Nnyocha nke Edmund Husserl nke Phenomenological
Edmund Husserl, ọkà ihe ọmụma German a mụrụ na 1859, a maara ya nke ọma dị ka nna nke phenomenology. Phenomenology n'onwe ya bụ ụzọ e si akọwa nkà ihe ọmụma nke na-achọ ịghọta nhazi nke ahụmịhe mmadụ site n'echiche nke onye ahụ na-enweta ya. Phenomenology na-achọ ikpughe ihe dị mkpa nke ahụmịhe site n'iwepụ echiche na ajọ mbunobi niile nke nwere ike ikpuchi nghọta anyị banyere eziokwu.
Ihe Mere Eme nke Ihe Mere Eme
Husserl malitere ọrụ agụmakwụkwọ ya na mgbakọ na mwepụ tupu ọ gaa na nkà ihe ọmụma, nke sitere n'ọrụ Franz Brentano na Carl Stumpf kpaliri. Ọrụ nkà ihe ọmụma kpaliri Husserl iweta nkà ihe ọmụma gaa na ntọala sayensị, ma ọ bụ ma ọ dịkarịa ala doro anya ma dị mfe karịa ka echiche gara aga nwetara. Ihe atụ Husserl sitere na nkatọ nke psychology - echiche nke tụnyere echiche na psychology - nke o weere dị ka ihe dị ize ndụ nye ihe ọmụma sayensị n'ihi na ọ na-eme ka ọdịiche dị n'etiti eziokwu ebumnuche na nghọta onwe onye ghara ịdị.
Usoro ihe atụ nke Husserl
Isi ihe dị mkpa nke usoro ihe atụ nke Husserl bụ usoro a maara dị ka "epoché" ma ọ bụ "mbelata ihe atụ nke ihe atụ nke ihe atụ nke ihe atụ nke na-enye ahụmịhe ohere. Ọ bụ mgbalị ịhụ ihe atụ nke ihe atụ "dịka ha dị," tupu e tinye akara, kọwaa, ma ọ bụ ịkọwa ha, tupu e nwee nghọta.
Nzọụkwụ mbụ n'oge oge a bụ "ịhazi" echiche niile gbasara ụwa. Ebumnuche nke a bụ itinye echiche anyị n'ime akara ngosi, igbochi ha ka ha ghara itinye aka na nleba anya dị ọcha. Husserl kwuru na uche nwere ntụziaka mgbe niile ("ebumnuche"), ma ọ bụ ilekwasị anya n'ihe. O kwuru na omume ọ bụla nke uche bụ ịmara ihe—ma ọ bụ ihe anụ ahụ, echiche, ma ọ bụ ọnọdụ mmetụta uche.
Nke na-esote bụ ọkwa mbelata, ebe anyị na-agbalị ịchọpụta isi ihe dị n'ihe merenụ. Husserl kwuru na site na usoro ntụgharị uche na ihe ndị a hụrụ n'ime ya, anyị nwere ike iru n'echiche bụ isi gbasara usoro dị mkpa nke ahụmịhe dị egwu.
Ebumnuche: Isi Ihe Ndị A Na-elekwasị Anya
Otu n'ime onyinye kachasị ukwuu Husserl nyere na phenomenology bụ echiche nke "nzube." Nzube pụtara na uche niile na-aga n'ihe dị iche iche n'onwe ya - ọ dịghị ihe dị ka 'nzuzu' ma ọ bụ uche na-anọpụ iche. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na mmadụ na-eche banyere osisi, echiche ya na-abụkarị gbasara osisi ahụ, ọ bụghị naanị mmetụta ma ọ bụ echiche na-enweghị ihe ọ bụla.
Ọ kọwara ihe abụọ bụ isi nke ebumnuche: "noesis" na "noema." Noesis bụ akụkụ nke ahụmịhe - omume uche n'onwe ya, dị ka iche echiche, mmetụta, ma ọ bụ iche echiche. N'aka nke ọzọ, Noema bụ ọdịnaya nke ahụmịhe - ihe a na-eche echiche ma ọ bụ na-enwe mmetụta, ihu nke ihe dị na nsụhọ anyị.
Mgbe anyị hụrụ ihe, dịka ọmụmaatụ osisi, usoro noesis gụnyere "ịhụ ihe," ebe noema bụ "osisi" n'onwe ya dị ka ihe dị n'ime ihe omume nke ịhụ ihe. Akụkụ abụọ a na-arụkọ ọrụ ọnụ iji mepụta ahụmịhe dị egwu.
