Dịka Ndị Ọkachamara si kwuo, ọdịdị ala nke Indonesia
Indonesia, dịka mba kachasị na mpaghara ochie n'ụwa, nwere ọtụtụ ihe mgbagwoju anya dị iche iche na nke dị iche iche. Nke a na-eme ka ọmụmụ ihe gbasara ọdịdị ala Indonesia bụrụ isiokwu bara ụba ma na-adọrọ mmasị maka ndị ọkà mmụta n'ọtụtụ ngalaba. Isiokwu a ga-enyocha echiche nke ndị ọkachamara dị iche iche na ọdịdị ala Indonesia, gụnyere akụkụ anụ ahụ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na akụ na ụba ya.
1. Maapụ ala na nke ala nke Indonesia
Indonesia dị n'etiti kọntinent abụọ, Eshia na Ọstrelia, yana oke osimiri abụọ, Oké Osimiri India na Pacific. Ọnọdụ a na-etinye ya n'ụzọ dị mkpa, ma site na azụmaahịa na echiche gbasara ọdịdị ala. Dịka Budi Brahmantyo, ọkà mmụta ala si na Bandung Institute of Technology (ITB) si kwuo, "Ebe ala Indonesia dị emeela ka e nwee ụdị ala dị iche iche na ọdịdị ala, nke na-enye aka na ụdị dị iche iche nke osisi na anụmanụ."
E kewara ókèala Indonesia ụzọ atọ: akụkụ ọdịda anyanwụ (Sumatra, Java, Kalimantan), akụkụ etiti (Nusa Tenggara, Bali, na Sulawesi), na akụkụ ọwụwa anyanwụ (Maluku na Papua). Mpaghara nke ọ bụla n'ime ha nwere njirimara ala na ọdịdị ala dị iche iche. Dịka ọmụmaatụ, a na-amata Sumatra na Kalimantan site na ọtụtụ ugwu na ala dị ala, ebe a ma ama Papua maka Ugwu Jayawijaya, ebe ugwu kachasị elu na Indonesia bụ Puncak Jaya.
2. Ọgbawa: Mgbaaka Ọkụ
A maara Indonesia maka ọtụtụ ugwu mgbawa ya na-arụ ọrụ. E nwere ihe dị ka ugwu mgbawa 127 n'ime ngụkọta ugwu mgbawa 400 gbasaara na mba ahụ. Dịka Dr. Surono, onye a makwaara dịka Mbah Rono, onye bụbu onyeisi nke ụlọ ọrụ ala Indonesia si kwuo, "Ọnọdụ ya dị na Pacific Ring of Fire, nke mere ka ọ bụrụ otu n'ime mba ndị nwere oke ala ọma jijiji na mgbawa ugwu n'ụwa."
Ọ bụghị naanị na ugwu mgbawa ndị a nwere ike ịkpata ọdachi kamakwa ọ na-emetụta oke ọmụmụ ala. A maara mpaghara ndị gbara ugwu mgbawa gburugburu, dịka Central Java na Yogyakarta, maka ala ha na-eme nri nke ọma ma na-arụpụta ihe.
3. Agwaetiti na Nkesa Ọnụọgụgụ Mmadụ
Dịka agwaetiti nke nwere ihe karịrị agwaetiti 17.000, nkesa nke ndị mmadụ na omenala Indonesia dị iche iche. Dịka ọkachamara n'ihe gbasara mmadụ a ma ama bụ́ Clifford Geertz si kwuo, "Indonesia bụ ebe dị iche iche nke omenala, asụsụ, na agbụrụ dị iche iche, ihe niile metụtara ọnọdụ ala nke mpaghara ọ bụla."
Agwaetiti Java, nke na-ekpuchi naanị ihe dị ka pasent 7 nke ala Indonesia niile, bụ ebe obibi nke ihe dị ka pasent 60 nke ndị bi na mba ahụ. Nke a bụ n'ihi ala na ihu igwe ya na-eme nri nke ọma, nke na-akwado ọrụ ugbo. N'ụzọ dị iche, agwaetiti dịka Papua na Kalimantan nwere ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ pere mpe n'agbanyeghị nnukwu ala ha.
