He Aratohu Kai Hauora e Hangai ana ki te Pūtaiao Kai
Ko te whai i tētahi momo noho hauora ka tīmata mā te kai tika. I tēnei ao tere o te ao, ka wareware tātou ki te hiranga o te kai hauora me te taurite. Heoi, mā te arahi tika i te kai, ka taea e tātou te hanga i tētahi kai hauora, engari e hāngai ana ki ngā hiahia o tō tātou tinana. Ka matapakihia e tēnei tuhinga tētahi aratohu kai hauora e ahu mai ana i te pūtaiao kai, e kapi ana i ngā mātāpono taketake, ngā matūkai nui me ngā matūkai iti, me ngā tohutohu whai hua mō te whakatinanatanga o ia rā.
Ngā Mātāpono Taketake o te Kai Hauora
1. Te Kanorau o te Kai
Whakawhānuihia tō kai mā te kai i ngā momo kai rerekē. Mā tēnei kanorau ka whiwhi tō tinana i ngā momo matūkai rerekē, he mahi motuhake tā ia momo hei tautoko i te mahi tino pai o te tinana.
2. Taurite Pūngao
Ko te kai i ngā kaora e ai ki ō hiahia pūngao o ia rā te mea nui ki te pupuri i te taumaha hauora. Ka rongoatia ngā kaora nui hei ngako, engari ka taea e te korenga o ngā kaora te arahi ki te whakahekenga taumaha.
3. Te Whakaōrite
Ahakoa ngā kai hauora, me kai taurite tonu. Ko te taurite he whakataurite i ngā rahinga me te auau o ngā momo kai rerekē kia kore ai e kai nui rawa, e kai iti rānei.
4. Arotahi ki ngā Kai Taiao
Mā te whakaiti i te kai i ngā kai tukatuka me te whiriwhiri i ngā kai hou me ngā kai taiao ka āwhina i te whakaiti i te kai i ngā tāpiringa horihori ka pā kino ki te hauora.
Ngā Matūkai Matotoru: Te Pūtake o te Kai Hauora
Ko ngā matūkai nui he matūkai e hiahiatia ana e te tinana i roto i ngā rahinga nui, arā, ko ngā warowaihā, ngā pūmua, me ngā ngako. He mahi motuhake tā ia matūkai nui, ā, he mea nui mō te hauora whānui.
1. Ngā warowaihā
Ko ngā warowaihā te pūtake matua o te pūngao o te tinana. E rua ngā momo matua o ngā warowaihā: ko te matatini me te ngawari. Ko ngā warowaihā matatini, e kitea ana i roto i ngā kai pēnei i te witi katoa, ngā huawhenua, me ngā hua, ka roa ake te pūngao. I tetahi atu taha, ko ngā warowaihā ngawari pēnei i te huka ka tere te whakanui ake i te pūngao engari he poto noa iho.
2. Pūmua
He mea nui te pūmua mō te hanganga me te whakatikatika i ngā kiko o te tinana, ā, he wāhi anō hoki tōna mō ngā mahi whākōkī me ngā mahi homoni. Ko ngā puna pūmua kounga teitei ko ngā mīti kikokore, ika, hua manu, hua miraka, nati, me ngā kākano.
3. Ngako
He mea nui hoki te ngako mō te pūngao, te mimiti huaora, me te hanganga pūtau. Kia arotahi ki ngā ngako hauora pērā i ngā mea e kitea ana i roto i te hinu oriwa, i te ika momona, i te āwōkātō, me ngā nati. Whakaitihia te kai i ngā ngako kukū me ngā ngako whakawhiti e kitea ana i roto i ngā kai tukatuka me ngā kai parai.
Ngā Matūkai Iti: Ngā Matūkai Iti, he Pānga Nui
Ko ngā matūkai moroiti he huaora me ngā kohuke e hiahiatia ana i roto i te rahinga iti engari he mea tino nui ki te tinana.
1. Huaora
He maha ngā mahi a ngā huaora, tae atu ki te mahi hei ārai mate (huaora C me te E), te tautoko i te hauora o ngā wheua (huaora D me te K), me te tautoko i te mahi a ngā kanohi me te kiri (huaora A). Kai i ngā kai whai huaora mai i ngā hua rākau, ngā huawhenua, me ngā witi katoa.
