Oge Mgbanwe na Indonesia na Ọdịdị Ya
Oge Mgbanwe na Indonesia malitere mgbe ọchịchị New Order gwụchara, nke Onyeisiala Suharto duru ruo ihe karịrị afọ 30. Oge a dabere na mmụọ nke mgbanwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akụ na ụba, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na-akwalite nghọta, ọchịchị onye kwuo uche ya, na ikpe ziri ezi. Isiokwu a ga-atụle mmepe nke Oge Mgbanwe na Indonesia na ndị isi bụ ndị sonyere na usoro a.
Ihe Mere Eme n'Oge Mgbanwe
Indonesia banyere n'oge mgbanwe ọchịchị na 1998, n'etiti nnukwu nsogbu akụ na ụba, ọchịchọ maka ọchịchị onye kwuo uche ya, na iwe ọha na eze na-arị elu megide ọchịchị aka ike. Nsogbu akụ na ụba, nke malitere na 1997, kpalitere nnukwu onu oriri, nnukwu enweghị ọrụ, na oke enweghị afọ ojuju ọha. Ọnọdụ ndị a ka njọ site na nrụrụ aka, nkwekọrịta, na ịkpa ókè agbụrụ (KKN) n'okpuru Usoro Ọhụrụ.
Na Mee 1998, ngagharị iwe nke ụmụ akwụkwọ na akụkụ dị iche iche nke ọha mmadụ ruru oke. Nrụgide siri ike nke ọha mere ka Suharto gbaa arụkwaghịm n'ọkwa onyeisiala na Mee 21, 1998. Nrụpụ a bụ mmalite nke Oge Mgbanwe na Indonesia. E mechara họpụta osote onyeisiala BJ Habibie dịka onyeisiala ma malite usoro mgbanwe.
Ndị Dị Mkpa n'Oge Mgbanwe
1. BJ Habibie
Bacharuddin Jusuf Habibie bụ ọkachamara n'ihe gbasara teknụzụ na onye na-akwado Suharto, onye nwere ọrụ siri ike nke iduzi mba ahụ n'oge nsogbu akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Habibie mere ka ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụ na ụba nwee nnwere onwe. N'oge ọchịchị ya dị mkpirikpi site na 1998 ruo 1999, Habibie kagburu amụma mgbasa ozi na-egbochi ndị mmadụ, tọhapụ ndị mkpọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ma mee ntuli aka mepere emepe na nke ọchịchị onye kwuo uche ya. Otu n'ime ihe ndị kacha pụta ìhè o mere bụ ime ntuli aka East Timor nke mere ka mpaghara ahụ nwee onwe ya pụọ na Indonesia.
2. Abdurrahman Wahid (Gus Dur)
Dịka onye a ma ama na NU (Nahdlatul Ulama) ma bụrụkwa onye na-akwado ọtụtụ okpukpe, Abdurrahman Wahid, nke a makwaara dị ka Gus Dur, ghọrọ onyeisiala na Ọktoba 20, 1999, mgbe ntuli aka izugbe nke 1999 gasịrị. A hụrụ oge Gus Dur site na mgbalị iji kwụsị iwu New Order dị iche iche nke aka ike, ime ka ọchịchị onye kwuo uche ya sie ike, na ịkwado ikike mmadụ. Ọ bụ ezie na ọchịchị ya jupụtara na esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na njikwa na-adịghị mma, Gus Dur gbalịsiri ike ịkwado ndidi okpukperechi, nnwere onwe mgbasa ozi, na ikike ndị pere mpe.
3. Megawati Soekarnoputri
Megawati, ada nke onyeisiala mbụ nke Indonesia, Sukarno, ghọrọ onyeisiala na Julaị 23, 2001, mgbe a chụpụrụ Gus Dur. A hụrụ ọkwa onyeisiala Megawati dị ka oge mgbanwe kwụsiri ike mgbe ọgba aghara ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke onyeisiala Gus Dur gasịrị. O jisiri ike na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụ na ụba ma gaa n'ihu na mgbanwe dị mkpa nke onye bu ya ụzọ malitere.
4. Susilo Bambang Yudhoyono (SBY)
Susilo Bambang Yudhoyono bụ onyeisiala mbụ ndị mmadụ họpụtara ozugbo na ntuli aka nke afọ 2004. SBY jere ozi dịka onyeisiala site na 2004 ruo 2014. N'oge ọchịchị ya, akụnụba Indonesia toro nke ọma, e mekwara mgbanwe dị iche iche n'ụlọ ọrụ. A maara SBY maka ọrụ mmekọrịta mba ụwa dị irè ya na mbọ ọ na-agba iji hụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo kwụsiri ike. Agbanyeghị, ihe ịma aka nke nrụrụ aka na enweghị nha anya akụ na ụba ka bụ isi okwu n'oge ọchịchị ya.
