Ihe dị iche iche na mmekọrịta dị n'etiti Sistemụ Akwara na Sistemụ Mmegharị Mmadụ
Pendahuluan
Sistemụ akwara mmadụ na sistemu moto bụ akụkụ abụọ dị mkpa nke anatomi na physiology anyị, na-arụkọ ọrụ ọnụ iji mee ka ọtụtụ ihe omume kwa ụbọchị dị iche iche. Site na imepe anya gị n'ụtụtụ ruo ịgba ọsọ marathon, mmekọrịta dị n'etiti sistemu akwara na moto dị oke mkpa iji hụ na mmegharị ahụ jikọtara ọnụ ma jikọta. Isiokwu a ga-akọwa ihe dị mgbagwoju anya na mmekọrịta dị n'etiti sistemu abụọ a, yana mmetụta ha na ọrụ mmadụ.
Sistemụ Nrụgide: Onye njikwa ukwu
Sistemụ akwara bụ netwọk dị mgbagwoju anya nke na-ahụ maka ijikwa na ịhazi ihe omume anụ ahụ. Ọ bụ isi ihe mejupụtara ya bụ ụbụrụ, eriri azụ, na ọtụtụ nde akwara ndị na-agbasa n'ahụ dum. Ọrụ bụ isi nke sistemu akwara bụ ịnata ihe mkpali sitere na gburugburu ebe obibi, ịhazi ozi ahụ, ma meghachi omume site na omume ma ọ bụ mmetụta dị iche iche.
1. Ụbụrụ dị ka Ebe Njikwa
Ụbụrụ bụ ebe etiti njikwa nke sistemụ akwara. Akụkụ dị iche iche nke ụbụrụ na-ahụ maka ọrụ dị iche iche, site na ijikwa mmegharị afọ ofufo, nhazi ozi mmetụta uche, na ịchịkwa mmetụta uche na ebe nchekwa. Dịka ọmụmaatụ, cortex moto, nke dị n'akụkụ ụbụrụ nke ihu, na-arụ ọrụ dị mkpa n'ịhazi, ịchịkwa, na ime mmegharị afọ ofufo. Ọzọkwa, usoro subcortical dị ka basal ganglia na cerebellum na-etinye aka na nhazi mmegharị, na-ahụ na mmegharị ahụ dị nro ma na-enweghị nkwụsị.
2. Ọkpụkpụ azụ na akwara dị n'akụkụ
Ọkpụkpụ azụ na-arụ ọrụ dị ka ụzọ nkwukọrịta n'etiti ụbụrụ na ahụ. Mmetụta akwara nke sitere n'ụbụrụ na-agafe n'ọkpụkpụ azụ ma na-ekesa ya na akwara ndị dị n'akụkụ nke na-eru akwara na akụkụ ahụ. Akwara mmetụta na-ebufe ozi site na ndị na-anabata mmetụta na ụbụrụ, ebe akwara moto na-ebu ozi site n'ụbụrụ gaa na akwara iji kpalite mmegharị.
Sistemụ Mmegharị: Onye Mmegharị Mmegharị
Usoro akwara mmadụ nwere akwara, ọkpụkpụ, na nkwonkwo ndị na-arụkọ ọrụ ọnụ iji mepụta mmegharị ahụ. Akwara na-arụ ọrụ dị ka ndị bụ isi na-eme mmegharị ahụ nke usoro akwara malitere. E nwere ụdị akwara atọ dị n'ime mmadụ: ọkpụkpụ, obi, na ire ụtọ, mana naanị akwara ọkpụkpụ na-etinye aka kpọmkwem na sistemụ akwara.
1. Akwara Ọkpụkpụ
Akwara ọkpụkpụ na-ejikọta na ọkpụkpụ ma na-ahụ maka mmegharị ahụ. Akwara ọkpụkpụ ọ bụla na-ejikọ na ụbụrụ na eriri azụ site na akwara. Mgbe e nyere iwu mmegharị ahụ, akwara mmegharị ahụ na-ezigara akwara ozi ka ha gbakọta ma ọ bụ zuru ike, nke na-eme ka ọkpụkpụ ahụ na-agagharị n'akụkụ achọrọ.
