Ngā Tikanga Tātari Kaute
Pendahuluan
He mea nui te tātari kaute i roto i ngā whakataunga pūtea a te kamupene. Ko ngā tikanga tātari kaute he tikanga e whakamahia ana hei aromatawai i ngā mōhiohio pūtea i roto i ngā pūrongo pūtea a te kamupene kia whiwhi ai i tētahi tirohanga whānui mō tana mahi, tōna tūranga pūtea, me te rere o te moni. He mea nui ēnei tikanga mō ngā kaiwhakahaere, ngā kaipupuri moni, ngā kaituku nama, me ētahi atu kaipupuri moni nā te mea ka taea e rātou te āwhina i a rātou ki te whakatau tika ake, kia whai whakaaro hoki.
I roto i tēnei tuhinga, ka matapakihia e mātou ētahi tikanga tātari kaute e whakamahia whānuitia ana, pērā i te tātari whakapae, te tātari poutū, te tātari ōwehenga pūtea, te tātari rere moni, me te tātari ia au. He rerekē ngā māramatanga o ia tikanga, ā, ka taea te whakamahi hei whakatutuki i ō hiahia tātari pūtea.
Tātaritanga Whakapae
Ko te tātari whakapae, e mōhiotia ana ko te tātari ia, he tikanga e whakamahia ana hei aromatawai i ngā huringa o ngā tūemi tauākī pūtea mai i tētahi wā ki tētahi wā. Ka whakatauritehia e tēnei tikanga ngā raraunga pūtea mai i ngā wā maha hei tautuhi i ngā tauira me ngā ia. Hei tauira, ka whakataurite pea te kaitātari i ngā moni whiwhi, ngā whakapaunga, me ngā hua mai i tētahi tau ki tētahi tau hei whakatau mēnā kua piki ake, kua heke iho rānei.
Ngā Hipanga Tātari Whakapae:
1. Kōwhiria te Wā: Whakatauhia te wā hei tātaritanga, hei tauira, ngā tau e rima kua hipa.
2. Kohia ngā Raraunga Pūtea: Tangohia ngā raraunga mai i ngā pūrongo pūtea a te kamupene mō te wā kua tohua.
3. Tātaihia te Huringa: Tātaihia te huringa tino me te huringa ōrau mō ia tūemi tauākī pūtea mai i tētahi wā ki tētahi atu.
4. Te Whakamārama i ngā Hua: Tātarihia ngā huringa hei tautuhi i ngā au nui, pērā i te pikinga o te moni whiwhi, te whakahekenga rānei o ngā utu whakahaere.
Hei tauira, mēnā ka piki ake te moni whiwhi a te kamupene mā te 10% mai i te tau 2021 ki te 2022, ka taea te kī he tohu pai tēnei mō te mahi. Heoi, mēnā ka piki ake ngā whakapaunga whakahaere mā te 15% i taua wā anō, me arotake e te kamupene te take o te pikinga.
Tātaritanga Poutū
Ko te tātari poutū he tikanga e whakamahia ana hei aromatawai i te hanganga pūtea o tētahi kamupene i tētahi wā mā te whakaatu i ia tūemi tauākī pūtea hei ōrau o te tapeke. I roto i te tauākī moni whiwhi, ko ia tūemi ka whakaatuhia hei ōrau o ngā hoko kupenga. I roto i te pepa toenga, ko ia tūemi ka whakaatuhia hei ōrau o ngā rawa katoa, o ngā nama katoa me te hea rānei.
Ngā Hipanga o te Tātari Poutū:
1. Kōwhiria te Pūrongo Pūtea: Whakatauhia te pūrongo pūtea hei whakamātautau, pērā i te tauākī moni whiwhi, te pepa toenga rānei.
2. Tātaihia ngā Ōrau: Tātaihia te ōrau o ia tūemi ki te tapeke e tika ana (ngā hoko kupenga mō te tauākī moni whiwhi, ngā rawa/nama katoa me te hea mō te pepa toenga).
3. Te Whakamārama i ngā Hua: Whakatauritehia ngā ōrau ki ngā paerewa ahumahi, ki ngā wā rānei o mua hei tautuhi i ngā kaha me ngā ngoikoretanga o te hanganga pūtea a te kamupene.
Tauira: Mena ko te utu hoko he 60% o ngā hoko kupenga, ā, ko te paerewa ahumahi he 50%, tera pea he ngoikoretanga whakahaere a te kamupene me whakatika.
