Ntinye Aka Martin Heidegger Na Nkà Ihe Ọmụma Dị Ndụ
Martin Heidegger (1889–1976) bụ otu n'ime ndị ọkà ihe ọmụma kacha nwee mmetụta na narị afọ nke 20. Aha ya na-ejikọtakarị na nkà ihe ọmụma dị adị, ọ bụ ezie na ọ naghị adị ya mma mgbe niile ka a kpọọ ya "ọkà ihe ọmụma dị adị" n'otu echiche ahụ dị ka Jean-Paul Sartre ma ọ bụ Albert Camus. Ihe Heidegger tinyere n'ọrụ ya bụ ime ka ụzọ nkà ihe ọmụma si aghọta ịdị adị na ụmụ mmadụ dị ka ndị "dị adị" n'ụwa dị ọhụrụ. Site n'ọrụ ya dị egwu bụ́ Sein und Zeit (Ịbụ na Oge, 1927), Heidegger guzobere ntọala echiche nke nwere mmetụta dị ukwuu na ịdị adị, ihe ndị dị omimi, ihe ndị dị ndụ, na ọbụna ozizi mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nkatọ omenala.
1. Ịgbanwe uche site na "ihe ọmụma" gaa na "ajụjụ gbasara ịdị adị"
Otu n'ime onyinye kachasị ukwuu Heidegger nyere bụ iweghachi nkà ihe ọmụma gaa n'ihe o weere dị ka ajụjụ kachasị mkpa ya: "Gịnị bụ ihe Ịbụ?" N'ọdịnala nkà ihe ọmụma nke Ọdịda Anyanwụ, site na Plato ruo na oge a, ajụjụ nke "kedu ka anyị si mara" (epistemology) na-ekpuchikarị ajụjụ nke "ihe bụ" (epistemology). Heidegger rụrụ ụka na nkà ihe ọmụma nke oge a - dịka ọmụmaatụ, na Descartes - na-emesi isiokwu ahụ ike dị ka ebe ihe ọmụma dị, ka e wee ghọta ụwa dị ka ihe guzo n'ihu onye ahụ.
Heidegger rụrụ ụka na ụzọ a na-eleghara akụkụ dị mkpa anya: tupu ụmụ mmadụ aghọọ "ndị maara ihe," ha abanyelarị n'ụwa, na-enweta ndụ, na-emeso ihe, ndị ọzọ, na ọnọdụ. Ya mere, ịdị adị abụghị naanị isiokwu uche ma ọ bụ omume, kama ọ bụ ọnụ ụzọ ámá iji ghọta Ịbụ onwe ya.
2. Echiche nke Dasein: mmadụ dị ka "ịnọ n'ụwa"
N'akwụkwọ ya bụ "Ịbụ na Oge", Heidegger ji okwu ahụ bụ Dasein (n'ụzọ nkịtị: "ịnọ ebe ahụ") na-ezo aka n'ụdị ndụ nke bụ mmadụ pụrụ iche. Dasein abụghị "mkpụrụ obi" dị iche na ụwa, ọ bụghịkwa naanị ihe dị ndụ. Dasein bụ ihe dị ndụ nke ịdị adị ya bụ nsogbu: ụmụ mmadụ nwere ike ịjụ onye ha bụ, ihe kpatara ha ji ebi ndụ, na otu ha kwesịrị isi bie ndụ.
Isi echiche nke Dasein na-eso bụ ịnọ n'ụwa. Nke a pụtara na ụmụ mmadụ anaghị "apụ n'ụwa" dịka ndị na-ekiri ihe na-emenụ. Anyị na-etinye aka na weebụ nke pụtara ihe: ịrụ ọrụ, ime atụmatụ, izere ihe egwu, ilekọta ndị ọzọ, ma ọ bụ ịchụso ihe mgbaru ọsọ. Nke a bụ ebe mmetụta Heidegger nwere na ịdị adị pụtara ìhè: a na-aghọta ndụ mmadụ dị ka njikọ aka doro anya, ọ bụghị dị ka echiche nkịtị nke "ọdịdị mmadụ" a kapịrị ọnụ.
