Ọrụ ndị agha na-eme nke ọma Ike nwere ike
Lee ihe na-aga n'elu kwụ ọtọ wee laghachi n'ọnọdụ mbụ ya mgbe o ruru n'ogo kachasị elu. Mgbe ihe ahụ na-aga n'elu kwụ ọtọ, ibu na-arụ ọrụ na-adịghị mma n'ihe ahụ. Mgbe ihe ahụ na-aga n'elu, elu ihe ahụ na-abawanye. Ya mere, ike ndọda nke ihe ahụ na-abawanyekwa. A pụrụ ikwubi na ọrụ na-adịghị mma nke ibu ahụ mere hà nhata mmụba nke ike ndọda nke ihe ahụ (PE).
W = – mgh
W = – mg (h 2 – h 1 ) = – (PE 2 – PE 1 ) = -ΔPE
Mgbe ihe ahụ na-aga n'ihu n'ala kwụ ọtọ, ike ndọda na-arụ ọrụ dị mma n'ihe ahụ. Mgbe ihe ahụ na-aga n'ihu n'ala kwụ ọtọ, elu ihe ahụ na-ebelata. Ya mere, ike ndọda nke ihe ahụ na-ebelatakwa. A pụrụ ikwubi na ọrụ dị mma nke ike ndọda na-arụ na ihe ahụ hà nhata mbelata na ike ndọda nke ihe ahụ.
W = mgh
W = mg (h 1 – h 2 ) = mg 1 – mg 2 = – (mgh 2 – mg 1 ) = – (PE 2 – PE 1 ) = -ΔPE
Lee ihe a na-agbanye n'aka ekpe yana njedebe nke mmiri (lee eserese nke 3). Mgbe ihe ahụ na-aga n'aka ekpe, ike mmiri na-arụ ọrụ na-adịghị mma na ihe ahụ. Mgbe ihe ahụ na-aga n'aka ekpe, mgbanwe mmiri na-abawanye. Ya mere, ike mmiri na-abawanyekwa. Enwere ike ikwubi na ọrụ ọjọọ nke mmiri na-arụ hà nhata mmụba nke ike mmiri. Mgbe ihe ahụ na-aga n'aka nri, ike mmiri na-arụ ọrụ dị mma na ihe ahụ. Mgbe ihe ahụ na-aga n'aka nri, mgbanwe mmiri na-ebelata. Ya mere, ike mmiri na-ebelatakwa. Enwere ike ikwubi na ọrụ dị mma nke mmiri na-arụ na ihe ahụ hà nhata mbelata na ike mmiri.
Dịka nkọwa dị n'elu si kwuo, a pụrụ ikwu na ọrụ nke ike nchekwa na-arụ hà nhata mgbanwe dị na ike ihe ahụ nwere ike ime. Mgbe ike nchekwa na-arụ ọrụ dị mma, ike nchekwa na-ebelata. N'aka nke ọzọ, mgbe ike nchekwa na-arụ ọrụ na-adịghị mma, ike nchekwa na-abawanye. Ya mere, ọrụ nke ike nchekwa na-arụ hà nhata mgbanwe na ike nchekwa.
W c = -ΔPE
Ajụjụ ihe atụ nke 6: Ọrụ site n'aka ike na-agbanwe agbanwe na ike nwere ike ịrụ ọrụ
Ihe nwere ibu nke 1 kg dị n'ogo mita 5 n'elu ala. Mgbatị ike ndọda bụ 10 m/s 2. Chọpụta (a) ọrụ a rụrụ site na ibu mgbe ihe ahụ gbapụrụ ruo mita 10 n'elu ala, (b) ọrụ achọrọ iji wepụ ihe ahụ ruo mita 10 n'elu ala, na (c) mgbanwe na ike ike ndọda nke ihe ahụ mgbe e bufere ihe ahụ ruo mita 10 n'elu ya.
Mkparịta ụka:
Achọpụtara: m = 1 kg, g = 10 m/s 2 ,
(a) Ọrụ site na ibu
W = – mg Δh
= – (1 kg)(10 m/s 2 )(5 m) = – 50 Joules
Ibu ahụ na-arụ ọrụ na-adịghị mma n'ihi na ntụziaka nke ibu ahụ dị iche na ntụziaka nke mbugharị ihe ahụ.
(ibu dị n'akụkụ ala, ebe ihe si na ya pụta dị n'akụkụ elu).
(b) Ọrụ site na ike ibuli elu
Ka e wee bulie ihe ahụ elu, ike mbuli kacha nta ga-aha nhata ibu ya.
= (1 kg)(10 m/s 2 )(5 m) = 50 Joules
W = wh = mg Δh
Ọrụ nke ike ebuli ahụ rụrụ dị mma n'ihi na ntụziaka ike ahụ bụ otu ihe ahụ dị ka mbugharị.
(ike ebuli dị n'akụkụ elu, mbugharị dị n'akụkụ elu)
(c) Mgbanwe na ike nwere ike ime
ΔPE = mg Δh
ΔPE = 50 Joule
Ike ike ndọda nke ihe ahụ na-amụba site na Joules iri ise.
