Ihe Ndị Na-akpata Mwakpo Obi
Ọkụ obi (myocardial infarction) bụ ọnọdụ na-eyi ndụ egwu nke na-egbochi ọbara ịbanye n'ime akwara obi, na-eme ka ikuku oxygen ghara ịdị n'ime akwara obi ma nwee ike ibute mmebi na-adịgide adịgide. Ihe na-akpatakarị mkpọchi a bụ ọrịa obi, mkpokọta nke plaque (atherosclerosis) na akwara obi. Ịghọta ihe ndị nwere ike ibute nkụchi obi dị mkpa n'ihi na enwere ike igbochi ma ọ bụ chịkwaa ọtụtụ n'ime ha site na mgbanwe ndụ na ọgwụgwọ ahụike kwesịrị ekwesị. Ihe na-esonụ bụ mkparịta ụka nke ihe ndị bụ isi nwere ike ibute nkụchi obi, ma nke a na-apụghị ịgbanwe agbanwe ma nke a na-apụghị ịgbanwe agbanwe.
1. Ihe ndị na-akpata ihe egwu na-anaghị agbanwe agbanwe
a. Afọ
Ka ị na-aka nká, ihe ize ndụ nke nkụchi obi na-amụba. Nke a na-eme n'ihi na usoro ịka nká na-emetụta ike nke arịa ọbara ma na-eme ka ohere nke ịkpụpụta plaque dịkwuo elu. N'ozuzu, ihe ize ndụ ahụ na-abawanye nke ukwuu n'ime ụmụ nwoke karịrị afọ 45 na ụmụ nwanyị karịrị afọ 55, ọ bụ ezie na nkụchi obi nwere ike ime na nwata, karịsịa ma ọ bụrụ na enwere ihe ndị ọzọ siri ike nwere ike ibute ya.
b. Okike
Ndị ikom na-enwekarị ohere nke nkụchi obi mgbe ha dị obere karịa ụmụ nwanyị. N'ime ụmụ nwanyị, ihe ize ndụ ahụ na-abawanye mgbe ha kwụsịrị ịhụ nsọ, mgbe nchekwa homonụ (karịsịa estrogen) na-ebelata. Agbanyeghị, nkụchi obi n'ime ụmụ nwanyị na-enwekarị ihe mgbaàmà ndị na-adịghị ahụkebe, na-eme ka o yikarịrị ka a ga-achọpụta ha ma emechaa.
c. Akụkọ ihe mere eme ezinụlọ na ihe ndị metụtara mkpụrụ ndụ ihe nketa
Akụkọ ezinụlọ nke ọrịa obi ma ọ bụ nkụchi obi nwere ike ime ka mmadụ nwee ike ibute ọrịa ahụ, ọkachasị ma ọ bụrụ na ọrịa ahụ mere mgbe ọ dị obere (dịka ọmụmaatụ, tupu afọ 55 n'ime ndị ikwu nwoke ma ọ bụ tupu afọ 65 n'ime ndị ikwu nwanyị). Ihe ndị sitere n'okike nwere ike imetụta ọkwa cholesterol, ọchịchọ maka ọbara mgbali elu na ọrịa shuga, yana mmeghachi omume mkpali nke ahụ, nke na-arụ ọrụ na mmepụta plaque.
2. Ihe Ndị Na-akpata Ihe Ize Ndụ A Na-agbanwe (A Na-achịkwa)
a. Ise siga na ikpughe anwụrụ ọkụ ndị ọzọ
Ise siga bụ otu n'ime ihe ndị kacha enye aka n'ịkụ obi. Kemịkalụ dị na sịga na-emebi mgbidi arịa ọbara, na-eme ka plaque dịkwuo ngwa ngwa, na-eme ka ọbara na-agbapụta, ma na-akpali mkpụkọ ọbara. Ọbụna ndị na-ese anwụrụ na-anaghị anabata ihe na-eme ka ha ghara ịdị ike nọ n'ihe ize ndụ dị elu n'ihi na anwụrụ ọkụ nwere ike imebi ọrụ arịa ọbara. Ịkwụsị ise siga bụ ụzọ kachasị mma isi belata ihe ize ndụ gị, uru ya nwekwara ike ịmalite n'ime ọnwa ole na ole.