3. Ịkatọ echiche nke ụmụ mmadụ dị ka ihe a na-ahụ anya
Ọtụtụ nkà ihe ọmụma nke oge a na-ele mmekọrịta mmadụ na ụwa anya dị ka mmekọrịta ihe gbasara ihe: enwere "M" nke na-eche echiche na "ụwa" nke a na-eche echiche. Heidegger katọrọ usoro a maka ime ka ụwa yie dị ka nchịkọta ihe ndị na-anọpụ iche a ga-atụ, gụọ, ma jiri aka ha mee ihe. O kwuru na mmekọrịta ka mma abụghị "ịmara" kama ọ bụ "iji" na "ịnagide."
Dịka ọmụmaatụ, hama na-apụta ìhè n'ihu onye na-akpụ ihe dịka ngwá ọrụ maka ịkụ mbọ, ọ bụghị dị ka ihe anụ ahụ nwere ibu na ogologo. Nghọta echiche nke hama dị ka ihe na-apụta naanị mgbe e mesịrị, mgbe ngwaọrụ ahụ gbawara ma ọ bụ mgbe anyị na-elepụ anya dị ka ndị na-ekiri ihe. Echiche a na-emetụta echiche dị adị n'ihi na ọ na-egosi na ihe ndụ pụtara abụghị n'ozuzu ya site na ntụgharị uche nkịtị, kama ọ bụ site na omume kwa ụbọchị.
4. Ndụ kwa ụbọchị, "Das Man," na ọdịda
Heidegger na-enyekwa nyocha doro anya banyere otu ụmụ mmadụ si ebi ndụ na-abụghị eziokwu. N'ime ndụ kwa ụbọchị, Dasein na-etinye aka n'ihe ọ kpọrọ das Man—nke a na-asụgharịkarị dị ka "ndị mmadụ" ma ọ bụ "ha." N'ụdị a, ndị mmadụ na-ebi ndụ dịka ụkpụrụ nkịtị si dị: ihe a na-ewere dị ka ihe okike, ihe nkịtị, ihe kwesịrị ekwesị, ma ọ bụ ihe a ma ama. A na-eme mkpebi ọ bụghị n'ihi nhọrọ ndị dị omimi, kama n'ihi na "ọ bụ otú ahụ ka ọ dị mgbe niile."
Ọ kpọrọ ọnọdụ a Verfallen (ndụmọdụ): Dasein na-adaba n'okwu nkịtị, okwu efu, ọchịchọ ịmata ihe dị omimi, na mgbagwoju anya. Nyocha a ghọrọ ihe dị oke mkpa n'ịdị adị n'ihi na o mere ka nsogbu nke eziokwu pụta ìhè: otu ndị mmadụ ga-esi gbanahụ ọchịchị nke "ha" ma weghachite njikwa nke ndụ ha.
5. Nchekasị (Mgbu) dị ka ụzọ isi mee ka eziokwu dị
Ọ bụ ezie na a na-ahụkarị nchekasị n'ihe gbasara uche mmadụ dị ka nsogbu, Heidegger ghọtara ya dịka ọ dị adị. Nchekasị (nchegbu) dị iche na egwu nkịtị. Egwu nwere ihe doro anya—dịka ọmụmaatụ, egwu nkịta obi ọjọọ. N'aka nke ọzọ, nchegbu enweghị ihe ọ bụla kpọmkwem; ọ bụ ahụmịhe mgbe ụwa kwa ụbọchị na-eche na ọ maghị ihe ọ bụ, ọ na-adịghị ike, ma na-efunahụ njide ya.
N'ọnọdụ nchekasị, Dasein ghọtara na ọ nweghị ike ịdabere kpamkpam na ihe omume ọha na eze ma ọ bụ ọrụ ọha. Ahụmịhe a nwere ike ime ka ụzọ dịrị ndụ n'ezie, ebe a na-amanye ụmụ mmadụ iche ihu na ndụ nke ha, gụnyere oke ya na ihe ndị a na-amaghị ama. Echiche Heidegger banyere nchekasị na-adaba nke ọma na isiokwu ndị na-emegide ịdị adị nke enweghị nchekasị, ịtụfu ihe, na ịchọ ihe ọ pụtara.
6. Ịbụ onye na-eche ọnwụ ihu: ọnwụ dị ka ebe obibi nke ịdị ndụ
Ihe Heidegger tinyere aka nke ukwuu n'ihe gbasara nkà ihe ọmụma ndụ bụ nyocha ya gbasara ọnwụ. O webatara echiche nke ịbụ-na-aga-ọnwụ, nghọta na ọnwụ abụghị naanị ihe omume bayoloji n'ọdịnihu kama ọ bụ akụkụ nhazi nke ndụ mmadụ.
