Nkọwa na ozizi nke Hans Georg Gadamer
Hermeneutics bụ usoro mmụta nkà ihe ọmụma nke lekwasịrị anya n'ozizi na omume nke nkọwa, karịsịa nke ederede. Mmalite nke okwu ahụ bụ "hermeneutics" nwere ike ịpụta na chi Gris bụ́ Hermes, onye rụrụ ọrụ dị ka onye ozi n'etiti chi na ụmụ mmadụ, yana onye na-akọwa uche chi. N'echiche nke oge a, hermeneutics abụghị naanị n'akwụkwọ edemede, kamakwa ọ gụnyere nkọwa nke omume mmadụ, ihe ochie omenala, akụkọ ihe mere eme, na ihe omume mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Otu onye tinyere aka dị ukwuu na hermeneutics bụ ọkà ihe ọmụma German bụ́ Hans-Georg Gadamer.
Hans-Georg Gadamer: Ndabere nke Nkà Ihe Ọmụma
A mụrụ Hans-Georg Gadamer na Febụwarị 11, 1900, na Marburg, Germany, ma nwụọ na Machị 13, 2002. Gadamer bụ nwa akwụkwọ nke ọkà ihe ọmụma dị adị bụ Martin Heidegger, ọrụ ya bụ isi bụ "Eziokwu na Usoro" (“Wahrheit und Methode”), nke e bipụtara na mbụ na 1960. Site n'ọrụ a, Gadamer abụghị naanị imepụta usoro nkà ihe ọmụma kamakwa ọ gbara nghọta anyị banyere otu anyị si aghọta ma kọwaa ụwa gbara anyị gburugburu.
N'ime "Eziokwu na Usoro," Gadamer na-enyocha echiche nke eziokwu na usoro n'ime ụmụ mmadụ, na-ama aka n'echiche ndị na-eme ka mmadụ nwee echiche dị mma nke oge ahụ. Ọ na-ekwu na usoro sayensị, nke dị irè na sayensị okike, ezughi oke iji jide eziokwu zuru oke nke ahụmịhe mmadụ na ihe omume omenala.
Echiche nke Horizon na Hermeneutics nke Gadamer
Otu n'ime echiche ndị dị mkpa n'ihe gbasara nsụgharị Gadamer bụ echiche nke "forizon" na "njikọta forizon." Gadamer kwenyere na onye ọ bụla nwere mbara igwe nke ihe ọmụma, nke akụkọ ihe mere eme, omenala, na ahụmịhe nkeonwe kpụrụ. Eluigwe a na-anọchite anya ma mmachi na ikike maka nghọta na nkọwa.
Njikọta nke mbara igwe na-akọwa usoro nkọwa si eme site na njikọ nke mbara igwe ihe ọmụma anyị na mbara igwe nke ederede ma ọ bụ ihe ọzọ anyị na-agbalị ịghọta. Gadamer na-emesi ike na nghọta a bụ mkparịta ụka ma na-emepụta site na mkparịta ụka n'etiti mbara igwe ndị a. Ya mere, nkọwa abụghị ọrụ otu ụzọ, kama ọ bụ mkparịta ụka na-agbanwe agbanwe n'etiti onye ntụgharị okwu na ihe nkọwa.
Okwu Tupu Oge na Echiche Ndị Dị Iche Iche n'asụsụ Igbo
Gadamer na-akọwakwa mkpa ọ dị ịmara ajọ mbunobi n'ime nkọwa. Ọ na-arụ ụka na ajọ mbunobi abụghị ihe na-adịghị mma, dịka a na-echekarị, kama ọ bụ ihe dị mkpa n'ịghọta. Aghụghọ a gụnyere nghọta tupu oge eruo na nghọta tupu oge eruo anyị na-eweta na nkọwa. Ha bụ ihe si n'akụkọ ihe mere eme, ọdịnala, na ọnọdụ omenala anyị pụta; ha na-eduzi otu anyị si aghọta ụwa.
N'adịghị ka usoro sayensị, nke na-achọ iwepụ ụdị ajọ mbunobi niile, Gadamer na-akwado ikweta na ajọ mbunobi dị adị ma jiri ya mee ihe dị ka ebe mmalite maka nghọta miri emi. Nkwenye a apụtaghị ịnakwere ajọ mbunobi niile n'enweghị nkọwa, kama ọ pụtara ime ka usoro mkparịta ụka dị mfe ebe a na-anwale ma na-eme mgbanwe n'oge usoro nkọwa.
