Echiche Banyere Oge Ice na Mgbanwe Ihu Igwe
Oge ice na mgbanwe ihu igwe bụ ihe abụọ dị mkpa n'akụkọ ihe mere eme nke ụwa nke metụtara gburugburu ebe obibi, ọdịdị ala, na ndụ n'ụwa. Ọ bụ ezie na ha na-eme n'oge dị iche iche, ha jikọtara ọnụ ma na-enye nghọta dị mkpa banyere usoro ihe dị mgbagwoju anya nke okike. Isiokwu a ga-atụle echiche ndị gbara oge ice na mgbanwe ihu igwe na otu ha si emetụta ibe ha.
Nkọwa nke Oge Ice
Oge ice, ma ọ bụ oge ice, bụ oge n'akụkọ ihe mere eme nke ụwa mgbe okpomọkụ ụwa dara nke ukwuu, nke butere mmepe nke nnukwu mpempe ice na kọntinent. Oge ice kacha ama ama bụ Oge ice Quaternary, nke malitere ihe dị ka nde afọ 2,58 gara aga ma na-aga n'ihu ruo taa, ọ bụ ezie na anyị nọ ugbu a n'oge interglacial.
Echiche nke usoro Milankovitch
Otu n'ime isi echiche ndị na-akọwa ihe kpatara oge ice bụ Milankovitch Cycles, nke onye Serbia na-ahụ maka mbara igwe bụ Milutin Milankovitch tụrụ aro na mmalite narị afọ nke 20. Ozizi a na-ekwu na mgbanwe na ihu igwe ụwa na-akpata site na mgbanwe na gburugburu ụwa na ebe ọ na-aga n'anya anyanwụ. E nwere ihe atọ bụ isi na okirikiri Milankovitch:
1. Eccentricity: Ọdịdị nke okirikiri ụwa na-agbanwe site na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ okirikiri gaa na nke dị ka elliptical n'ime okirikiri nke ihe dị ka afọ 100.000.
2. Ndaghachi azụ: Ndagharị nke okirikiri ntụgharị ụwa na-agbagharị n'ime okirikiri nke ihe dị ka afọ 26.000.
3. Nhagharị (Obliquity): Nhagharị nke axis ụwa na gburugburu ya na-agbanwe site na ihe dị ka 22,1° ruo 24,5° n'ime okirikiri nke ihe dị ka afọ 41.000.
Mgbanwe ndị a na-eme na ihe atọ a na-emetụta nkesa na ike nke radieshon anyanwụ nke Ụwa na-enweta, nke nwere ike ibute oge glacial na interglacial.
Ihe Akaebe nke Geological na Nkwụsị Iwu
E nwere ọtụtụ ihe akaebe ala na-akwado ozizi oge ice. A hụla ebe ndị Morena na-edebe ihe, nke bụ nchịkọta ala na ihe nkume nke ice na-ebu, n'ọtụtụ ebe gburugburu ụwa. Ọzọkwa, isi ice e si na Greenland na Antarctic ice sheets nwere afụ ikuku ochie nke na-enye ndị ọkà mmụta sayensị ohere ịmụ banyere ihu igwe gara aga. Nyocha nke isotopes oxygen na foraminifera site na sediments nke ala oké osimiri na-enyekwa ozi gbasara okpomọkụ oke osimiri gara aga.
Ịghọta Mgbanwe Ihu Igwe
Mgbanwe ihu igwe na-ezo aka na mgbanwe ogologo oge na okpomọkụ nkezi nke ụwa, ụdị mmiri ozuzo, na ihe ndị ọzọ dị na mbara igwe. Ọ bụ ezie na mgbanwe ihu igwe emeela n'akụkọ ihe mere eme nke ụwa, a na-elekwasị anya ugbu a karịa na mgbanwe ihu igwe nke ihe omume mmadụ metụtara, karịsịa kemgbe mgbanwe ụlọ ọrụ mmepụta ihe.
Mmiri Greenhouse na Mmetụta Greenhouse
Gas ndị dị n'ime ụlọ, dịka carbon dioxide (CO2), methane (CH4), nitrous oxide (N2O), na water vapor (H2O), na-arụ ọrụ dị mkpa na mgbanwe ihu igwe. Gas ndị a na-enye ohere ka ìhè anyanwụ bata n'ikuku ụwa mana ha na-egbochi ụfọdụ radieshon infrared nke elu ụwa na-ewepụta ịlaghachi n'ime mbara igwe, na-emepụta mmetụta griinhaus. Ọ bụrụ na enweghị mmetụta griinhaus eke, okpomọkụ nke ụwa ga-adị oke oyi, ihe dịka -18°C ma e jiri ya tụnyere 15°C dị ugbu a.