Ajụjụ na azịza echiche iri abụọ gbasara ọrụ ndị ike nchekwa na ike nwere ike ịrụ:
1. Ajụjụ: Kedu ihe bụ ike ndị nchebara echiche? Azịza: Ike ndị nchebara echiche bụ ike ndị ọrụ ha na-arụ n'adabereghị n'ụzọ e si aga.
2. Ajụjụ: Kedu ka ọrụ ndị agha nchekwa si metụta mgbanwe ike nwere ike? Azịza: Ọrụ ndị agha nchekwa na-arụ hà nhata mgbanwe ọjọọ na ike nwere ike.
3. Ajụjụ: Kpọọ aha otu ihe atụ a na-ahụkarị nke ike nchekwa. Azịza: Ike ndọda bụ ihe atụ a na-ahụkarị nke ike nchekwa.
4. Ajụjụ: Gịnị mere na esemokwu anaghị ewere ya dị ka ike nchekwa? Azịza: N'ihi na ọrụ esemokwu na-arụ dabere n'ụzọ e si aga.
5. Ajụjụ: Kedu ka esi egosipụta ike ndọda nke ihe dị nso n'elu ụwa? Azịza: A na-egosipụta ike ndọda dị ka ℎ , ebe m bụ oke, g bụ osooso n'ihi ndọda, na h bụ elu dị n'elu ebe ntụaka.
6. Ajụjụ: Ike nwere ike ịdị njọ ma ọlị? Azịza: Ee, ike nwere ike ịdị njọ ma dabere na nhọrọ nke ebe ntụaka.
8. Ajụjụ: Ọ bụrụ na ike nwere ike nke sistemụ amụba, gịnị na-eme ike nke kinetic, ma ọ bụrụ na ọ dịghị ọrụ mpụga a rụrụ? Azịza: Ike kinetic na-ebelata site na otu ike nwere ike si abawanye, na-echekwa ike mekanikal.
9. Ajụjụ: Kedu ihe dị mkpa maka nchekwa ike igwe? Azịza: A na-echekwa ike igwe mgbe naanị ike ndị na-echekwa ihe na-arụ ọrụ na sistemụ.
10. Ajụjụ: N'ime sistemụ mechiri emechi ebe naanị ike ndị na-echekwa echiche na-arụ ọrụ, gịnị ka a ga-ekwu gbasara ike igwe niile? Azịza: Ike igwe niile ka na-adịgide adịgide.
11. Ajụjụ: Kedu ka esi ekpebi ike ike nke chajị eletrik n'ọhịa eletriki? Azịza: Ike ike , ebe q bụ chajị na V bụ ike.
12. Ajụjụ: Gịnị mere ibuli ihe n'ọhịa ndọda ji eme ka ike ya dịkwuo elu? Azịza: N'ihi na a na-arụ ọrụ megide ike ndọda iji bulie ihe ahụ elu, nke a na-echekwa dị ka ike enwere ike.
13. Ajụjụ: Kedu ka ndị agha nchekwa si arụ ọrụ n'ime mkpọchi mechiri emechi? Azịza: Ọrụ netwọk nke ndị agha nchekwa na-arụ n'elu mkpọchi mechiri emechi bụ efu.
14. Ajụjụ: Kedu ka ike nwere ike si metụta nkwụsi ike? Azịza: N'ebe ike nwere ike dị ntakịrị, sistemụ ahụ na-akwụsi ike.
15. Ajụjụ: Ihe abụọ dị n'ogo dị iche iche hà nwere ike inwe otu ike ndọda ahụ? Azịza: Ee, ha nwere ike, dabere na nhọrọ nke ọkwa ntụaka maka ike nwere ike.
16. Ajụjụ: Gịnị mere anyị ji ahọrọ ala dị ka ebe ntụaka maka ike ndọda? Azịza: Ọ na-enye ntụaka dị mfe ma a na-aghọta nke ọma, ọ bụ ezie na enwere ike ịhọrọ isi ihe ọ bụla.
17. Ajụjụ: N'ime sistemụ dịpụrụ adịpụ nke nwere naanị ike nchekwa, ọ bụrụ na ike nwere ike belata site na 10 J, ego ole ka ike kinetic na-agbanwe? Azịza: Ike kinetic na-abawanye site na 10 J.
18. Ajụjụ: Kedu ka ike nwere ike si metụta ike n'ọhịa ndị na-echekwa echiche? Azịza: Ike bụ mgbanwe adịghị mma nke ike nwere ike.
19. Ajụjụ: Ọ bụrụ na e bugharịa ihe gaa n'akụkụ ike na-echekwa echiche, kedu ka ike ya si agbanwe? Azịza: Ike ya na-ebelata.
20. Ajụjụ: Ò kwere omume ka ihe nwee ike kinetic mana ọ dịghị ike nwere ike? Azịza: Ee, ọ dabere na nhọrọ nke ebe ntụaka maka ike nwere ike.
Ajụjụ na azịza ndị a na-ekpuchi echiche ndị bụ isi gbasara ike nchekwa na ike nwere ike, nke bụ akụkụ dị mkpa nke usoro ihe ndị dị ndụ.