5. Joko Widodo (Jokowi)
Joko Widodo, onye a maara dịka Jokowi, meriri na ntuli aka onyeisiala nke afọ 2014 ma họpụta ya ọzọ na 2019. Dịka onye bụbu onyeisi obodo Solo na gọvanọ Jakarta, a maara Jokowi maka ụdị nduzi ya nke lekwasịrị anya na ndị mmadụ na itinye uche na mmepe akụrụngwa. Jokowi emeela nnukwu mgbalị iji mee ka mmepe akụrụngwa dịkwuo ngwa ngwa iji melite njikọ mba na asọmpi akụ na ụba. Agbanyeghị, ọchịchị ya na-echekwa ihe ịma aka ihu n'ịgwọta okwu gbasara ikike mmadụ na ọchịchị onye kwuo uche ya.
Mmetụta na Mgbanwe Ndị Dị Ukwuu n'Oge Mgbanwe
1. Imeghe ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Oge mgbanwe ọchịchị wetara mgbanwe dị ukwuu n'ime ọha mmadụ. E nyere nnwere onwe mgbasa ozi, nke a na-amachibidoro nke ukwuu, ohere ka ukwuu iji kuo ume. Mgbasa ozi nwetara ohere ka ukwuu iji katọọ gọọmentị ma kwupụta ọchịchọ ndị mmadụ. Ọtụtụ òtù na-abụghị nke gọọmentị (NGO) pụtakwara ma rụọ ọrụ dị mkpa n'ileba anya na ịkwado okwu dị iche iche gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụ na ụba, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
2. Ntuli aka onye otu Democratic
Ntuli aka n'efu na nke ziri ezi abụrụla ihe e ji mara oge mgbanwe. Ntuli aka nke afọ 1999, nke emere n'okpuru ọchịchị Habibie, bụ ntuli aka mbụ nke ọtụtụ otu n'ime ihe karịrị afọ 30. Ọzọkwa, mmalite nke ntuli aka onye isi ala kpọmkwem na 2004 gosiri ọganihu dị ukwuu na ọchịchị onye kwuo uche ya na Indonesia. Site na ntuli aka onye kwuo uche ya karịa, ndị Indonesia nwere ohere ka ukwuu ịhọrọ ndị ndu ha ma sonye na usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
3. Mgbanwe Iwu na Ụlọọrụ
Mgbanwe iwu na ụlọ ọrụ bụkwa ihe a na-elekwasị anya na ya n'oge mgbanwe ahụ. E guzobere Kọmishọna Ikpochapụ Nrụrụ Aka (KPK) na 2002 bụ nzọụkwụ doro anya n'ịlụso nrụrụ aka ọgụ. Ọzọkwa, a na-eme mgbanwe na usoro ikpe na mmezi na ọchịchị iji mee ka nghọta na ibu ọrụ dịkwuo elu.
4. Ikewapụ na nnwere onwe mpaghara
Oge mgbanwe ahụ gosikwara mmalite nke ikewapụ ọchịchị na nnwere onwe mpaghara. Iwu nnwere onwe mpaghara nke afọ 1999 nyere gọọmentị mpaghara ikike ka ukwuu n'ịchịkwa akụrụngwa na ime mkpebi. Ebumnuche nke a bụ ime ka ọrụ ọha na eze dịkwuo nso na ndị mmadụ ma mee ka arụmọrụ na nzaghachi nke gọọmentị mpaghara dịkwuo elu.
Ihe Ịma Aka na Olileanya n'oge a
N'agbanyeghị nnukwu ọganihu, Indonesia ka na-eche ọtụtụ ihe ịma aka ihu n'imezu ebumnuche mgbanwe ya. Nrụrụ aka ka bụ okwu dị oke mkpa na-emetụta akụkụ dị iche iche nke ndụ mba. Ọzọkwa, enweghị nha anya akụ na ụba, esemokwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na enweghị ndidi ka bụ ihe mgbochi iji nweta ikpe ziri ezi na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-eguzosi ike n'ihe.
Agbanyeghị, olileanya ka dị. Mmegharị siri ike nke ọha mmadụ, mgbasa ozi nwere onwe ya, na itinye aka na ọha mmadụ dị mkpa maka ọganihu n'ọdịnihu nke Indonesia. Nkwado sitere n'aka ọtụtụ ndị otu dị iche iche, ma gọọmentị ma ọha mmadụ, dị mkpa iji nọgide na-akwalite mgbanwe ndị ka mkpa na ndị ga-adịgide adịgide.
Mmechi
Oge Mgbanwe na Indonesia bụ oge mgbanwe dị mkpa ma na-agbanwe agbanwe. Site na ọdịda akụ na ụba na enweghị afọ ojuju ọha mmadụ, mba ahụ pụtara site n'ike nke iwulite usoro ọchịchị onye kwuo uche ya, doro anya, na nke ziri ezi. Ndị dịka BJ Habibie, Gus Dur, Megawati Soekarnoputri, Susilo Bambang Yudhoyono, na Joko Widodo rụrụ ọrụ dị mkpa n'iduzi mgbanwe a. N'agbanyeghị ọtụtụ ihe ịma aka ka na-eche ihu, olileanya maka ọdịnihu ka mma ka bụ ntọala siri ike maka njem mba Indonesia.
