Igwe ndọta nke ụwa bụ ihe dị mkpa sitere n'okike nke na-emetụta akụkụ dị iche iche nke ndụ na mbara ala anyị. Ụmụ mmadụ ejirila ike ndọta a mee ihe kemgbe oge ochie maka ịnyagharị, ọkachasị site na iji compass. Isiokwu a ga-enyocha ike ndọta nke ụwa n'ụzọ miri emi, otu o si akpụ, mmetụta ya na ndụ, na akụkọ ihe mere eme na ụkpụrụ ọrụ nke compass.
Ọdụ Igwe Magnetik nke Ụwa
Ọdụdọ nke ụwa bụ ubi nke ihe mmiri mmiri na-agagharị n'ime etiti mpụta ụwa, nke mejupụtara ígwè na nickel. Ọdụdọ nke a yiri nke magnetik nke magnet mmanya na-emepụta, nwere ogidi abụọ: odụdọ nke ugwu magnetik na odụdọ nke ndịda magnetik.
Nhazi nke Ọdụ Igwe Magnetik nke Ụwa
A na-emepụta ike ndọta ụwa site na ike nke isi mpụta ụwa site na usoro a maara dị ka geodynamo. Isi mpụta ụwa nwere metal mmiri mmiri, nke kachasị bụ ígwè na nickel, nke na-agagharị site na ike ndọta nke okpomọkụ sitere na isi mpụta siri ike kpatara. Mmegharị a nke metal mmiri mmiri na-emepụta ike eletriki, nke na-emepụta ike ndọta. Usoro a na-eme mgbe niile ma na-edobe ike ndọta ụwa.
Ọdịdị nke Igwe Magnetik Ụwa
Ọgbakọ magnetik nke ụwa nwere usoro dị mgbagwoju anya, ya na ahịrị ubi na-apụta site na ogbo magnetik ndịda ma na-abanye na ogbo magnetik ugwu. Enwere ike ịkọwa ubi a dị ka dipole magnetik nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ sitere na mgbanwe mpaghara na oge dị n'elu ụwa.
- Ogidi magnetik: Ogidi ugwu magnetik na ogidi ndịda magnetik bụ isi ihe dị n'elu ụwa ebe ahịrị ubi magnetik dị n'akụkụ elu. Ogidi ndị a anaghị edozi ma na-agbanwe mgbe niile ka oge na-aga.
- Van Allen Radiation Belt: Ọdụ magnet nke ụwa na-ejidekwa ihe ndị e ji ike anyanwụ kpuchie, na-emepụta eriri radieshon Van Allen. Eriri ndị a na-echebe Ụwa pụọ na ihe ndị na-emerụ ahụ nke nwere ike imebi ndụ na teknụzụ.
- AuroraMmekọrịta nke ihe ndị e ji ekpuchi ikuku sitere na ifufe anyanwụ na ebe ndọta ụwa na ikuku na-emepụta aurora, nke a makwaara dị ka ọkụ ugwu ma ọ bụ nke ndịda. Ihe a na-ahụ anya na mpaghara polar ma ọ bụ otu n'ime ihe ngosi kachasị mma nke ebe ndọta ụwa.
Mmetụta nke Ọdụ Igwe Magnetik nke Ụwa
Ọdụ magnetik nke ụwa na-arụ ọrụ dị oke mkpa n'ichebe ụwa anyị site na ihe egwu nke radieshon mbara igwe na ifufe anyanwụ. Ọ bụrụ na ọ bụghị ebe magnetik a, ihe ndị a na-ebuga site na ifufe anyanwụ nwere ike ịwakpo ikuku ụwa, mebie oyi akwa ozone, ma tinye ndụ n'elu ya n'ihe ize ndụ.
Ọzọkwa, ike ndọta ụwa na-emetụtakwa ụzọ anụmanụ si aga. Ụfọdụ ụdị anụmanụ, dịka nnụnụ ndị na-akwaga ebe ọzọ, mbe mmiri, na azụ̀, na-eji ike ndọta ụwa eme njem n'oge njem dị anya. Ha nwere ike ịchọpụta ike ndọta ma jiri ha mee ihe dị ka nduzi.
Akụkọ ihe mere eme na ụkpụrụ ọrụ nke kompas
Kompas bụ ngwa ọrụ ịnyagharị nke na-eji ebe ndọta ụwa egosi ugwu na ndịda. Ụmụ mmadụ ejirila kompas ruo ọtụtụ narị afọ ma rụọ ọrụ dị mkpa n'inyocha na azụmaahịa.