b. Ọbara mgbali elu (ọbara mgbali elu)
Ọbara mgbali elu na-eme ka obi na-arụ ọrụ nke ọma ma na-emebi akụkụ dị n'ime akwara ọbara. Mmebi a na-eme ka ọ dịrị cholesterol mfe ịrapara ọnụ ma mepụta ihe mkpuchi, na-eme ka ohere nke mkpọchi nke nwere ike ibute nkụchi obi dịkwuo elu. N'ụzọ dị mwute, ọbara mgbali elu anaghị enwe ihe mgbaàmà ọ bụla (ihe na-egbu egbu n'enweghị ihe mgbaàmà). Ya mere, ịlele ọbara mgbali elu mgbe niile dị mkpa.
c. Oke cholesterol na nsogbu lipid dị n'ọbara
Oke LDL ("cholesterol ọjọọ") na-eme ka plaque gbakọta n'ime akwara. N'aka nke ọzọ, HDL ("cholesterol dị mma") na-enyere aka ibuga cholesterol laghachi na imeju maka mkpofu. Oke triglyceride nwekwara ike ime ka ihe egwu dịkwuo elu, ọkachasị mgbe ọrịa shuga ma ọ bụ oke ibu so ya. Nri nwere abụba juru eju, abụba trans, na shuga gabigara ókè na-abụkarị isi ihe na-akpata dyslipidemia.
d. Ọrịa shuga na iguzogide insulin
Ọrịa shuga, ọkachasị ụdị nke abụọ, na-eme ka ohere nke nkụchi obi dịkwuo elu nke ukwuu. Ọkwa shuga dị elu n'ọbara ogologo oge na-emebi arịa ọbara na akwara ndị na-achịkwa obi. Ọzọkwa, ọrịa shuga na-esokarị ọbara mgbali elu na cholesterol na-adịghị mma. Ijikwa shuga dị n'ọbara, ịnọgide na-enwe ibu dị mma, na imega ahụ mgbe niile nwere ike ibelata ihe egwu nke nsogbu obi nke ukwuu.
e. Oke ibu na oke ibu
Oke ibu, ọkachasị mkpokọta abụba gburugburu afọ (oke ibu dị n'etiti), nwere njikọ chiri anya na ọbara mgbali elu, ọrịa shuga, na oke cholesterol. Ọnọdụ a na-emekwa ka mbufụt na-adịghị ala ala n'ahụ dịkwuo elu, nke na-eme ka atherosclerosis dịkwuo ngwa ngwa. Ifufe ọbụna pasent 5-10 nke ibu mbụ gị nwere ike inwe mmetụta dị mma na ọbara mgbali elu, ọkwa shuga dị n'ọbara, na profaịlụ lipid.
f. Enweghị mmega ahụ
Ndụ ịnọdụ ala (nọdụ ala gabiga ókè na obere mmegharị) na-ejikọta ya na mmụba nke ihe ize ndụ nke ọrịa obi. Mmega ahụ na-enyere aka ịnọgide na-enwe ibu dị mma, na-eme ka mmetụta insulin dịkwuo mma, na-ebelata ọbara mgbali elu, ma na-eme ka HDL dịkwuo elu. Mmega ahụ aerobic mgbe niile dịka ịga ije ngwa ngwa, ịgba ígwè, na igwu mmiri nwere ike ibelata ihe ize ndụ nke nkụchi obi nke ukwuu.
g. Ụdị iri nri na-adịghị mma
Nri nwere nnu, shuga, abụba juru eju, abụba trans, na obere eriri nwere ike ime ka ohere nke nkụchi obi dịkwuo elu. Iri nri ndị a na-emepụta nke ọma (ihe ọṅụṅụ dị ụtọ, nri ngwa ngwa, na nri nnu dị elu) na-ejikọkarị ya na mmụba ọbara mgbali elu, cholesterol, na ibu. N'ụzọ dị iche, nri kwesịrị ekwesị dịka nri Mediterenian - nke bara ụba na akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, mkpụrụ osisi, azụ̀, na mmanụ oliv - nwere mmetụta nchebe n'obi.
h. Nrụgide na-adịghị ala ala na ahụike uche
Nrụgide ogologo oge nwere ike ịkpalite mmụba nke homonụ nchekasị (dịka cortisol na adrenaline), nke nwere ike imetụta ọbara mgbali elu, mbufụt, na àgwà ndụ na-adịghị mma (dịka ise siga ma ọ bụ iribiga nri ókè). Ndakpọ olileanya na nchekasị na-ejikọkwa na mmụba nke ihe egwu nke ọrịa obi, ma site na usoro ihe ndị dị ndụ na omume. Njikwa nrụgide, ụra zuru oke, na nkwado mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-arụ ọrụ dị mkpa n'ịkwado ahụike obi.
