Martin Heidegger na ozizi nke ịdị adị
Martin Heidegger bụ otu n'ime ndị ọkà ihe ọmụma kacha nwee mmetụta na narị afọ nke 20. A mụrụ ya na Messkirch, Germany, na Septemba 26, 1889, ma nwụọ na Mee 26, 1976. A maara Heidegger nke ọma maka ọrụ ya dị mkpa, "Sein und Zeit" (Ịbụ na Oge), nke e bipụtara na 1927. N'ọrụ a, Heidegger lere anya n'echiche nke ịbụ (Sein) n'ụzọ a na-ahụtụbeghị mbụ na omenala nkà ihe ọmụma nke Ọdịda Anyanwụ. Isiokwu a ga-enyocha echiche Heidegger gbasara ịdị adị na ihe kpatara echiche ya ji dị mkpa taa.
Nzụlite Nkà Ihe Ọmụma Heidegger
Tupu anyị abanye n'ime ozizi ya nke ịbụ onye, ọ dị mkpa ịghọta ndabere nkà ihe ọmụma Heidegger. Heidegger bụ nwa akwụkwọ Edmund Husserl, onye hiwere phenomenology. Phenomenology bụ ụzọ e si akọwapụta nkà ihe ọmụma nke na-emesi ahụmịhe kpọmkwem, nke dị omimi nke ihe ndị dị ndụ ike, na-enweghị echiche ma ọ bụ nkọwa ọ bụla dị n'èzí. Ọ bụ ezie na Husserl lekwasịrị anya n'ụwa nke ahụmịhe onwe onye, Heidegger chọrọ ịga n'ihu, na-alaghachi n'ajụjụ dị mkpa karị: "Gịnị bụ ihe ịbụ pụtara?"
Enweghị afọ ojuju na Metaphysics Omenala
Heidegger chere na usoro ihe atụ ọdịnala enweghị ike inye azịza zuru oke maka ajụjụ a dị mkpa. O kwuru na kemgbe nkà ihe ọmụma Gris oge ochie, usoro ihe atụ ejedebeghị naanị n'ọmụmụ ihe gbasara ịdị adị nke ihe dị iche iche ma ọ bụ ihe dị iche iche, na-aghọtaghị ịdị adị n'onwe ya n'ezie. Dịka Heidegger si kwuo, ndị ọkà ihe ọmụma ukwu dịka Plato, Aristotle, Descartes, na Kant elegharala ajụjụ kachasị mkpa nke usoro ihe atụ anya anya: "Gịnị bụ ịdị adị?"
Das Sein und das Seiende
Iji mata ọdịiche dị n'etiti ịnọ n'echiche nkịtị na ihe ndị dị n'otu n'otu, Heidegger ji okwu bụ́ Sein maka "ịbụ" na Seiendes maka "ihe dị n'otu." "Ịdị na Oge" na-amalite site n'igosipụta otú anyị si adịkarịghị elebara Sein anya, ọ bụ ezie na anyị na Seiendes na-akpakọrịta mgbe niile ná ndụ anyị kwa ụbọchị. Dịka Heidegger si kwuo, nke a bụ otu n'ime nnukwu ọdịda n'akụkọ ihe mere eme nke nkà ihe ọmụma: anyị na-elekwasị anya nke ukwuu n'ihe dị adị (ihe ndị dị ndụ), nke na anyị na-eleghara ịbụ onwe ya anya (Ịdị).
Dasein: Ịdị adị na Ịtụba
Iji ghọta ịdị adị, Heidegger webatara echiche nke Dasein, nke a na-asụgharịkarị dị ka "ịnọ ebe ahụ" ma ọ bụ "ịdị adị." N'adịghị ka ihe ndị ọzọ dị ndụ, ụmụ mmadụ nwere nghọta nke ịdị adị ha, nke a bụkwa ihe pụrụ iche. Dasein nwere ike ịjụ ajụjụ ma ghọta ịdị adị ya. Heidegger kwuru na a "tụbakwara" Dasein n'ụwa a, na-ahọrọghị ebe ma ọ bụ oge a mụrụ ya, mana site na ịtụba a, Dasein na-enweta ịdị adị ya.