Agbanyeghị, ihe omume ụmụ mmadụ dịka ịgba ọkụ mmanụ ọkụ, igbukpọ oke ọhịa, na ọrụ ugbo ọgbara ọhụrụ emeela ka ikuku gas dị n'ime ikuku dịkwuo elu, na-ebute okpomọkụ ụwa. Kemgbe ngwụcha narị afọ nke 19, okpomọkụ ụwa nkezi amụbaala ihe dị ka 1°C, na-enwe mmetụta dị ukwuu na gburugburu ebe obibi, ọdịdị ihu igwe, na ọkwa oké osimiri.
Mmekọrịta dị n'etiti Oge Ice na Mgbanwe Ihu Igwe
Ọ bụ ezie na oge oyi na mgbanwe ihu igwe nke oge a na-eme n'usoro oge dị iche iche, enwere mmekọrịta dị mgbagwoju anya n'etiti ha abụọ. Dịka ọmụmaatụ, n'oge oyi, mbelata okpomọkụ na-eduga na nnukwu ice na mpempe akwụkwọ ice, nke na-eme ka albedo nke ụwa dịkwuo elu (mgbanwe). Nke a na-eme ka ụwa gosipụtakwu radieshon anyanwụ laghachi n'ime mbara igwe, na-eme ka oyi ka njọ. N'aka nke ọzọ, n'oge oyi dị n'etiti, ice na-agbaze na-ebelata albedo, na-eme ka radieshon anyanwụ dịkwuo elu, ma na-akpata okpomọkụ.
Ihe ndekọ ikuku gara aga gosiri na n'oge ice, oke CO2 dị n'ime ikuku dị ala. Mmụba nchekwa carbon n'oké osimiri na n'ala, tinyere mbelata ọrụ ihe ndị dị ndụ na mgbawa ugwu, tinyere aka na nke a. Ka ụwa si n'oge ice pụta ma banye n'oge interglacial, a tọhapụrụ CO2 n'ime ikuku, nke na-eme ka okpomọkụ ụwa dịkwuo elu.
Ihe Ịma Aka na Ngwọta Maka Icheta Mgbanwe Ihu Igwe
Mgbanwe ihu igwe bụ otu n'ime ihe ịma aka kachasị ukwuu nke ụmụ mmadụ nwere ugbu a. Mmetụta ya dị oke ukwuu ma gụnye mmụba nke ihe omume ihu igwe dị oke njọ, mmụba nke oke osimiri, mfu nke ụdị ihe dị iche iche dị ndụ, mgbanwe na ụdị mmiri ozuzo, na mmebi nke gburugburu ebe obibi mmiri na ala.
E tinyela ọtụtụ atụmatụ iji belata mmetụta nke mgbanwe ihu igwe:
1. Ibelata Mwepụ CO2: Otu n'ime ihe ndị kacha mkpa bụ ibelata mwepụ CO2 site na iji ike mmeghari ohuru dịka anyanwụ, ifufe, na mmiri; ịbawanye arụmọrụ ike; na iji ihe ndị ọzọ dị ọcha dochie mmanụ ọkụ fosil.
2. Ibu na Nchekwa Carbon (CCS): Nkà na ụzụ a na-achọ ijide CO2 site na nnukwu ebe a na-ewepụta ihe ndị na-emepụta ihe dịka ụlọ ọrụ ike ma chekwaa ya n'okpuru ala n'ime ebe nchekwa ala.
3. Mweghachi Gburugburu Ebe Obibi: Site na ọrụ nrụzigharị ọhịa na ọrụ mweghachi ala mmiri, anyị nwere ike ịbawanye nnabata nke CO2 site na ikuku ma nye ebe obibi maka ụdị ihe dị iche iche dị ndụ.
4. Mgbanwe na Mbelata: Mgbanwe na nhazi ọha mmadụ, mmepe nke akụrụngwa na-eguzogide ihu igwe, na mgbanwe na amụma ọrụ ugbo dịkwa mkpa iji merie mmetụta ndị a na-apụghị izere.
Mmechi
Oge ice na mgbanwe ihu igwe bụ ihe abụọ jikọrọ aka na ihe ndị sitere n'okike nke na-emetụta ndụ n'ụwa nke ukwuu. Ozizi Milankovitch Cycles na-enye nghọta miri emi banyere ihe ndị sitere n'okike nke oge ice, ebe nyocha ọgbara ọhụrụ nke gas griinhaus na ihe omume mmadụ na-enyere aka ịkọwa mgbanwe ihu igwe ugbu a. Site na njikọta nke nyocha sayensị na mgbalị ibelata, anyị nwere ike ịchọta ụzọ isi meghachi omume na mgbanwe ihu igwe ma chebe gburugburu ebe obibi maka ọgbọ ndị ga-abịa n'ihu.