Ihe Omume nke Mgbanwe nke Husserl
N'ịkọwakwu ihe, Husserl webatara echiche nke "ego transcendental." Ego a bụ akụkụ dị mkpa na nke zuru ụwa ọnụ nke mmụọ—ọ bụghị ego kpọmkwem nke na-eche echiche ma ọ bụ na-enwe mmetụta n'oge a. Ego transcendental bụ usoro dị mkpa maka ahụmịhe onwe onye niile. Site n'ikpughe ego transcendental, Husserl chọrọ ịchọpụta akụkụ zuru ụwa ọnụ na njirimara dị mkpa nke mmụọ n'onwe ya.
Mkpa Husserl nwere maka nkà ihe ọmụma na sayensị ndị ọzọ
Husserl nwere mmetụta dị ukwuu na nkà ihe ọmụma nke oge a na ọtụtụ ngalaba ndị ọzọ, gụnyere akparamàgwà mmadụ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na ọmụmụ omenala.
Dịka ọmụmaatụ, n'ihe gbasara akparamàgwà mmadụ, a na-eji ụzọ phenomenological aghọta ahụmịhe onye ọrịa biri na-enweghị ịgbagọ ya site na usoro echiche uche nke nwere ike ịdị mkpa. Carl Rogers, otu n'ime ndị guzobere ọgwụgwọ mmadụ, nwetara mmụọ nsọ site na ụkpụrụ phenomenological iji tinye ahụmịhe nke onye ahụ n'etiti usoro ọgwụgwọ ya.
N'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya metụtara Alfred Schutz, nke mere ka e nwee "ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya." Schutz mesiri ike na a na-ewulite ihe ndị pụtara n'ụwa mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na ahụmịhe dị iche iche na mkparịta ụka kwa ụbọchị.
Nkatọ na Arụmụka
N'agbanyeghị ihe Husserl tinyere aka n'ihe ndị dị mkpa, ihe ndị o mere enweghị ndị nkatọ ya. Ụfọdụ ndị ọkà ihe ọmụma, gụnyere nwa akwụkwọ ya na onye nkatọ ya bụ Martin Heidegger, na-arụ ụka na ụzọ Husserl si eme ihe, nke lekwasịrị anya nke ukwuu n'inyocha ihe ọmụma, na-ezochi nghọta mmadụ banyere njikọ ha na ụwa n'ezie. Heidegger tụrụ aro na a pụghị ịghọta ịdị adị mmadụ dị ka onye na-eche echiche banyere ihe, kama ọ bụ "Dasein" dị n'ime ụwa n'ụzọ zuru oke na nke gbara ya gburugburu.
Tinyere nke ahụ, ndị nkatọ ndị ọzọ na-arụ ụka na ụzọ Husserl si ebelata ihe mgbu (epoché na transcendental reduction) adịghị mma ma sie ike itinye ya n'ọrụ mgbe niile na nyocha ihe ndị dị ndụ kwa ụbọchị.
Mmechi
Edmund Husserl hapụrụ ihe nketa dị ukwuu nye ndị ọkà ihe ọmụma, na-emepe ụzọ maka ụzọ ọhụrụ isi ghọta ahụmịhe mmadụ. Site na ihe atụ, Husserl na-akpọ anyị òkù ka anyị laghachi na "ihe ndị ahụ n'onwe ha"—ileba anya ma hụ ha n'enweghị nzacha nke echiche ndị na-ezighị ezi. Site n'inyocha usoro nke ahụmịhe nkeonwe na ikpughe otu uche si akpakọrịta na ụwa ya, ihe atụ Husserl na-enye nghọta miri emi banyere ọdịdị bụ isi nke ndụ mmadụ.
Ọ bụ ezie na nkatọ na arụmụka ka na-aga n'ihu na ihe nketa nkà ihe ọmụma ya, onyinye Husserl ka bara uru na nkà ihe ọmụma nke oge a ma metụta ọtụtụ ngalaba ndị ọzọ, na-emeghe ụzọ maka nghọta miri emi nke nghọta, mmata, na ụwa anyị bi na ya. Ihe ndị anyị mụtara na nkà ihe ọmụma Husserl ka bụ isiokwu dị mkpa maka mkparịta ụka na mmepe nke usoro sayensị na ụzọ ọhụrụ na ụmụ mmadụ taa.