Akụkọ ihe mere eme nke kompas ahụ
E ji kọmpas mee ihe mbụ e dekọrọ na China na narị afọ nke 11. N'oge ahụ, e ji lodestone, bụ́ mineral magnetik sitere n'okike, mee kọmpas ahụ. Kọmpas ahụ gbasaara ruo mba Arab na Yurop, na-eme ka njem ụgbọ mmiri na nchọpụta ụwa dịkwuo mfe.
Na narị afọ nke 14, e webatara kompas akọrọ na Yuropu, nke jiri agịga magnetik nke e tinyere n'elu pivot iji gosi ntụziaka. Nke a bụ nnukwu ihe ọhụrụ n'ihi na o nyere ohere maka ịnyagharị nke ọma ma nwee ike iji ya mee ihe n'ọnọdụ ihu igwe dị iche iche.
Otú Kọmpas Si Arụ Ọrụ
Kompas na-arụ ọrụ n'ụkpụrụ na agịga magnetik na-adakọ mgbe niile na ahịrị ebe magnetik nke ụwa. Agịga magnetik dị na kompas bụ magnet na-adịgide adịgide nke nwere ike ịtụgharị n'enweghị nsogbu. A na-esekarị otu nsọtụ agịga ahụ ma ọ bụ kaa akara iji gosi ugwu.
- Agịga Magnetik: A na-eji ihe ferromagnetic mee agịga kompas nke e ji magnet mee ka ọ bụrụ magnet na-adịgide adịgide. A na-akpọ njedebe nke na-atụ aka n'ebe ugwu ogwe aka nke agịga ahụ, ebe njedebe nke na-atụ aka n'ebe ndịda ogwe aka nke agịga ahụ.
- Pivot na Nha: A na-etinye agịga kompas n'elu pivot ka o wee nwee ike ịtụgharị n'enweghị nsogbu. A na-enwekarị nhazi azimuth nke na-egosi ntụziaka na ogo.
- Ndozi Mbelata: Ebe ndọta mpaghara nwere ike ibute mgbanwe na kompas, nke a na-akpọ mbelata. Ọdịda bụ akụkụ dị n'etiti ebe ndọta ugwu na ebe ugwu. Ndozi mbelata dị mkpa maka ịnyagharị ziri ezi.
Ngwa Kọmpas
Kompas nwere ọtụtụ ojiji na ndụ kwa ụbọchị na ụlọ ọrụ:
- Nsoro ụzọ: Kompas bụ ngwa dị mkpa maka ịnyagharị ala, oké osimiri, na ikuku. Ndị ọkwọ ụgbọelu, ndị ọrụ ụgbọ mmiri, na ndị ọkwọ ụgbọelu na-eji kompas ekpebi ebe ha ga-aga na ebe ha ga-anọ.
- Na-alụ ọgụ: A na-eji kompas eme ihe n'ọrụ agha maka ịnyagharị ala na maapụ. A na-ejikarị kompas ndị agha eme ihe ndị ọzọ dịka mmụba na mgbanwe mbelata.
- Ọmụmụ Ihe Mgbe Ochie na Ọmụmụ Ihe Mgbe Ochie: Ndị ọkà mmụta ihe ochie na ndị ọkà mmụta ihe ochie na-eji kọmpas eme maapụ ebe na ebe e si kpụọ nkume na ebe ihe ochie.
- Ntụrụndụ: Ndị na-aga ije, ndị na-eme nchọpụta, na ndị hụrụ okike n'anya na-ejikarị kọmpas eme njem n'ime ọhịa.
- Teknụzụ nke Oge A: Kọmpas dijitalụ nke etinyere n'ime ekwentị mkpanaaka na ngwaọrụ GPS na-eji ihe mmetụta magnetik enye ozi ntụziaka.
Mmechi
Ọdụdọ nke ụwa na kompas bụ echiche abụọ jikọtara ọnụ nke dị oke mkpa maka ịnyagharị na ichekwa ụwa anyị. Ọdụdọ nke ụwa, nke ihe na-eme ka isi ihe dị n'èzí pụta, na-enye nchebe pụọ na radieshon mbara igwe ma na-eme ka njem anụmanụ dị mfe. Ụmụ mmadụ ejirila kompas, nke na-eji ubi magnet nke ụwa, mee ihe ruo ọtụtụ narị afọ maka nchọpụta na ịnyagharị. Ịghọta ubi magnet nke ụwa na ụkpụrụ ọrụ nke kompas dị oke mkpa ọ bụghị naanị maka ịnyagharị kamakwa maka ọtụtụ ojiji sayensị na teknụzụ ọgbara ọhụrụ.