4. Ihu Igwe na Oge
A na-ekewa ihu igwe Indonesia dị ka nke ebe okpomọkụ, ya na oge abụọ bụ isi: oge mmiri ozuzo na oge ọkọchị. Nke a na-emetụta ọnọdụ ala Indonesia na equator. Dịka Prọfesọ Edvin Aldrian, ọkachamara n'ihe gbasara ihu igwe si na Meteorology, Climatology, and Geophysics Agency (BMKG) si kwuo, "Mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ nwere mmetụta dị ukwuu na ụdị ihu igwe na Indonesia, karịsịa ike na ogologo oge nke oge mmiri ozuzo."
Mgbanwe ihu igwe na-emetụtakwa akụkụ dị iche iche, gụnyere ọrụ ugbo na ịkụ azụ. Dịka ọmụmaatụ, enweghị nghọta nke oge mmiri ozuzo nwere ike imetụta ihe ubi na-emepụta, ebe oke okpomọkụ dị elu nke oké osimiri nwere ike imetụta nkwado nke gburugburu ebe obibi mmiri, nke bụ isi iyi nke ịkụ azụ maka obodo ndị dị n'ụsọ oké osimiri.
5. Sistemụ Gburugburu na Nchekwa
Indonesia bụ otu n'ime mba kachasị nwee ụdị dị iche iche n'ụwa. Dịka ọkachamara n'ihe gbasara gburugburu ebe obibi bụ́ Norman Myers si kwuo, Indonesia bụ "ebe a na-ahụkarị ụdị dị iche iche" nke nwere ọtụtụ ụdị dị iche iche. Agwaetiti dịka Kalimantan, Sumatra, na Papua bụ ebe obibi nke ụdị dị iche iche dị n'ihe ize ndụ dịka orangutan, agụ Sumatran, na nnụnụ paradaịs.
Agbanyeghị, ụdịdị dị iche iche a na-eche nnukwu ihe iyi egwu ihu site na ọrụ mmadụ dịka igbukpọ ọhịa, igwu ala, na mgbanwe ojiji ala. Dịka Dr. Jatna Supriatna, ọkachamara n'ihe gbasara nchekwa na Mahadum Indonesia si kwuo, "Nchekwa na Indonesia chọrọ usoro zuru oke nke gụnyere ndị niile nwere mmasị, site na gọọmentị, obodo, na ngalaba nkeonwe."
6. Ọdịdị ala ụgbọ mmiri
Ọdịdị ala mmiri nke Indonesia na-arụkwa ọrụ dị oke mkpa. Indonesia nwere oke osimiri nke atọ kachasị ogologo n'ụwa mgbe Canada na Norway gasịrị. Oké osimiri, ọwara mmiri, na ọwara mmiri nke Indonesia nwere nnukwu ikike mmiri, ma n'ihe gbasara akụrụngwa sitere n'okike ma dịka ụzọ azụmaahịa mba ụwa. Prọfesọ Dedi Adhuri, onye nyocha mmiri, kwuru, sị, "Otu n'ime ihe ịma aka ndị bụ isi bụ otu esi ejikwa akụrụngwa mmiri n'ụzọ na-adịgide adịgide ma ka na-eji ike akụ na ụba ha eme ihe."
Ngalaba mmiri na-arụkwa ọrụ dị mkpa n'akụkụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na omenala nke obodo Indonesia. Ọtụtụ obodo dị na Indonesia na-adabere nke ukwuu n'oké osimiri maka ihe ha ji ebi ndụ, ma ọ bụ dịka ndị ọkụ azụ, ndị ọrụ ugbo azụ, ma ọ bụ ndị ahịa na-eji ụzọ mmiri eme ihe.
Mmechi: Mmekọ na Ọdịnihu
Site n'echiche nke ndị ọkachamara dị iche iche a, o doro anya na ọdịdị ala Indonesia bụ isiokwu dị mgbagwoju anya nke ukwuu ma chọọ ụzọ dị iche iche iji ghọta ya nke ọma. Njikwa akụrụngwa okike, ibelata ọdachi, nchekwa gburugburu ebe obibi, na mmepe na-adịgide adịgide bụ ụfọdụ n'ime ebe ndị chọrọ nlebara anya pụrụ iche na mmekorita site n'aka ndị otu dị iche iche.
Indonesia nwere nnukwu ikike, ọ bụghị naanị n'ihe gbasara akụ sitere n'okike kamakwa n'ihe gbasara omenala na mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Site na nghọta ka mma nke ọdịdị ala Indonesia, a na-atụ anya na anyị nwere ike ijikwa ma jiri ikike a mee ihe nke ọma ma na-adịgide adịgide.
