Aha: Ịghọta Echiche Evolushọn nke Lamarck: Nyocha miri emi
Pendahuluan
Ozizi evolushọn bụ otu n'ime echiche ndị kacha mkpa na bayoloji, na-akọwa mgbanwe ndị dị ndụ ka oge na-aga. Ọ bụ ezie na a na-ewerekarị Charles Darwin dị ka "nna nke evolushọn," ihe karịrị ọkara narị afọ tupu Darwin ebipụta akwụkwọ ya, otu ọkà mmụta sayensị France aha ya bụ Jean-Baptiste Lamarck tụrụ aro ozizi evolushọn nke ya. N'isiokwu a, anyị ga-eleba anya nke ọma na ozizi evolushọn nke Lamarck, onyinye ya na sayensị, na ihe kpatara ya, n'agbanyeghị na ozizi evolushọn Darwin mechara dochie ya, echiche ya ka kwesịrị ọmụmụ ihe.
Akụkọ ndụ Jean-Baptiste Lamarck dị mkpirikpi
A mụrụ Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck, na Ọgọst 1, 1744, na Bazentin, France. Ọ malitere ọrụ ya n'ọrụ agha ruo mgbe ahụike ya manyere ya ịhapụ ya. Lamarck tụgharịrị uche ya gaa na sayensị okike wee bụrụ onye isi na French Museum of Natural History. N'oge ndụ ya, Lamarck dere ọtụtụ ọrụ dị mkpa ma nye aka bara uru na ngalaba dị iche iche, gụnyere osisi, taxonomy, na paleontology.
Isi ihe dị mkpa nke ozizi evolushọn nke Lamarck.
Echiche evolushọn nke Lamarck, nke a na-akpọkarị "mgbanwe" ma ọ bụ "Lamarckism", ka e bu ụzọ tụpụta n'akwụkwọ ya bụ "Philosophie Zoologique" na 1809. Lamarck tinyere isi ihe abụọ n'ozizi ya:
1. Iwu Ojiji na Ịkwụsị Iji Ya: Lamarck kwenyere na akụkụ ahụ ma ọ bụ àgwà ndị mmadụ na-ejikarị eme ihe ga-etolite ma sie ike, ebe akụkụ ahụ ma ọ bụ àgwà ndị a na-ejikarị eme ihe ga-ebelata ma nwee ike ịpụ n'anya.
2. Ihe Nketa nke Àgwà Ndị E Nwere: Lamarck rụrụ ụka na àgwà ndị mmadụ mụtara n'oge ndụ ha ga-agafere ụmụ ha. Dịka ọmụmaatụ, o kwuru na giraffe nwere olu ogologo n'ihi na ndị nna nna ha na-agbatị olu ha mgbe niile iji ruo n'akwụkwọ osisi ndị dị ogologo.
Otu ihe atụ a na-ejikarị akọwa Lamarckism bụ mmepe nke olu ogologo n'ime giraffe. Dịka Lamarck si kwuo, ka giraffes na-agbalịsi ike iru akwụkwọ ndị dị elu, olu ha ji nwayọọ nwayọọ na-agbatị ruo ọtụtụ ọgbọ.
Nkatọ na Arụmụka
Ọ bụ ezie na Lamarck bụ onye mbụ n'ime ka echiche ahụ na ụdị anụmanụ nwere ike ịgbanwe ka oge na-aga, echiche ya enwetawo nnukwu nkatọ, karịsịa gbasara ihe nketa nke àgwà ndị enwetara. Site na mmalite nke mkpụrụ ndụ ihe nketa nke oge a, echiche ahụ na àgwà ndị enwetara bụ ihe nketa a na-anaghị enweta. Usoro nke ihe nketa Lamarck adabereghị na ihe akaebe mkpụrụ ndụ ihe nketa anyị maara ugbu a dị ka ihe na-ekpebi ihe kpatara evolushọn.
Ọzọkwa, a katọọla ozizi ojiji na ịghara iji ya eme ihe maka enweghị ike ịkọwa ihe ndị dị mgbagwoju anya gbasara mgbanwe evolushọn. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụghị akụkụ ahụ niile a na-ejighị eme ihe na-apụ n'anya ka ọgbọ dị iche iche na-agafe, ọ bụghịkwa akụkụ ahụ niile ejiri mee ihe na-esi ike ma ọ bụ na-achịkwa karịa.
Ọrụ nke ozizi Lamarck n'akụkọ ihe mere eme nke bayoloji
Ọ bụ ezie na e mechara gosi na ọtụtụ n'ime echiche ya ezighi ezi, Lamarck ka bụ onye mbụ n'ihe gbasara nkà mmụta ihe ndị dị ndụ n'oge evolushọn. Obi ike ya n'ikwu na ụdị anụmanụ nwere ike ịgbanwe agbanwe bụ ihe ọhụrụ n'oge ya. Tupu Lamarck, echiche ndị mmadụ na-echekarị bụ na ụdị anụmanụ anaghị agbanwe agbanwe ma ha agbanweela site n'okike ha.
Ozizi Lamarck mekwara ka ndị ọkà mmụta sayensị ndị ọzọ chee echiche banyere usoro evolushọn, nke mechara mee ka ozizi Charles Darwin banyere nhọrọ okike pụta ìhè. Ọ bụ ezie na Darwin ekwenyeghị na usoro ihe nketa Lamarck, o kwetara na Lamarck dị mkpa n'ịmalite arụmụka gbasara evolushọn.
Mmetụta fọdụrụ nke Lamarckism
N'ụzọ na-akpali mmasị, echiche Lamarck banyere "mmetụta gburugburu ebe obibi" na àgwà nwere otu ihe ahụ na ụfọdụ ọmụmụ ihe ọgbara ọhụrụ na bayoloji, ọkachasị epigenetics. Ọ bụ ezie na ọ dị iche na nke Lamarck, epigenetics na-egosi na gburugburu ebe obibi nwere ike imetụta ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa na-agbanweghị usoro DNA, a pụkwara iketa ụfọdụ n'ime mgbanwe ndị a. Agbanyeghị, usoro a dị mgbagwoju anya karịa ozizi Lamarck nke ihe nketa kpọmkwem.
Mmechi
Ozizi evolushọn nke Lamarck, n'agbanyeghị ntụpọ ya, nyere aka nke ukwuu n'akụkọ ihe mere eme nke sayensị. Lamarck bụ onye nwere obi ike na-eche echiche nke na-eme ka ókèala ihe ọmụma nke oge ya dị elu. Ọ bụ ezie na ọ kọwaghị nke ọma usoro evolushọn, o meghere ụzọ ka ndị ọzọ nyochaa ajụjụ gbasara mmalite na mmepe nke ndụ n'ụwa.
Ịmụta ihe site n'akụkọ ihe mere eme nke sayensị, dịka ozizi evolushọn nke Lamarck, na-enye anyị nghọta ka mma banyere otu ihe ọmụma si eto na otu ọbụna mmejọ sayensị nwere ike isi mee ka nchọpụta ọhụrụ na nke ziri ezi dịkwuo mma. Lamarckism na-akụziri anyị na imeghe echiche ọhụrụ, ọbụlagodi na ha niile abụghị eziokwu, bụ nzọụkwụ dị mkpa n'ịchọ eziokwu sayensị.