2. Ọkpụkpụ na Nkwonkwo
Ọkpụkpụ na-enye nhazi na nkwado, ebe nkwonkwo na-enye ohere mmegharị dị nro ma na-achịkwa. Ọ bụrụ na ọ bụrụ na ọkpụkpụ na akwara anaghị arụ ọrụ nke ọma, mmegharị ahụ agaghị adị mgbagwoju anya ma ọ bụ ghara ịrụ ọrụ nke ọma. Ya mere, njikọta dị n'etiti sistemụ akwara na sistemụ akwara dị oke mkpa iji hụ na mmegharị ahụ ziri ezi ma dị irè.
Mmekọrịta dị n'etiti Sistemụ
Mmekọrịta dị n'etiti sistemu akwara na sistemu akwara dị oke mkpa. Lee ụfọdụ akụkụ nke otu sistemu abụọ a si emekọrịta ihe:
1. Njikwa Moto
Njikwa moto bụ usoro nke sistemu akwara ji eme atụmatụ ma na-eme mmegharị ahụ. Nke a gụnyere ịhọrọ akwara ndị a ga-agbakọta, ike nke mkpụkọ ahụ, na usoro na oge mkpụkọ akwara. Sistemụ akwara etiti, ọkachasị ụbụrụ na eriri azụ, na-arụ ọrụ dị mkpa n'ijikọta ozi mmetụta uche na moto iji mepụta mmegharị a tụrụ na nke dị irè.
2. Mmụta na Mgbanwe Moto
Sistemụ akwara nwere ike ịmụta ihe na ime mgbanwe, na-enye ụmụ mmadụ ohere imeziwanye nkà mmegharị ahụ ka oge na-aga. Mmụta moto bụ usoro nke omume ma ọ bụ ahụmịhe na-eduga na mgbanwe na-adịgide adịgide na ikike moto. Ọ gụnyere synaptic plasticity na netwọk akwara, ebe njikọ dị n'etiti neurons na-esi ike ma ọ bụ na-ebelata dabere na ahụmịhe.
3. Mgbanwegharị
Reflex bụ mmeghachi omume akpaka nye ihe mkpali nke na-eme n'amaghị ama. Dịka ọmụmaatụ, mgbe aka kpugheere okpomọkụ na mberede, reflex na-eme ka aka ahụ laghachi azụ tupu a hụ ihe mgbu. Reflex a gụnyere reflex arc nke nwere ihe nnabata mmetụta, akwara mmetụta, ebe reflex na spinal cord, akwara moto, na ndị na-eme ka akwara rụọ ọrụ.
Mmerụahụ na Nsogbu
Nsogbu ma ọ bụ mmerụ ahụ nke ọ bụla n'ime sistemu ndị a nwere ike imetụta ọrụ nke ha abụọ nke ukwuu. Ihe atụ gụnyere:
1. Ọkụkụ
Ọrịa strok na-eme mgbe ọbara na-eru akụkụ ụbụrụ kwụsịrị, nke nwere ike imebi anụ ahụ ụbụrụ. Nke a na-ebutekarị nsogbu nke njikwa mmegharị ahụ, dịka nkwarụ akụkụ.
2. Mmerụ Ahụ nke eriri azụ
Mmerụ ahụ nke akwara azụ nwere ike imebi nkwurịta okwu n'etiti ụbụrụ na akwara, nke nwere ike ibute enweghị ọrụ moto n'okpuru ebe merụrụ ahụ.
3. Ọrịa ndị na-emebi akwara ozi
Ọrịa dịka Parkinson na ALS (Amyotrophic Lateral Sclerosis) na-emetụta sistemụ akwara ma na-ebutekarị nsogbu na njikwa mmegharị ahụ.
Penutup
Sistemụ akwara na sistemu moto bụ abụọ n'ime ọtụtụ sistemu ahụ na-arụkọ ọrụ ọnụ iji hụ na ọrụ dị mma na ndụ kwa ụbọchị na-arụ ọrụ nke ọma. Ha nwere njikọ chiri anya ma dabere na ibe ha nke ukwuu iji mepụta mmegharị a tụrụ atụ, nke a haziri ahazi, na nke dị irè. Nghọta miri emi nke mmekọrịta na ihe ndị dị n'etiti sistemu abụọ a abụghị naanị ihe dị mkpa maka bayoloji ahụike kamakwa maka mmepe nke teknụzụ mgbake nke nwere ike ime ka ndụ ndị mmadụ nwere nkwarụ moto ka mma. Site na nyocha na ihe ọhụrụ na-aga n'ihu, anyị nwere ike inwe olileanya ịmepụta ngwọta ọhụrụ na nke ka mma iji dozie ihe ịma aka ndị nsogbu nke sistemu ndị a metụtara na-eche ihu.
