Nnwere Onwe na Mkpebi Dịka Sartre si kwuo
Ajụjụ nke ma ụmụ mmadụ nwere nnwere onwe n'ezie ma ọ bụ ihe ndị dị n'èzí na-ekpebi bụ otu n'ime arụmụka kacha ochie na nkà ihe ọmụma. N'otu aka, mkpebi siri ike na-ekwu na ihe omume mmadụ bụ n'ezie nsonaazụ nke usoro ihe kpatara na mmetụta: ọnọdụ ihe ndị dị ndụ, agụmakwụkwọ, omenala, ọbụna usoro akụ na ụba. N'aka nke ọzọ, echiche nke nnwere onwe na-ekwu na ụmụ mmadụ nwere ohere ịhọrọ ma bụrụ ndị ga-aza ajụjụ maka nhọrọ ha. Jean-Paul Sartre (1905–1980), onye isi na French existentialism, tinyere okwu a nke nnwere onwe n'etiti nkà ihe ọmụma ya. Agbanyeghị, Sartre makwaara na ndụ mmadụ anaghị eme n'enweghị oghere: enwere eziokwu, oke, na ọnọdụ ndị "na-ejikọ." Ya mere, echiche Sartre abụghị naanị otuto ịhụnanya nke nnwere onwe, kama ọ bụ nyocha siri ike nke otu nnwere onwe si arụ ọrụ n'eziokwu anyị na-ahọrọghị.
Ịdị adị Na-ebute Isi Ihe: Ntọala nke Nnwere Onwe
Maka Sartre, isi ihe dị mkpa iji ghọta nnwere onwe bụ akwụkwọ edemede a ma ama: ịdị adị na-ebute ihe dị mkpa. N'adịghị ka ihe e ji aka rụọ (dịka ọmụmaatụ, mma) nke nwere "ihe dị mkpa" ma ọ bụ ebumnuche tupu e kee ha - e mere ha ka ha bee - mmadụ enweghị ihe dị mkpa a kapịrị ọnụ, nke a kara aka. Ụmụ mmadụ na-ebu ụzọ "adị," wee kpụzie onwe ha site na nhọrọ na omume. Ọ dịghị ihe ọ bụla mmadụ kere nke na-akpọchi anyị n'ime ihe kpamkpam. Ya mere, ụmụ mmadụ na-anọgide na-aghọ.
Ihe si na ya pụta dị oke egwu: ọ bụrụ na enweghị ihe jikọrọ ya na ihe, ụmụ mmadụ agaghị ezo n'azụ ihe ngọpụ "Abụ m otu ahụ." Ihe dị adị bụ ọrụ ndụ anyị na-ewu. Sartre na-ahụ njirimara ọ bụghị dị ka ihe na-adịgide adịgide, kama dị ka ihe si na usoro mkpebi pụta. Nnwere onwe abụghị obere mgbakwunye na okike mmadụ, kama ọ bụ usoro bụ isi nke ndụ mmadụ n'onwe ya.
Nwoke “A bụrụ ọnụ ka ọ nwere onwe ya”
Sartre kwuru nke ọma na ụmụ mmadụ "a mara ha ikpe ịnọ n'efu." Okwu a yiri ihe na-eju anya: gịnị mere e ji akpọ nnwere onwe ọbụbụ ọnụ? N'ihi na nnwere onwe abụghị mgbe niile ahụmịhe dị mma. Ọ bụrụ na ụmụ mmadụ nwere onwe ha n'ezie, mgbe ahụ enweghị nghọta ikpeazụ nke nwere ike ịzọpụta anyị pụọ n'ibu ọrụ. Anyị enweghị ike ịhapụ nhọrọ anyị nye Chineke, ọdịnala, ma ọ bụ "iwu nke okike mmadụ" dị ka ihe akaebe kachasị. Ọbụna mgbe anyị na-agbaso ụkpụrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na-erube isi n'iwu sitere n'aka ndị isi, ma ọ bụ na-erubere omenala isi, Sartre ga-asị: nke ahụ bụkwa nhọrọ. Anyị na-ahọrọ irube isi, na-ahọrọ ịghara iguzogide, na-ahọrọ ịghara itinye ihe egwu.
N'ebe a, nnwere onwe na-aghọ ibu arọ dị adị. Nnwere onwe pụtara na anyị ga-ekpebi mgbe niile—mkpebi ndị ahụ na-akpụzikwa onye anyị bụ. Ọbụna ịghara ịhọrọ bụ ụdị nhọrọ: ịhọrọ ịkwụsịtụ, ịhọrọ izere. Ya mere, ụmụ mmadụ apụghị ịgbanahụ nnwere onwe; ha nọ n'ime ya mgbe niile, n'ọnọdụ ọ bụla.