Nkọwapụta ihe dị mkpa na akụkọ ihe mere eme nke mmetụta
Otu n'ime ihe ndị dị mkpa Gadamer tinyere aka bụ echiche ya gbasara "akụkọ ihe mere eme nke mmetụta" (wirkungsgeschichte). O kwuru na ederede ma ọ bụ ihe omume ọ bụla nwere akụkọ ihe mere eme nke mmetụta ndị e si na ya akọwapụta ma metụta ndị na-agụ akwụkwọ na ihe ndị dị n'ime ya n'oge ọ dị adị. Akụkọ ihe mere eme nke mmetụta a gụnyere nkọwa na mmetụta dị iche iche ederede ahụ mepụtara ka oge na-aga.
Site n'echiche a, Gadamer na-egosi na ọ dịghị nghọta ọ bụla zuru oke ma ọ bụ nke na-enweghị uru, n'ihi na mgbalị ọ bụla iji ghọta ihe dị n'ime omenala na akụkọ ihe mere eme nke mmetụta. Akụkọ ihe mere eme nke mmetụta a na-arụ ọrụ mgbe niile n'ime usoro nkọwa, na-enye anyị ohere ịhụ otu ederede ma ọ bụ ihe dị iche iche si emetụta ma metụta ya site na ọnọdụ akụkọ ihe mere eme dị iche iche.
Hermeneutics dị ka Mkparịta ụka
Nkọwa okwu nke Gadamer bụ mkparịta ụka. O kwenyere na nghọta abụghị ọrụ nghọta nke onye ọ bụla, kama ọ bụ usoro mkparịta ụka nke jikọtara ya na ndị ọzọ. A na-akọwa ederede ma ọ bụ ihe omume nke ọma naanị site na mkparịta ụka dị n'etiti akụkụ dị iche iche nke nghọta dị na ya.
Dịka Gadamer si kwuo, mkparịta ụka a gụnyere "ajụjụ" na "azịza." Usoro ihe ọmụma abụghị naanị ịchọta azịza ziri ezi, kama ọ bụ otu anyị si ajụ ajụjụ na otu esi anabata ma ọ bụ jụ azịza ndị ahụ, nwalee ha, ma kọwaa ha n'ụzọ dị iche iche n'ịghọta ihe. Mkparịta ụka a na-agụnyekarị itinye aka nke ndị otu abụọ ahụ, bụ́ ndị na-achọ ịghọta ma nabata ha n'ime echiche ha.
Mmetụta nke Akwụkwọ Gadamer na Sayensị Mmekọrịta na Mmadụ
Mmetụta Gadamer nwere n'ihe gbasara mkpụrụ akwụkwọ dị oke ukwuu. Ụzọ o si kọwaa ihe odide emetụtala ọ bụghị naanị nkà ihe ọmụma kamakwa ọ na-etinye ya n'ọrụ na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nkà mmụta mmadụ, ọmụmụ omenala, nkà mmụta okpukpe, na ọtụtụ ngalaba ndị ọzọ chọrọ nyocha nkọwa.
Dịka ọmụmaatụ, n'akụkọ ihe mere eme, ụzọ Gadamerian si enyere ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme aka ịghọta na nkọwa akụkọ ihe mere eme na-emetụtakwa site na echiche ha nke oge a, yana akụkọ ihe mere eme nke mmetụta ndị na-arụ ọrụ n'ime akụkọ ihe mere eme ọ bụla. Ụzọ a na-emegide echiche dị mma na akụkọ ihe mere eme bụ nhazigharị ihe gara aga n'ebumnobi, ma na-aghọta na akụkọ ihe mere eme na-etinye aka mgbe niile na usoro nke ịkọwagharị ihe.
N'ihe gbasara nkà mmụta okpukpe, nsụgharị Gadamer na-enyere ndị ọkà mmụta okpukpe aka ịghọta akwụkwọ okpukpe n'ụzọ dị ike karị, na-agụnye mkparịta ụka n'etiti akwụkwọ ochie na nkọwa nke oge a, ma na-enye ohere maka nghọta nke mmetụta nke ọdịnala na nghọta nke okpukperechi ugbu a.
Penutup
Nkọwa okwu Gadamer mepụtara usoro ọhụrụ n'ozizi nkọwa nke na-emesi ike mkpa mkparịta ụka, ọdịnala, na akụkọ ihe mere eme n'usoro nghọta. Site n'igosipụta echiche dị ka ngwakọta nke mbara igwe, ajọ mbunobi, na akụkọ ihe mere eme nke mmetụta, Gadamer nyere usoro bara ụba ma dị mgbagwoju anya maka ịghọta otu anyị si emekọrịta ihe na ederede, omenala, na ụwa gbara anyị gburugburu. Nkọwa okwu a, nke na-amata ma na-eji omimi na ụdị dị iche iche nke ahụmịhe mmadụ akpọrọ ihe, na-aga n'ihu na-ada ụda n'ọtụtụ ngalaba taa.