2. Kohuke
He mea nui ngā kohuke pēnei i te konupūmā, te konupora, te rino, me te konutea mō te hauora o te wheua, te mahi a ngā io, te hanganga o ngā toto whero, me te mimiti o ētahi atu matūkai. Ko ngā puna pai o ēnei kohuke ko ngā hua miraka, ngā huawhenua matomato, te mīti, me ngā nati.
Ngā Tohutohu Whaihua mō te Whakatinanatanga o ia Rā
1. Whakamaherehia he Tahua o ia Rā
Mā te waihanga i tētahi mahere tahua o ia rā, o ia wiki rānei, ka āwhina i a koe ki te whakarite kia tutuki i ia kai ō hiahia kai. Whakamātauria te whakauru i ngā momo kai e pai ana ki a koe hei ārai i te hoha ki roto i tō kai.
2. Kia aro ki ngā rahi o ngā kai
Mā te aroturuki i te rahi o ngā wāhanga kai ka āwhina i te aukati i te kai nui. Whakamahia he pereti iti ake, ā, karohia te kai i a koe e mahi ana i ētahi atu mahi, pēnei i te mātakitaki pouaka whakaata, te mahi rānei.
3. Inuhia te Wai e Rahi ana
He mea nui te wai mō ngā mahi katoa o te tinana, mai i te nakunaku ki te tohanga toto. Kia nui te wai e inuhia ana e koe i ia rā, kia 8 karāhe te iti rawa, kia 2 rita rānei.
4. Whakawhāitihia te Kai Huka me te Tote
Mā te kai nui rawa o te huka me te tote ka pā mai ngā raruraru hauora maha, pērā i te mate huka me te toto toto tiketike. Ngāna kia kaua e neke atu i te 25 karamu te nui o te huka i te rā, me te tote hoki kia kaua e neke atu i te 5 karamu i te rā.
5. Kaua e Paheke i te Parakuihi
Mā te parakuihi hauora, taurite hoki ka taea te whakarato i te pūngao e hiahiatia ana e koe hei tīmatanga i tō rā. Ko ngā kōwhiringa pai ko ngā witi katoa, te pūmua kikokore, me ngā hua rākau.
6. Te Mahi Tinana
Me taurite te kai hauora me te korikori tinana. Mā te korikori tinana auau ka āwhina i te whakapai ake i te pākia o te tinana, te whakapai ake i te wairua, me te tautoko i te hauora o te ngākau.
Tauira o te Kai Taurite mō te Rā
Parakuihi:
– Ōti me ngā hua hou me ngā aramona
– Kotahi karāhe miraka kawa iti te ngako
Kai Maamaa o te Ata:
– Ngā hua pērā i te aporo, te panana rānei
Kai tina:
– Huamata huawhenua matomato me te uma heihei tunutunu, ngā nati, me te ranu winika
– Kotahi wāhanga o te raihi parauri
Paramanawa o te Ahiahi:
– Ngā rākau kāreti me te herewi me te hummus
– He ringa nati
Kai tina:
– Ika tunutunu (pērā i te hāmana) me te quinoa me ngā huawhenua kōhuatia
– He peihana iti o te hupa huawhenua
Kai Maama o te Ahiahi:
– Ngā hua pērā i te karepe, i te hua rākau rānei
Whakamutunga
Ko te kai hauora e ahu mai ana i te pūtaiao kai, ehara i te mea ko te whiriwhiri noa i ngā kai motuhake, engari ko te whakataurite me te whakanui i ngā momo kai e kainga ana e tātou. Mā te whai i ngā mātāpono taketake o te kai rerekē, taurite, me te whakaōrite ka āwhina i a tātou ki te whakatutuki i te āhua pai o te tinana. Mā te tāpiri i te whakakorikori tinana auau me ētahi atu tikanga hauora ka āwhina hoki ki te whakakaha i ngā painga o te kai hauora. Mā tēnei aratohu, ka taea e koe te tīmata i tō haerenga ki tētahi momo noho pai ake, kaha ake, me te hauora ake.