Ọnwụ maka Heidegger bụ ihe kacha "m" nwere ike ime: ọ dịghị onye ọzọ nwere ike ịnọchi ọnwụ m. Mgbe Dasein ghọtara na ndụ ya nwere oke ma nwee ike ịkwụsị n'oge ọ bụla, ọ na-amanye ya ibi ndụ siri ike karị, ịhọrọ ihe kwesịrị ekwesị, ọ bụghị naanị ka "ihe ha" na-eme gaa n'ihu. Eziokwu ebe a apụtaghị ibi ndụ n'enweghị iwu, kama ọ pụtara ibi ndụ zuru oke nke na-enweghị oke na oge na-aga n'ihu.
7. Oge (oge) dị ka nhazi bụ isi nke ịdị adị
Heidegger jụrụ echiche nke oge dị ka usoro "ugbua" na-aga n'usoro n'ime igwe. Maka Heidegger, oge bụ usoro dị adị nke Dasein. Ụmụ mmadụ na-agagharị mgbe niile n'akụkụ atọ nke oge: na-eche ihu n'ọdịnihu (atụmatụ na ihe ndị nwere ike ime), na-ebu ihe gara aga (ahụmịhe, àgwà, ihe nketa), na ugbu a (njikọ na ọnọdụ).
Site n'imesi ike na ihe dị ndụ n'oge, Heidegger na-enyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe dị ndụ n'oge a dịka ndị "na-aghọ," ọ bụghị ihe ndị na-anaghị agbanwe agbanwe. Ihe mmadụ ji mara ya anaghị akwụsị na nkọwa maọbụ ihe dị mkpa, kama ọ na-akpụzi ya site na nhọrọ, nkwa, na ọrụ ndụ e biri n'oge.
8. Mmetụta na ịdị adị na echiche nke oge a
Ọ bụ ezie na Heidegger dị iche na ndị na-ekweghị na Chineke dị adị dịka Sartre, mmetụta ya doro anya. Sartre nakweere ọtụtụ ngwaọrụ nyocha Heidegger - dị ka isiokwu nke eziokwu, ịtụba ihe, na mmekọrịta mmadụ na ụwa - ma tinye ha n'asụsụ nnwere onwe na ibu ọrụ. Ọzọkwa, Heidegger metụtara hermeneutics (Hans-Georg Gadamer), ozizi nkatọ na echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị (n'ụzọ na-apụtaghị ìhè), psychotherapy dị adị, na ọbụna ọmụmụ akwụkwọ na ụkpụrụ ụlọ site na echiche nke "ibi" na ihe oghere pụtara.
Agbanyeghị, ihe Heidegger tinyere aka adọtawokwa arụmụka, karịsịa n'ihi aka ya na ọchịchị ndị Nazi n'afọ 1930. Ọtụtụ mkparịta ụka nkà ihe ọmụma nke oge a na-achọ ịghọta ókè echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị a si (ma ọ bụ na ha ejikọtaghị) na echiche ya. Agbanyeghị, site n'echiche ọgụgụ isi, ọrụ Heidegger ka bụ ihe dị mkpa maka ịghọta ndụ mmadụ na nsogbu nke oge a.
Mmechi
Ntinye aka Martin Heidegger na nkà ihe ọmụma dị adị dị na iwepụ ụzọ ọdịnala nke nghọta ụmụ mmadụ na ụwa. Site na echiche nke Dasein, ịnọ n'ụwa, nyocha nke ndụ kwa ụbọchị na das Man, na isiokwu nke nchekasị, ọnwụ, na oge, Heidegger na-enye ngwaọrụ echiche nke na-eme ka ndụ mmadụ dịkwuo omimi ma doo anya. Ọ na-akpọ nkà ihe ọmụma ka ọ laghachi n'ajụjụ kachasị mkpa nke Ịbụ, ebe ọ na-egosikwa na iji ghọta ihe ndụ pụtara, anyị aghaghị inyocha otu ụmụ mmadụ si adị n'ezie, họrọ, ma bie ndụ ha n'ụwa nke na-emeghe mgbe niile, na-adịghị ike, na nwa oge.
