuatanga. Hei wāhanga nui o te matū, he mahi nui tā ngā kōroiti i roto i te whānuitanga o ngā tono, mai i te kai me ngā mea whakapaipai ki ngā rauemi hangarau teitei.
