Ịghọta Usoro Ọmụmụ na Nwamba
Nwamba (Felis catus) bụ anụ ụlọ a ma ama n'ụwa niile. E wezụga ọgụgụ isi ha na àgwà ha mara mma, nghọta nke usoro ọmụmụ nwamba dị oke mkpa, ọkachasị maka ndị na-eme atụmatụ ịmụ nwa nwamba ma ọ bụ naanị ijikwa ọnụ ọgụgụ anụ ụlọ ha. Isiokwu a ga-atụle usoro ọmụmụ nwamba nke ọma, na-ekpuchi akụkụ ahụ, usoro ọmụmụ nwa, afọ ime, na ọmụmụ.
Ọdịdị nke Sistemụ Ọmụmụ Nwa Pusi
Usoro ọmụmụ nke nwamba nwoke na nwanyị nwere usoro dị iche iche.
Tomcat
N'ime nwamba nwoke, usoro ọmụmụ nwere:
1. Mkpuru: Mkpuru na-arụ ọrụ dịka ebe a na-emepụta mkpụrụ na testosterone. N'ọtụtụ nwamba, mkpụrụ na-adị n'ime akpa nke na-akwụ n'èzí ahụ.
2. Epididymis: Nke a bụ ọkpọkọ ebe a na-echekwa mkpụrụ ndụ ihe nketa.
3. Vas deferens: Tubu nke na-ebu sperm site na epididymis gaa na urethra n'oge mpụta.
4. Ọwara na Mkpuru: Ọwara na-arụ ọrụ iji chụpụ mmamịrị na mkpụrụ nwoke n'ahụ. Akwara pusi nwere ọkpụkpụ keratin nke na-enyere aka n'ịkpakọ nwoke na nwanyị.
Nwamba nwanyị
N'ime nwamba nwanyị, usoro ọmụmụ nwere:
1. Akpa nwa: Ebe a na-emepụta mkpụrụ ndụ àkwá (oocytes) na homonụ estrogen na progesterone.
2. Oviduct (Ụdọ Eriri): Ọdụ e ji ejikọta ovaries na akpanwa ma bụrụkwa ebe a na-eme fatịlaịza.
3. Akpa nwa: Akụkụ ahụ ebe nwa ebu n'afọ na-etolite n'oge afọ ime.
4. Ikpu: Ọwa mmiri nke na-ejikọ akpanwa na mpụta ahụ. Ikpu na-arụ ọrụ na mmekọ na ịmụ nwa.
Usoro ọmụmụ nwa pusi
A maara nwamba nwanyị dị ka "polyoestrous," nke pụtara na ha nwere ọtụtụ estrus ma ọ bụ usoro okpomọkụ kwa afọ. A na-ekewa usoro a n'ọtụtụ usoro:
1. Proestrus: Usoro a na-ewe ụbọchị 1-2. Nwanyị ahụ na-amalite igosipụta omume estrus, mana ọ kabeghị anabata nwoke maka mmekọ nwoke na nwanyị.
2. Estrus: Usoro a na-ewe ụbọchị 4-10, dabere ma nwanyị ahụ ò lụrụ di ma ọ bụ na ọ lụọghị. N'oge a, nwanyị ahụ ga-enwe olu dị ukwuu, na-ama jijiji, ma na-egosipụta omume iji dọta ụmụ nwoke.
3. Mmanya: Ọ bụrụ na nwanyị ahụ anaghị akpa nwa n'oge estrus, ọ ga-abanye n'oge mmasị nke na-ewe ihe dị ka izu 1-2 tupu ọ banye na usoro estrus na-esote.
4. Diestrus: Ọ bụrụ na e nwee njikọta mkpụrụ ndụ ihe nketa, usoro distrus na-amalite, nke ọkwa progesterone na-akacha achịkwa iji nọgide na-enwe afọ ime. Ọ bụrụ na njikọta mkpụrụ ndụ ihe nketa emeeghị, ọkwa progesterone na-anọgide na-adị elu iji kwadebe ahụ maka nlọghachi nke usoro estrus.
5. Anestrus: Nke a na-emekarị n'oge oyi mgbe nwanyị ahụ anaghị egosi ihe ịrịba ama ọ bụla nke ịmụ nwa.
Afọ ime n'ime nwamba
Mgbe omechara nwa ma tinye ya n'ime afọ ime nke ọma, nwamba nwanyị ga-abanye n'oge afọ ime, nke na-adịrukarị ihe dị ka ụbọchị 63-65. Ihe ịrịba ama nke afọ ime na-amalite site na mgbanwe na gland ara, nke na-aghọ ibu ma na-acha pink. Ihe ndị a bụ usoro mmepe nwa ebu n'afọ n'oge afọ ime:
1. Izu nke 1-2: Zygọt ahụ na-etolite ma malite ịkwaga n'ime akpanwa. Nkụnye ahụ na-eme ihe dị ka ụbọchị 12-14 mgbe a gbasịrị ya.
