Me pēhea te hanga i ngā colloids
Te Whakamāramatanga o te Colloid
He ranunga rerekē te kōroiti e horahia ana tētahi matū ki roto i tētahi atu matū i roto i te āhua o ngā matūriki tino iti. Ko te rahi o te matūriki i roto i ngā kōroiti kei waenganui i te 1 me te 1000 nanometer, nō reira kāore e kitea ngā matūriki ki te kanohi tahanga engari ka kitea ki te karu hikohiko. He āhuatanga ahurei ngā kōroiti nā te mea kāore ngā matūriki kua horahia e tau ana, ā, ka noho rite tonu te tohatoha puta noa i te reo marara. Nā te nekehanga Brownian tēnei āhuatanga i puta ai, arā, ka haere tonu ngā matūriki kōroiti ki te neke matapōkere nā te tukinga ki ngā ngota o te reo marara.
Ngā momo Colloids
Ka taea te whakarōpū i ngā kōroiti i runga i te āhua marara me te reo marara. Ko ētahi momo kōroiti noa ko:
1. Rā: Ngā matūriki totoka e marara ana i roto i te wai. Tauira: peita, waituhi.
2. Emulsion: He ranunga o ngā wai e rua kāore e memeha tetahi ki tetahi. Hei tauira: miraka, mayonnaise.
3. Ārai hau: Ngā matūriki totoka, wai rānei e marara ana i roto i te hau. Tauira: kohu, paowa.
4. Heri: He pūnaha korori he hanganga rite ki te kupenga/ki te whatanga nā te hononga o ngā matūriki totoka i roto i te reo wai. Hei tauira: heri, he agar-agar.
5. Huka: Hau e marara ana i roto i te wai, i te totoka rānei. Tauira: huka hopi, kirīmi heu.
Tikanga Hanga Colloid
E rua ngā tikanga matua e taea ai te hanga i ngā kōroiti, arā, te tikanga marara me te tikanga whakapūpū.
Tikanga Marara
Ko te tikanga marara he tukanga e kuruhia ai ngā matūriki nunui kia rite ki ngā matūriki korōria. Anei ētahi huarahi hei hanga korōria mā te whakamahi i te tikanga marara:
1. Te Whakaōrite
Ko te whakaōrite he tukanga ā-ringa e kuruhia ai ngā matūriki nunui kia ririki mā te whakamahi i ngā kaha ā-ringa pērā i te waku, te pēhanga teitei rānei. He whānuitia te whakamahinga o tēnei tukanga i roto i te umanga kai hei whakaputa hua pērā i te miraka whakaōrite, i ngā ranu rānei.
2. Te Whakapūtanga
Ko te whakapūpūtanga te tukanga o te wawahi i ngā matūriki nunui ki ngā matūriki kōrori mā te whakamahi i tētahi matūriki whakapūpū. Ka āwhina tēnei matūriki whakapūpū ki te wawahi i ngā matūriki nunui ki ngā matūriki iti ake ka marara i roto i tētahi reo. Hei tauira, ko te uku i roto i te wai me te āwhina o ētahi irahiko.
3. Te Whakaohoorooro
Ka whakamahia e tēnei tikanga ngā ngaru ultrasonic hei wawahi i ngā matūriki nunui hei matūriki colloidal. Ka tukuna e ngā ngaru ultrasonic te pūngao nui ki ngā matūriki, ka pakaru ai hei matūriki iti.
Tikanga Whakapūpū
Ko te tikanga whakapūpū he tukanga e honoa ai ngā matūriki iti (whakapūpū) hei hanga i ngā matūriki kōrori. Kei roto i tēnei tikanga ētahi tikanga, tae atu ki:
1. Ngā Tauhohenga Matū
Ka taea te whakamahi i ngā tauhohenga matū hei hanga i ngā matūriki korōria mai i ngā ngota iti. Ko ētahi tauira o ngā tauhohenga matū e whakamahia ana ko te wairākau, te whakaiti-waikura, me te whakapūpū. Hei tauira:
– Te waikura: Mā te FeCl3 ka tāpirihia ki te wai ka puta te waikura hei whakaputa i te Fe(OH)3 korōtia.
– Te waikura: Ka waikurahia te hau H2S e te hau SO2 hei whakaputa i te whanariki colloidal.
– Whakaiti: Ka hurihia te otinga AgNO3 hei hiriwa kōrori mā te whakaiti ki te NaBH4.
2. Whakakapinga Whakarewa
Ko tēnei tikanga he whakarerekē i te whakarewa e mimiti haere ana te matūriki hei matūriki korōria. Ka taea e ngā panonitanga o te pōroiti o te whakarewa, te pāmahana rānei, te whakaoho i te hanganga o ngā matūriki korōria.
3. Tikanga Sol-Gel
Ko te tikanga sol-gel he tikanga e uru ana te sol (wāhanga wai) ka hanga he whatunga totoka, he gel rānei. He maha ngā wā ka whakamahia tēnei tukanga i roto i te hanga rauemi uku me te silica gel.
Ngā Tauira o te Hanga Colloid
Ko ngā mahi e whai ake nei mō te hanga i ngā kōrori mā te whakamahi i ngā tikanga o runga ake nei.
