Ntinye Aka Immanuel Kant na Nkà Ihe Ọmụma
Immanuel Kant, ọkà ihe ọmụma ukwu nke mmalite nke narị afọ nke 18, bụ onye nwere mmetụta ma kpụzie ntọala nke echiche nkà ihe ọmụma nke oge a nke ọdịda anyanwụ. Echiche mgbanwe ya na ọrụ miri emi ahapụla mmetụta na-adịgide adịgide n'ọgbọ nke ndị ọkà ihe ọmụma na ndị na-eche echiche sochiri ya. Inyocha onyinye Immanuel Kant na nkà ihe ọmụma na-enye ọ bụghị naanị nghọta nke echiche nkà ihe ọmụma ya kamakwa nghọta banyere otu echiche ya si gbanwee akụkụ dị iche iche nke ndụ nke oge a, site na omume ọma ruo na nkà ihe ọmụma na ịma mma.
Ndụ na Ọrụ nke Immanuel Kant
A mụrụ Immanuel Kant n'abalị iri abụọ na abụọ nke ọnwa Eprel, afọ 1724, na Königsberg, Prussia, o tolitere n'ebe jupụtara n'ọchịchọ okpukpe na agụmakwụkwọ. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum Königsberg, ebe o mechara bụrụ prọfesọ ma kụzie ihe n'oge ọrụ ya niile. Akwụkwọ ya dị mkpa, "Nkatọ nke Ihe Dị Ọcha," nke e bipụtara na 1781, a matala ya dị ka otu n'ime akwụkwọ ndị kacha mkpa ma nwee mmetụta n'akụkọ ihe mere eme nke nkà ihe ọmụma ọdịda anyanwụ. Ọrụ ndị ọzọ gụnyere "Nkatọ nke Ihe Dị Mma" na "Nkatọ nke Ikpe."
Echiche Transcendent
Isi ihe Kant tinyere aka na epistemology, ma ọ bụ ozizi nke ihe ọmụma, bụ mmepe ya nke echiche nke "transcendental." N'ime "Nkatọ nke Ihe Dị Ọcha," Kant chọpụtara ọdịiche dị n'etiti ihe ọmụma empirical, nke sitere na ahụmịhe uche, na ihe ọmụma transcendental, nke gụnyere ụkpụrụ priori (na-adabereghị na ahụmịhe). O kwuru na ahụmịhe mmetụta naanị ezughi oke iji mepụta ihe ọmụma; ọgụgụ isi mmadụ na-enye nhazi na ụkpụrụ maka ahụmịhe ahụ.
Ụzọ Kant si eme ihe n'ụzọ dị elu gbanwere nghọta ọdịnala nke mmekọrịta dị n'etiti onye na ihe. Tupu Kant, ọtụtụ ndị ọkà ihe ọmụma rụrụ ụka na ihe ọmụma bụ njikọ dị n'etiti uche na eziokwu dị n'èzí. Kant kwuru na ihe nnọchiteanya uche abụghị naanị na-egosipụta ụwa mpụga kamakwa a na-akpụzikwa ya site na nhazi na ụdị ọgụgụ isi anyị. Ya mere, anyị amaghị "ihe dị n'onwe ya" kpọmkwem, kama site n'ụzọ anyị si ahazi ahụmịhe anyị.
Ụkpụrụ na Omume Dị Mkpa
N'ihe gbasara omume ọma, a maara Kant maka onyinye ya na Categorical Imperative, nke bụ isi ihe dị mkpa na ozizi omume ya. N'akwụkwọ "Groundwork of the Metaphysics of Morals," Kant tụrụ aro na isi ihe dị mkpa nke omume omume bụ na ọ ghaghị ịbụ ụkpụrụ zuru ụwa ọnụ nke metụtara onye ọ bụla.
Akwụkwọ Categorical Imperative kwuru na "Mee ihe dịka iwu si dị, nke ị nwere ike ime n'otu oge ahụ, iwu zuru ụwa ọnụ." Nke a pụtara na tupu mmadụ emee ihe ụfọdụ, ha kwesịrị ịtụle ma ihe ahụ ọ dị mma n'omume ma ọ bụrụ na a hụ ya dị ka ụkpụrụ nke enwere ike itinye n'ọrụ nye onye ọ bụla nọ n'otu ọnọdụ ahụ.