Mkpebi na "Eziokwu": Ezigbo Oke
Ọ bụ ezie na ọ jụrụ mkpebi dị ka nkọwa zuru oke nke ihe mmadụ mere, Sartre agọghị na e nwere oke doro anya. Ọ kpọrọ eziokwu a: ihe niile dị "ebe ahụ" na nke anyị na-ahọpụtaghị, dị ka ebe a mụrụ anyị, ahụ anyị, ọnọdụ akụ na ụba anyị, akụkọ ihe mere eme ezinụlọ anyị, ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị anyị, ọbụna ahụmịhe anyị gara aga. Eziokwu a na-eme ka nnwere onwe na-arụ ọrụ. Ụmụ mmadụ anaghị ahọrọ kaadị e kenyere ha, kama otu ha si egwu ha.
Ihe atụ dị mfe: mmadụ nwere ike amụọ n'ime ịda ogbenye, nwee mmegbu, ma ọ bụ nwee nkwarụ anụ ahụ. Maka Sartre, ọnọdụ ndị a na-ebelata nhọrọ ndị dịnụ nke ukwuu. Agbanyeghị, mmachi ndị a anaghị ewepụ nnwere onwe, n'ihi na nnwere onwe apụtaghị "inwe ike ime ihe ọ bụla," kama ọ pụtara ikike iguzo, inye ya ihe ọ pụtara, na ikpebi ihe a ga-eme n'ime ọnọdụ doro anya. Nnwere onwe na-abụkarị "nnwere onwe n'ọnọdụ ahụ," ọ bụghị nnwere onwe nkịtị na-ese n'elu ikuku.
Nke a bụ ebe ọdịiche dị n'etiti Sartre na mkpebi siri ike pụtara ìhè. Mkpebi na-eche na ọnọdụ mbụ na iwu ihe kpatara ya zuru oke iji kọwaa ihe omume; Sartre na-emesi ike akụkụ isiokwu na-arụ ọrụ: ụmụ mmadụ abụghị naanị ihe ndị a na-akwaga, kama ndị nnọchiteanya bụ ndị na-akọwa ma na-ahọrọ.
Amamihe na Nleghara Anya: Ihe Mere Ụmụ Mmadụ Anaghị Eme Mkpebi nke Ọma
Sartre na-amata ọdịiche dị n'etiti mmadụ dị ka mmụọ (pour-soi, "maka onwe ya") na ihe dị ka ihe "dị naanị" (en-soi, "n'onwe ya"). Ihe dị ka nkume ma ọ bụ oche enweghị anya site n'onwe ha: ha bụ ihe ha bụ. N'aka nke ọzọ, ụmụ mmadụ nwere mmụọ nke nwere ike ịhapụ onwe ha, ịjụ ajụjụ, na ịjụ. Mmata nwere ikike maka "nleghara anya": ịsị "mba," iche echiche ihe ndị ọzọ, na-egosi ọdịnihu nke na-adịghị adị.
Ikike a pụtara na ụmụ mmadụ anaghị adị ka ọnọdụ ha kpamkpam. Onye ọrụ abụghị naanị "onye ọrụ"; ha nwere ike ịpụ n'ọrụ ha, nyochaa ọrụ ha, ma kpebie ma ha ga-anọgide ma ọ bụ gbaa arụkwaghịm. Onye dara ada ekwesịghị ịbụ "ọdịda" ruo mgbe ebighị ebi; ha nwere ike ịkọwa ọdịda dị ka ihe mmụta, ma ọ bụ n'ụzọ ọzọ dị ka ihe kpatara ịda mbà - ma họrọ n'etiti ha abụọ. Mkpebi siri ike na-ele ụmụ mmadụ anya dị ka ihe zuru oke; Sartre na-ahụ ụmụ mmadụ dị ka mmụọ nke na-agafe ihe enyerela mgbe niile.
Okwukwe Ọjọọ: Otu esi agbanahụ nnwere onwe
Ọ bụrụ na ụmụ mmadụ nwere onwe ha, gịnị mere ọtụtụ mmadụ ji eche na ndụ ha bụ nke a kara aka? Sartre zara nke a site n'echiche nke mauvaise foi, ma ọ bụ ajọ okwukwe. Obi ọjọọ abụghị naanị ịgha ụgha nye ndị ọzọ, kamakwa ịgha ụgha nye onwe anyị: ime ka à ga-asị na anyị enweghị onwe anyị izere nchekasị na ibu ọrụ.
Dịka ọmụmaatụ, mmadụ nwere ike ikwu, "Enweghị m ike ịgbanwe; Abụ m naanị onye nwere iwe ọkụ." N'echiche Sartre, okwu a na-abụkarị ụzọ mgbapụ: ọ na-agbanwe àgwà ma ọ bụ ọchịchọ ka ọ bụrụ "eziokwu" na-adịgide adịgide. Ma ọ bụ onye ọrụ nwere ike ikwu, "Ana m agbaso iwu," dị ka a ga-asị na omume ha anaghị agụnye nhọrọ omume. Sartre na-ele nke a anya dị ka ụdị nke ịchọ ọdịmma onwe onye nanị: ime onwe ya ka ọ bụrụ ihe na-eso naanị ọrụ, mgbe n'eziokwu, mmadụ na-ahọrọ mgbe niile ịgbaso ma ọ bụ ịjụ.