Te Whakaritenga o te Waikawa Rino(III) (Fe(OH)3)
1. Whakaritea he otinga o te FeCl3 me te wai whakapūkara ki roto i tētahi oko.
2. Tāpirihia mārire te otinga FeCl3 ki roto i te wai, me te whakaoho tonu.
3. Ka pāngia te FeCl3 e te wai hei whakaputa i te Fe(OH)3 hei matūriki parauri whero:
\[
FeCl_3 + 3H_2O → Fe(OH)_3 + 3HCl
\]
4. Me whakaoho tonu te ranunga kia ōrite, kia hanga he matūriki korori pumau.
Te Hanga i te Whānariki Korowaira
1. Whakaritea kia rua ngā otinga: kia kotahi te otinga konutai thiosulfate (Na2S2O3) me kia kotahi te otinga waikawa hauwaiora (HCl) ki roto i ngā oko rerekē.
2. Whakaranua te konutai thiosulfate me ngā otinga HCl ki roto i tētahi oko tauhohenga:
\[
Na_2S_2O_3 + 2HCl → 2NaCl + SO_2 + S + H_2O
\]
3. Ka puta te whanariki (S) i roto i te wai i tēnei tauhohenga hei kōroiti.
Te Hanga Hiriwa Kororā (Ag)
1. Whakaritea he otinga o te AgNO3 me te matū whakaiti pēnei i te NaBH4.
2. Whakaranua ngā otinga AgNO3 me NaBH4 ki roto i te pounamu tauhohenga me te whakaoho tonu:
\[
AgNO_3 + NaBH_4 → Ag (colloid) + NaNO_3 + H_2
\]
3. Ka puta he hiriwa kōwhai, he hiriwa hina rānei i tēnei ranunga.
Te Hanga i te Miraka-Houra Emulsion
1. Whakaritea he miraka wai me te houra tunutunu (he inu huka).
2. Whakaranua te miraka me te houra tunutunu ki roto i tētahi oko karāhe, i tētahi pounamu rānei, ki te ōwehenga e hiahiatia ana.
3. Rūrūtia te ranunga kia kaha kia puta he ranunga maeneene. Ko te hanganga o te pahuka e tohu ana i te aroaro o te ranunga.
Ngā Take Pūmautanga Colloidal
He nui te pānga o te taunekeneke i waenga i ngā matūriki colloid me te reo marara ki te pumau o te colloid, arā, ēnei āhuatanga:
– Utu Hiko
He rite tonu te utu hiko o ngā matūriki kōrori, ā, ka hua ake he ātete i waenga i ngā matūriki. Mā tēnei ka ārai i te piri o ngā matūriki kōrori (te whakapūpū).
– Kaitiaki Korowaira
Ko te whakamahinga o ngā matū tiaki colloidal, arā, ngā matū ka taea te pani i ngā matūriki colloidal hei whakau i a rātou, hei ārai hoki i te kohikohinga. Ko ētahi tauira ko te gelatin, te PVA, me ētahi atu matū tiaki.
– Te nekehanga Brownian
Ko te nekehanga matapōkere o ngā matūriki korōra i puta mai i ngā tukinga i waenga i ngā ngota o te reo marara. Mā tēnei nekehanga ka noho ōrite te tohatoha o ngā matūriki korōra.
– Te mimiti i te katote
Ka taea e ngā matūriki colloidal te mimiti i ngā katote mai i te reo marara, ka whakapiki ake i te pumau o te colloidal mā te whakanui ake i te utu mata.
Ngā tono colloid
E whakamahia whānuitia ana ngā colloid i roto i ngā ahumahi me ngā tono o ia rā, tae atu ki:
- Kai me te Inu
E whakamahia ana ngā kōroida i roto i ngā momo kai me ngā inu pērā i te aihikirīmi, ngā ranu, ngā wai hua, me ngā hua miraka.
– Whare Rongoā
Ko ngā rongoā pēnei i te kirīmi, te hinu whakahinuhinu, me te whakatārewatanga, he momo korori e āwhina ana i te tukunga me te mimiti tere ake o te rongoā.
– Ngā mea whakapaipai
Ko ngā hua whakapaipai pērā i ngā hinu whakahinuhinu, ngā kirimi, me ngā hopi horoi makawe, he mea marara noa iho ēnei e whakarato ana i te kakano e hiahiatia ana.
– Te Ahumahi Peita me te Waituhi
E whakamahia ana ngā koroidi i roto i te hanga peita me te waituhi hei whiwhi i te marara pai o ngā tae me te pumau o ngā hua.
– Te Maimoatanga Wai
Ko te tukanga whakapūmau me te whakapūpū i roto i te maimoatanga wai e whakamahi ana i te mātāpono colloid hei whakarewa i ngā matūriki iti ki roto i te wai.
Mā te mārama pai ki te tukanga hanga me ngā āhuatanga o ngā kōroiti, ka taea e tātou te whakamahi pai i roto i ngā momo mara. Me whai tikanga tika me te whakahaere te hanga kōroiti kia puta ai he hua kōroiti pumau, kounga teitei.