2. Izu nke 3-4: Nwa ebu n'afọ na-etolite ngwa ngwa, site n'ịmepụta embryo akụkụ ahụ.
3. Izu nke 5-6: Uto nwa ebu n'afọ na-apụta ìhè. Nne pusi ahụ na-amalite igosi agụụ na-arị elu.
4. Izu nke 7-8: Nwamba ahụ na-eru nso itolite zuru oke. Nne pusi ahụ na-amalite ịchọ ebe a ga-etinye akwụ maka usoro ịmụ nwa.
5. Izu nke 9: Nkwadebe ikpeazụ maka ịmụ nwa, nwa ebu n'afọ adịla njikere ịmụ nwa.
Ọmụmụ nwa n'ime nwamba
Usoro ịmụ nwa ma ọ bụ ịmụ nwa n'ime nwamba ka a maara dị ka "eze nwa." E nwere usoro atọ na ịmụ nwa nwamba:
1. Oge Nkwadebe: Mkpụkọ mbụ na-amalite, olu akpa nwa ahụ amalitekwa ịgbasa. Nwamba nwanyị ahụ nwere ike igosipụta omume na-enweghị nchekasị ma chọọ ebe dị mma ma dị nchebe.
2. Oge ọmụmụ nwa: Nwatakịrị ahụ na-amalite ịpụ n'ime akpanwa site na ikpu. A na-amụkarị nwa pusi ọ bụla kwa nkeji 15-60. N'oge usoro a, akpa amniotic na-agbawa, nne pusi ahụ ga-ara nwa pusi ahụ iji mee ka iku ume dị mma.
3. Oge Mgbe a mụsịrị nwa pusi niile, nne pusi na-ewepụ placenta ma hichaa nwa pusi ya. N'oge a, ọ dị mkpa ịlele ma eburula placenta niile, ebe ọ bụ na placenta ndị fọdụrụ n'ime akpa nwa nwere ike ibute ọrịa.
Nlekọta Mgbe A Mụrụ Nwa
Mgbe emechara usoro ọmụmụ nwa, nlekọta nke ọma nke nne na nwa pusi dị oke mkpa:
1. Na-enyocha ahụike nne: Hụ na nne pusi ahụ nwere nri na mmiri ọṅụṅụ zuru oke. Na-elezi anya maka ihe ịrịba ama ahụike dịka ahụ ọkụ, agụụ na-agụ ya, ma ọ bụ mmiri na-apụtaghị ìhè n'ime ikpu.
2. Ahụike Nwamba: Nwamba chọrọ okpomọkụ na mmiri ara nne iji nweta colostrum, nke dị mkpa maka sistemu ahụ ji alụso ọrịa ọgụ ha. Hụ na ha na-enye nwa ara nke ọma ma na-ebu ibu kwa ụbọchị.
3. Ịgakwuru dọkịta anụmanụ: Ịga leta dọkịta anụmanụ mgbe niile iji hụ na ọ dịghị nsogbu ọ bụla mgbe a mụsịrị nwa bụ ihe amamihe dị na ya.
Ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa na njikwa ọnụọgụgụ mmadụ
Ịmepụta nwamba site na ịwa ahụ, ma ọ bụ site na ịwa ahụ ovariohysterectomy (iwepụ ovaries na akpanwa n'ime ụmụ nwanyị) ma ọ bụ ịwa ahụ (iwepụ amụ nwa n'ime ụmụ nwoke), bụ ụzọ dị irè isi chịkwaa ọnụọgụgụ nwamba na anụ ụlọ. Ọzọkwa, ịwa ahụ nwere ike ibelata ihe ize ndụ nke ọrịa ọmụmụ na omume ndị na-adịghị mma dịka akara ókèala n'ime ụmụ nwoke ma ọ bụ oke okpomọkụ n'ime ụmụ nwanyị.
Mmechi
Ịghọta usoro ọmụmụ nwamba na-enye nghọta dị mkpa maka ndị nwe nwamba na ndị na-azụ nwa. Site na usoro ahụ ruo na usoro ọmụmụ nwa, afọ ime, ịmụ nwa, na nlekọta mgbe a mụsịrị nwa, ọkwa ọ bụla chọrọ nlebara anya na ihe ọmụma nke ọma. Site na nghọta zuru oke nke usoro ọmụmụ nwa, ndị nwe nwamba nwere ike ime mkpebi ndị ka mma gbasara nlekọta na ahụike nke nwamba ha hụrụ n'anya. Njikwa ọnụọgụgụ mmadụ site na ime ka ọ dị ọcha bụkwa ọrụ dị mkpa maka ọdịmma nwamba na nkwado gburugburu ebe obibi.
