Nhazi na Ọrụ nke Sistemụ Akwara
Sistemụ akwara bụ otu n'ime akụkụ kachasị mgbagwoju anya na nke dị mkpa n'ahụ mmadụ. Ọ bụ ya na-ahụ maka ịnata, ijikọ, na ịza ozi sitere na gburugburu mpụga na nke dị n'ime. Isiokwu a ga-enyocha nhazi na ọrụ nke sistemụ akwara n'ụzọ miri emi, na-ekpuchi ihe ndị bụ isi mejupụtara ya na otu ihe ọ bụla si arụ ọrụ ọnụ iji mee ka ọrụ anụ ahụ dị n'otu.
Okwu Mmalite nke Sistemụ Ahụ Ike
Enwere ike kewaa sistemụ akwara ụzọ abụọ: sistemụ akwara etiti (CNS) na sistemụ akwara elu (PNS). Sistemụ akwara etiti nwere ụbụrụ na eriri azụ, nke na-arụ ọrụ dị ka ebe njikwa maka ọrụ ahụ. N'aka nke ọzọ, sistemụ akwara elu gụnyere akwara niile ejikọtara na ụbụrụ na eriri azụ, nke na-ebufe ozi mmetụta uche site na ahụ gaa na CNS na ntuziaka moto site na CNS gaa na akwara na akụkụ ahụ.
Nhazi nke Sistemụ Ahụhụ
1. Sistemụ Akwara Etiti
- Ụbụrụ:
Ụbụrụ bụ akụkụ ahụ dị n'ime okpokoro isi ma na-arụ ọrụ dị ka isi ihe na-achịkwa ahụ. E kewara ya n'ọtụtụ akụkụ, gụnyere ụbụrụ dị n'ihu, ụbụrụ dị n'etiti, na ụbụrụ dị n'azụ. Akụkụ ọ bụla nwere ọrụ pụrụ iche nke na-enyere aka n'ikike iche echiche, icheta, inwe mmetụta uche, na ịhazi ozi mmetụta uche.
– Eriri Ọkpụkpụ:
Ọkpụkpụ azụ bụ ndọtị nke ụbụrụ nke na-agbatị n'ime ọwa azụ. Ọ na-eje ozi dị ka ụzọ isi maka ozi na-agagharị n'etiti ụbụrụ na ahụ. Ọzọkwa, ọkpụkpụ azụ na-achịkwa ụfọdụ mgbanwe uche nke na-anaghị achọ nhazi n'ime ụbụrụ.
2. Sistemụ Akwara Mpụta
- Akwara afọ:
E nwere ụzọ abụọ nke akwara ụbụrụ iri na abụọ na-esi n'ụbụrụ apụta kpọmkwem. Nke ọ bụla n'ime akwara ndị a nwere ọrụ pụrụ iche, dị ka ịchọpụta isi ísì, ọhụụ, mmegharị anya, ịnụ ihe, na ijikwa akwara ihu.
– Ọkpụkpụ azụ:
E nwere ụzọ atọ na otu akwara azụ nke na-esi n'ọkpụkpụ azụ pụta. Akwara ndị a na-ebuga ihe mgbaàmà mmetụta uche na mmegharị ahụ n'etiti ọkpụkpụ azụ na akụkụ ahụ ndị ọzọ.
Ọrụ nke Sistemụ Ahụhụ
1. Ọrụ mmetụta uche
Ọrụ mmetụta nke sistemụ akwara metụtara ikike ịghọta mgbanwe dị na gburugburu ime na mpụga. Ndị na-anabata mmetụta n'ahụ niile na-achọpụta ihe mkpali dịka ìhè, ụda, okpomọkụ, nrụgide, na kemịkalụ. A na-agbanwe ozi a ka ọ bụrụ mkpali eletriki nke a na-eziga site na akwara dị n'akụkụ na CNS maka nhazi ọzọ.
2. Ọrụ Moto
Mgbe emechara ozi mmetụta uche, sistemụ akwara na-enye nzaghachi kwesịrị ekwesị site na ọrụ moto. Nke a gụnyere izipu akara site na CNS gaa na akwara na glands. Ihe atụ gụnyere mmegharị akwara ọkpụkpụ afọ ofufo, dị ka ịga ije ma ọ bụ ide ihe, yana ihe omume akpaka nke amaghị onwe ya, dị ka mmụba obi ma ọ bụ nri.
3. Ọrụ Njikọta
Sistemụ akwara nwere ike ijikọta ozi sitere na ọtụtụ ebe iji mepụta nzaghachi doro anya. Usoro a gụnyere ọtụtụ akụkụ, dịka ime mkpebi, mmụta, na njikwa mmetụta uche. Nke a na-egosi ikike ụbụrụ nwere ọ bụghị naanị ịhazi ozi mmetụta uche kamakwa ịchekwa ya ma jiri ya mee ihe maka nzaghachi n'ọdịnihu.
Akụkụ Cell nke Sistemụ Ahụ Ike
Sistemụ akwara ahụ nwere ụdị mkpụrụ ndụ abụọ: mkpụrụ ndụ akwara na mkpụrụ ndụ glial.
Neuron
Neurons bụ akụkụ bụ isi nke sistemụ akwara, na-ahụ maka izipu mkpali eletriki. Neuron ọ bụla nwere ahụ sel, dendrites, na axon. Dendrites na-enweta akara sitere na neurons ndị ọzọ, ebe axon na-ebufe akara ndị ahụ na neuron na-esote ma ọ bụ na mkpụrụ ndụ ihe nketa, dị ka akwara na glands.
Mkpụrụ ndụ Glial
Mkpụrụ ndụ glial na-arụ ọrụ iji kwado ma chebe akwara ozi. Ha na-enye ihe oriri, na-eme ka nguzozi ion dị, ma na-ewepụ ihe mkpofu sitere na akwara ozi. Ha na-emepụtakwa myelin, akwa mkpuchi nke na-eme ka mgbasa nke mkpali akwara dị ngwa ngwa n'akụkụ axons.
Ọrịa na Nsogbu nke Sistemụ Akwara
Nsogbu nke sistemu akwara nwere ike ibute ọtụtụ nsogbu nke na-emetụta ọrụ anụ ahụ na nke uche. Ụfọdụ ọnọdụ ndị a na-ahụkarị gụnyere:
– Ọrịa Alzheimer: Ọrịa na-emebi emebi nke a na-akpọ ọnwụ nke akwara ozi na mbelata ikike iche echiche.
– Ọrịa akwara dị iche iche: Ọrịa autoimmune nke na-eme ka myelin gbara axons gburugburu mebie, na-emebi nnyefe nke mgbaàmà akwara.
– Akwụkwụ: Nsogbu nke a na-ahụkarị site na ihe ndọda ugboro ugboro n'ihi ọrụ eletriki na-adịghị mma n'ụbụrụ.
Mmechi
Sistemụ akwara bụ njikọ dị mgbagwoju anya nke dị mkpa maka ndụ kwa ụbọchị. Site na njikọ na nhazi dị n'etiti ihe ndị mejupụtara ya, sistemụ a na-enye anyị ohere ịghọta, ịkwaga, na imeghari ka ụwa gbara anyị gburugburu dị. Ịghọta nhazi na ọrụ ya abụghị naanị ihe dị mkpa maka sayensị kamakwa maka ịmepụta ọgwụgwọ ahụike maka ndị na-arịa nsogbu sistemụ akwara. Site na nyocha na-aga n'ihu, anyị na-atụ anya ịchọta ngwọta dị irè karị iji nọgide na-enwe ahụike sistemu akwara ma melite ụdị ndụ.