Ozizi omume nke Kant na-emesi ike nnwere onwe na nkwanye ùgwù nke ụmụ mmadụ dị ka ihe ha na-achọ, ọ bụghị naanị dị ka ihe ndị ọzọ ga-abara uru. Nke a pụtara ịsọpụrụ ùgwù mmadụ na ịsọpụrụ onye ọ bụla. Ụkpụrụ ndị a emetụtala nke ukwuu n'ịmepụta echiche nke ikike mmadụ.
Ịma mma na nkatọ nke ikike iche echiche
N'akwụkwọ "Nkatọ nke Ikpe," Kant gbasaa echiche ya gaa n'ọkwa nke ịma mma na nkà mmụta ihe ọmụma. Ọ na-enyocha otu anyị si ekpe ikpe nka na ịma mma na otu anyị si achọta ihe dị mkpa n'okike.
Otu n'ime echiche Kant gbasara ịma mma bụ ọdịiche dị n'etiti ịma mma dabere na ịma mma n'efu. Mma n'efu bụ mmeghachi omume anyị na-eme n'onwe anyị maka ịma mma n'enweghị echiche ma ọ bụ ebumnuche ọ bụla. N'ụzọ dị iche, ịma mma dabere na-ejikọta ịma mma na ọrụ ma ọ bụ nnọchite anya kpọmkwem.
Kant webatara echiche nke "ihe dị ebube," ahụmịhe nke ihe ijuanya nke gụnyere mmeghachi omume abụọ nke ihe ijuanya na ụjọ mgbe a zutere ihe dị ukwuu ma ọ bụ dị ike, dị ka ihe okike dị ike. Nke a mere ka nyocha nke otu ụmụ mmadụ si emeghachi omume n'ụzọ mmetụta uche na nghọta na ịma mma nke okike dịkwuo mma.
Mmetụta na Ihe Nketa
Echiche Kant enweela mmetụta dị ukwuu n'ọtụtụ ngalaba nkà ihe ọmụma, gụnyere nkà mmụta ihe ọmụma, ụkpụrụ omume, ịma mma, na ọbụna ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Dịka ọmụmaatụ, echiche Kant metụtara ndị ọkà ihe ọmụma bụ Friedrich Nietzsche, Karl Marx, na G.W.F. Hegel, ọ bụ ezie na ha mepụtara ha n'ụzọ ọhụrụ.
N'ihe gbasara nkà ihe ọmụma nke oge a, Kantianism ka dị ndụ site na nkọwa na nkatọ dị iche iche. Neo-Kantianism toro nke ọma na ngwụcha narị afọ nke 19 na mmalite narị afọ nke 20, ebe ndị na-eche echiche dịka Heinrich Rickert na Ernst Cassirer na-agbalị imelite ma zụlite echiche Kant. Ọzọkwa, ozizi onye ọkà ihe ọmụma John Rawls nke ikpe ziri ezi na "Theory of Justice" nwere mmetụta dị ukwuu site na ụkpụrụ omume Kantian.
Nkatọ nke Kant
Ọ bụ ezie na a na-akwanyere Kant ùgwù nke ukwuu, echiche ya enwetawokwa nnukwu nkatọ. Karl Marx katọrọ Kant maka enweghị nlebara anya ya na ọnọdụ ihe onwunwe na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Nietzsche jụrụ akụkụ nke omume Kantian, nke o weere dị ka ihe na-egbochi ikike nke onye ọ bụla ma na-egbochi ya. Ọbụnadị n'ime ngalaba nke epistemology, ndị nkatọ jụrụ ma a pụrụ ịmata isiokwu ahụ n'ezie site na ihe ahụ n'onwe ya.
Mmechi
Ntinye aka Immanuel Kant na nkà ihe ọmụma bụ ntọala dị oke mkpa na ntọala dị mkpa maka mmepe nke ọtụtụ ngalaba nkà ihe ọmụma ndị sochirinụ. Ọrụ ya gbara nghọta ọdịnala mgba ma metụta ọtụtụ ndị na-eche echiche mgbe nke ahụ gasịrị, ma ndị kwenyere na ya ma ndị katọrọ ya.
Site na mmụta ihe gbasara ihe gbasara mmụọ nke transcendental ruo na ozizi omume nke dabere na Categorical Imperative na nghọta miri emi nke ihe gbasara mma, Kant gbanwere ọtụtụ nghọta dị mkpa nke ụmụ mmadụ, ụwa, na mmekọrịta ha nke ọma. Ya mere, ịghọta echiche na onyinye Kant na nkà ihe ọmụma bụ ịghọta njem ọgụgụ isi ogologo nke ụmụ mmadụ na nghọta miri emi na mgbagwoju anya nke ịdị adị ya na eluigwe na ala.