i. Enweghị nsogbu ụra na ụra
Enweghị ụra zuru oke (dịka ọmụmaatụ, ihe na-erughị awa isii kwa abalị) ma ọ bụ nsogbu dịka apnea ụra na-eme ka ohere nke ọbara mgbali elu, nsogbu metabolic, na mbufụt dịkwuo elu. Apnea ụra na-akpata mbelata oxygen ugboro ugboro n'oge ụra, nke na-etinye nrụgide n'obi ma na-eme ka ohere nke arrhythmias na ọrịa obi dịkwuo elu. Nyocha na ọgwụgwọ nke nsogbu ụra nwere ike ịbụ akụkụ dị mkpa nke mgbochi nkụchi obi.
j. Ịṅụbiga mmanya ókè na iji ihe ndị na-egbu egbu eme ihe
Ịṅụbiga mmanya ókè nwere ike ime ka ọbara mgbali elu, kpalite nsogbu n'usoro obi, ma mee ka triglycerides dịkwuo elu. Ka ọ dịgodị, iji ihe ndị dị ka cocaine na methamphetamine nwere ike ime ka akwara obi dị mkpụmkpụ ma kpalite nkụchi obi, ọbụnadị n'ime ndị ntorobịa.
3. Ihe Ndị Dị Mkpa Pụrụ Iche na Ọnọdụ Ahụike Ndị Ọzọ
Tinyere ihe ndị a kpọtụrụ aha n'elu, ọtụtụ ọnọdụ nwere ike ime ka ohere nke nkụchi obi dịkwuo elu, dịka ọrịa akụrụ na-adịghị ala ala, ọrịa autoimmune (dịka ọmụmaatụ, lupus ma ọ bụ rheumatoid arthritis), mbufụt na-adịghị ala ala, na akụkọ ihe mere eme nke preeclampsia ma ọ bụ ọrịa shuga n'afọ ime na ụmụ nwanyị. Ihe ndị a na-ejikọkarị na mmụba nke mbufụt na nsogbu arịa ọbara.
4. Gịnị mere e ji kwesị ịchịkwa ihe ndị na-akpata ihe ize ndụ n'oge?
Ọkụ obi anaghị apụta ozugbo ma ọ bụrụ na ọ naghị adị ogologo oge. Ọrịa atherosclerosis nwere ike ịmalite ruo ọtụtụ afọ na-enweghị ihe mgbaàmà, mgbe ahụ, mgbawa nke plaque nwere ike ibute mkpụkọ ọbara nke na-egbochi akwara obi. Ya mere, ijikwa ihe ndị nwere ike ibute ọrịa n'oge dị irè karịa ichere ka ihe mgbaàmà pụta ìhè.
Usoro mgbochi dị irè gụnyere ịkwụsị ise siga, ịnọgide na-enwe ọbara mgbali elu na shuga dị n'ọbara, imeziwanye nri gị, imega ahụ mgbe niile, ijikwa nchekasị, na ịlele ahụike gị mgbe niile (dịka cholesterol, ọbara mgbali elu, na shuga dị n'ọbara). Ọ bụrụ na dọkịta gị edee ọgwụ dịka statins, ọgwụ mgbochi ọbara mgbali elu, ma ọ bụ ọgwụ shuga, ịgbaso ọgwụ ndị a dịkwa oke mkpa.
Mmechi
Ihe ndị nwere ike ibute ọrịa obi gụnyere ihe ndị na-anaghị agbanwe agbanwe dịka afọ, okike, na mkpụrụ ndụ ihe nketa, yana ihe ndị a na-achịkwa dịka ise siga, ọbara mgbali elu, cholesterol dị elu, ọrịa shuga, oke ibu, nri na-adịghị mma, enweghị mmega ahụ, nchekasị, na nsogbu ụra. Ozi ọma bụ na enwere ike imeziwanye ọtụtụ ihe ndị dị mkpa na mgbanwe ndụ na ọgwụgwọ kwesịrị ekwesị. Ka mmadụ na-amata ihe ndị nwere ike ibute ọrịa obi ngwa ngwa, otú ahụ ka ohere nke igbochi nkụchi obi na ịnọgide na-adị ndụ ogologo oge ka ukwuu.
Ọ bụrụ na ịchọrọ, enwere m ike ịgbanwe akụkọ a ka ọ bụrụ nke sayensị karịa (na ntụaka akwụkwọ akụkọ), nke na-ewu ewu karịa maka ndị na-agụ akwụkwọ n'ozuzu, ma ọ bụ mepụta ụdị nke a na-akpọ poster/slide.