Echiche nke ịtụba ihe (Geworfenheit) dị oke mkpa na nkà ihe ọmụma Heidegger. Ịtụba ihe pụtara na anyị nọ n'ụwa mgbe niile, yana ọnọdụ akụkọ ihe mere eme na omenala kpọmkwem nke na-enye ma oke na ohere maka otu anyị si aghọta ịdị adị.
Eziokwu na Ndụ Kwa Ụbọchị
Heidegger na-akọwakwa echiche nke eziokwu (Eigentlichkeit) na enweghị eziokwu (Uneigentlichkeit) n'ime ndụ anyị. A na-ebi ndụ kwa ụbọchị n'ọnọdụ enweghị eziokwu, ebe anyị na-agbaso ụkpụrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-enweghị ntụgharị uche. Heidegger kpọrọ ụdị a das Man, ma ọ bụ "ha," ebe anyị na-efunahụ onwe anyị n'amaghị aha ditir. N'aka nke ọzọ, ndụ ezigbo bụ ebe anyị na-amata ma nabata ịdị adị nke anyị, na-eche eziokwu dị ka ọnwụ na njedebe ihu n'obi ike na eziokwu.
Oge na Oge
Heidegger jikọtara ịdị adị na echiche nke oge. O kwenyere na ụmụ mmadụ bụ ihe dị ndụ n'oge; ya bụ, ịdị adị anyị na-ejikọ mgbe niile na oge. Dasein bụ "ịdị-na-aga-ọnwụ ya" (Sein-zum-Tode), maara ọdịdị ya nke nwere oke na nke oge. Oge abụghị naanị ihe nhata oge, kama ọ bụ usoro ịdị adị nke na-emetụta otu anyị si aghọta ma na-emekọrịta ihe na ụwa.
Ịdị adị na Asụsụ
Otu n'ime ihe dị mkpa Heidegger tinyere aka bụ mmekọrịta chiri anya ọ hụrụ n'etiti ịdị adị na asụsụ. Dịka Heidegger si kwuo, asụsụ bụ "ụlọ ịdị adị." Nke ahụ bụ, asụsụ bụ ụzọ ụmụ mmadụ si enweta ma ghọta ọdịdị ha. Ọ bụrụ na asụsụ adịghị, echiche na ihe ọ pụtara nke ịdị adị ga-anọgide na-abụ ihe omimi. Ya mere, Heidegger kwenyere na nkà ihe ọmụma aghaghị ilebara anya ọ bụghị naanị n'ihe ndị dị ndụ na ịdị adị, kamakwa n'otú anyị si ekwu okwu na iche echiche banyere ha.
Nkatọ na Mkpa
Ọ bụ ezie na Heidegger tinyere aka dị ukwuu n'ịghọta ihe dị adị, ọ bụghị mmadụ niile kwenyere n'echiche ya. Ụfọdụ ndị nkatọ na-arụ ụka na ihe odide ya siri ike nghọta, ha adịghị adị mfe nghọta, ha enweghịkwa ihe bara uru. E nwekwara nkatọ site n'echiche omume, ebe Heidegger tinyere aka na Nazi Party n'oge ndụ ya. Okwu a ka bụ ihe arụmụka, karịsịa gbasara otu ma ọ bụ ma ọ kwesịrị imetụta nkọwa na ekele nke ọrụ ya.
Agbanyeghị, ọtụtụ mmadụ na-arụ ụka na ozizi Heidegger nke ịbụ onye ka dị mkpa ma baa uru. N'oge teknụzụ na nkewa, echiche Heidegger banyere eziokwu na mkpa ọ dị ịghọta ịdị adị anyị na-enye nghọta dị oke mkpa.
Penutup
Martin Heidegger bụ otu n'ime ndị ọkà ihe ọmụma kachasị ukwuu na narị afọ nke 20, na-enye echiche ọhụrụ dị ukwuu gbasara metaphysics na ịdị adị. Site na echiche dịka Dasein, ịtụba ihe, eziokwu, na oge, Heidegger na-akpọ anyị òkù ka anyị tụgharịa uche n'ihe ndụ anyị pụtara. Ọ bụ ezie na ọ siri ike nghọta ma jupụta na arụmụka, echiche Heidegger ka bụ ntọala dị mkpa na nkà ihe ọmụma nke oge a ma na-enye ihe ịma aka ọgụgụ isi bara ụba maka onye ọ bụla na-achọ ịghọta ihe ọ pụtara ịbụ mmadụ.