Okwukwe ọjọọ na-egosi na enwere ike igbochi nnwere onwe n'ụzọ uche. Ụmụ mmadụ na-achọkarị nkasi obi n'ikpebi ihe—na-eche na ọnọdụ bụ akara aka—iji zere ibu arọ nke nhọrọ.
Ọrụ Dị Ike na Akụkụ Omume
Nnwere onwe Sartre na-ejikọkarị ya na ibu ọrụ. Ọ bụrụ na m kpụzie onwe m site na nhọrọ, mgbe ahụ ọ bụ m ga-aza ajụjụ maka onwe m. Ọzọkwa, Sartre na-arụ ụka na mgbe mmadụ họọrọ, mmadụ na-akwado onyinyo nke mmadụ ha weere dị ka onye kwesịrị ekwesị n'otu oge: nhọrọ m na-ebu nkwupụta nzuzo nke uru. Ya mere, nnwere onwe na-ebu akụkụ omume na mmekọrịta mmadụ na ibe ya: omume anyị abụghị nke na-anọpụ iche.
Agbanyeghị, nke a apụtaghị na Sartre na-enye ndepụta omume dị njikere. Ọ na-ajụ omume ọma sitere na ihe mmadụ ma ọ bụ ihe ndị dị mkpa gbasara ihe dị ndụ. Ihe o mesiri ike bụ eziokwu dị adị: ịghọta na anyị bụ ndị na-ahọrọ ma na-aza ajụjụ maka ihe ga-esi na ya pụta, na-ejighị echiche aghụghọ onwe onye na nke doro anya.
Nnwere Onwe, Ọnọdụ Ọha na Eze, na Nkatọ nke Mkpebi Nhazi
Sartre mechara gbalịa ijikọ ịdị adị na nyocha mmekọrịta mmadụ na ibe ya - dịka ọmụmaatụ, na mmekọrịta ya na Marxism, n'agbanyeghị mmekọrịta dị mgbagwoju anya ya. Ọ ghọtara na e nwere usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-akpagbu onwe ya: klaasị, ụlọ ọrụ, echiche, na ike. Usoro ndị a nwere ike ikpebi ohere ndụ mmadụ nke ukwuu. Agbanyeghị, o kwuru na usoro anaghị "emechi" isiokwu ahụ kpamkpam. Ụmụ mmadụ ka nwere ohere - n'agbanyeghị obere - iji kwụ ọtọ ma mee ihe, ọbụlagodi na ihe ahụ pụtara ịhọrọ ịgbachitere, iguzogide, mkparịta ụka, ma ọ bụ ịmepụta ịdị n'otu.
N'ime usoro a, a na-aghọta mkpebi mmekọrịta ọha na eze dị ka nkọwa nke nrụgide ebumnuche, ọ bụghị dị ka iwepụ ikike. Sartre jụrụ oke abụọ: nnwere onwe zuru oke, nke na-akparaghị ókè (nke na-eleghara eziokwu mmekọrịta ọha na eze anya) na mkpebi zuru oke (nke na-ewepụ isiokwu ahụ).
Mmechi: Nnwere Onwe Ruo n'Ụwa
Dịka Sartre si kwuo, nnwere onwe abụghị okwu mkparị gbasara "ị nwere ike ịbụ ihe ọ bụla." Nnwere onwe bụ eziokwu dị adị nke ụmụ mmadụ na-etinye aka mgbe niile n'ịhọrọ, ọbụlagodi mgbe nhọrọ ha pere mpe. Mkpebi, maka Sartre, ada ada n'ihi na ọ na-eche na ụmụ mmadụ bụ naanị ihe kpatara ya na ihe kpatara ya; ebe ahụmịhe mmadụ na-egosi ịdị adị nke uche nwere ike ịdọpụ uche, ịtụle, na ikpebi ntụziaka. Mana Sartre abụghịkwa onye nzuzu: eziokwu - ahụ, akụkọ ihe mere eme, nhazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya - bụ oke n'ezie nke na-eme ka nnwere onwe na-arụ ọrụ mgbe niile n'ọnọdụ.
N'ikpeazụ, Sartre na-agba anyị ume ka anyị biri ndụ n'enweghị obi ọjọọ: ịnakwere nnwere onwe anyị, ịnakwere oke anyị, na ịnọgide na-aza ajụjụ maka otu anyị si emeghachi omume na oke ndị ahụ. N'ụwa nke na-anwa anyịkarị ịta ọnọdụ ụta, Sartre na-echetara anyị na ịbụ mmadụ pụtara "ịghọ onye na-aghọ onye na-adịghị agbanwe agbanwe," usoro ahụ na-agụnyekwa nnwere onwe nke na-eme ka mmadụ nwere onwe ya ma na-atụ egwu.