Tātaritanga Tauwehenga Pūtea
Ko ngā ōwehenga pūtea ngā taputapu tātari e whakamahia whānuitia ana hei aromatawai i te mahi pūtea a te kamupene. Ka āwhina ēnei ōwehenga ki te aromatawai i ngā āhuatanga maha o te pūtea a te kamupene, pērā i te tere o te moni, te hua, te whai huatanga o te whakahaere, me te āheinga ki te utu. Ko ētahi o ngā ōwehenga pūtea e whakamahia whānuitia ana ko:
Ōwehenga Wairewa
1. Ōwehenga o Nāianei: E ine ana i te kaha o te kamupene ki te whakatutuki i ngā herenga wā poto me ngā rawa o nāianei. Ko te tātai ko:
\[
\text{Ōwehenga o Nāianei} = \frac{\text{Ngā Rawa o Nāianei}}{\text{Ngā Nama o Nāianei}}
\]
2. Ōwehenga Tere: E ine ana i te kaha o te kamupene ki te whakatutuki i ngā herenga wā poto me ngā rawa ka taea te huri tere ki te moni. Ko te tātai ko:
\[
\text{Ōwehenga Tere} = \frac{\text{Ngā Rawa o Nāianei} – \text{Ngā Taonga}}{\text{Ngā Nama o Nāianei}}
\]
Ōwehenga Hua
1. Tapeke Hua Katoa: E ine ana i te hua katoa i puta mai i ngā hoko kupenga. Ko te tātai ko:
\[
\text{Tapeke Hua Katoa} = \frac{\text{Paunga Katoa}}{\text{Hokonga Kupenga}} \times 100
\]
2. Tapeke Hua Whakahaere: E ine ana i te hua whakahaere i puta mai i ngā hoko kupenga. Ko te tātai ko:
\[
\text{Tapeke Hua Whakahaere} = \frac{\text{Hua Whakahaere}}{\text{Hokonga Kupenga}} \times 100
\]
Ōwehenga Whai Hua
1. Hurihanga Taonga: E ine ana i te tere o te hoko a te kamupene i ana taonga i roto i tētahi wā kua whakaritea. Ko te tātai ko:
\[
\text{Te Hurihanga o ngā Taonga} = \frac{\text{Te Utu o ngā Taonga i Hokona}}{\text{Te Taonga Toharite}}
\]
2. Te Hurihanga o ngā Whiwhinga: E ine ana i te tere o te kohikohi a te kamupene i ana whiwhinga. Ko te tātai ko:
\[
\text{Te Hurihanga o ngā Pūkete Whiwhinga} = \frac{\text{Ngā Hokonga Whiwhinga Kupenga}}{\text{Te Tohatoha o ngā Pūkete Whiwhinga}}
\]
Ōwehenga Whakahoki Moni
1. Ōwehenga Nama ki te Pūtea: E ine ana i te nui o te pūtea a te nama ki te pūtea hea o tētahi kamupene. Ko te tātai:
\[
\text{Ōwehenga Nama ki te Pūtea} = \frac{\text{Nama Katoa}}{\text{Pūtea Katoa}}
\]
2. Ōwehenga Nama ki ngā Rawa: E ine ana i te ōrau o ngā rawa katoa e utua ana e te nama. Ko te tātai ko:
\[
\text{Ōwehenga Nama ki te Rawa} = \frac{\text{Nama Katoa}}{\text{Rawa Katoa}} \times 100
\]
Tātari Rere Moni
Ko te tātari rere moni e aro ana ki ngā pūtake me ngā whakamahinga moni a te kamupene i roto i tētahi wā motuhake. He mea nui tēnei mōhiohio nā te mea ko te moni te rauemi matua mō te whakahaere i ngā mahi o ia rā a te kamupene. E toru ngā momo rere moni e tātarihia ana:
1. Rere Moni Whakahaere: E whakaatu ana i te moni i puta mai i ngā mahi matua o te kamupene.
2. Te Rerenga Moni Whakangao: E whakaatu ana i te moni i puta, i whakamahia rānei i roto i ngā mahi haumi pēnei i te hoko, te hoko atu rānei i ngā rawa pumau.
3. Te Rerenga Moni Pūtea: E whakaatu ana i te moni kua puta, kua whakamahia rānei i roto i ngā mahi pūtea pēnei i te tuku hea, te utu wehewehe rānei.
Ngā Hipanga Tātari Rere Moni:
1. Tāutuhia ngā Rerenga Moni: Wehewehea ngā rerenga moni kia toru ngā mahi matua: te whakahaere, te haumi, me te putea.
2. Tātari Tauira Rere Moni: Whakatauritehia ngā rerenga moni mai i tētahi wā ki tētahi wā hei tautuhi i ngā tauira me ngā huringa nui.
3. Te Whakamārama i ngā Hua: Aromatawai mēnā he rawaka te moni whiwhi a te kamupene hei putea i ana mahi me te whakatutuki i ngā herenga wā poto me te wā roa.
Tātari Auaha
Ko te whāinga o te tātari ia au ko te tautuhi i te ahunga o te nekehanga o ngā raraunga pūtea i roto i te wā. Mā te mārama ki ngā ia au, ka taea e ngā kaiwhakahaere te whakamahere i ngā rautaki pakihi whai hua ake. Ka āwhina hoki tēnei tikanga ki te matapae i ngā whanonga pūtea ā muri ake nei.
Ngā Hipanga Tātari Auaha:
1. Kohia ngā Raraunga Hītori: Tangohia ngā raraunga pūtea o mua mō ētahi wā.
2. Whakatakoto Raraunga: Whakamahia ngā kauwhata hei whakaatu i ngā raraunga me te tautuhi i ngā au.
3. Tātaihia te Tāurangi Au: Mā te whakamahi i te tāurangi au ka āwhina i te tātari i ngā huringa whanaunga mai i tētahi wā ki tētahi atu.
4. Ngā Matapae ā-Mārama: Whakamahia ngā ia o mua hei whakatakoto matapae pūtea ā-mārama.
Tauira: Mena kei te whakaatu te ia o ngā moni whiwhi i tētahi pikinga pumau i roto i ngā tau e rima kua pahure ake nei, tera pea ka whakaatu anō hoki ngā matapae ā muri ake nei i tētahi pikinga.
Whakamutunga
He taputapu nui ngā tikanga tātari kaute mō te aromatawai i te mahi pūtea me te āwhina i te whakatau rautaki. Mā te whakamahi i ngā tikanga pēnei i te tātari whakapae, te tātari poutū, te tātari ōwehenga pūtea, te tātari rere moni, me te tātari ia au, ka taea e ngā kamupene te whiwhi māramatanga hōhonu ki ō rātou kaha me ō rātou ngoikoretanga pūtea. Mā te mārama pai ki ēnei tikanga ka taea e ngā kamupene te whakatakoto rautaki whai hua ake, me te whakapai ake i te mahi whānui.
