Ọdịdị Ọkpụkpụ: Nhazi na Ọrụ n'ahụ Mmadụ
Ọkpụkpụ bụ akụkụ dị mkpa nke usoro ọkpụkpụ mmadụ, na-enye nkwado nhazi, na-echebe akụkụ ahụ dị mkpa, na-eme ka mmegharị ahụ dị ike, ma na-arụkwa ọrụ na mmepụta mkpụrụ ndụ ọbara na nchekwa mineral. N'isiokwu a, anyị ga-enyocha ụdị ọkpụkpụ dị iche iche dị n'ahụ mmadụ, otu ụdị ndị a si enyere aka na ọrụ zuru oke, na ihe kpatara mgbanwe ọ bụla ji dị mkpa maka ahụike na arụmọrụ.
1. Okwu Mmalite Banyere Ọkpụkpụ
Nke mbụ, ọ dị mkpa ịghọta na ọkpụkpụ bụ anụ ahụ dị ndụ ma na-agbanwe agbanwe. Ọ bụ ezie na ọ nwere ike iyi ihe siri ike ma ghara ịgbanwe agbanwe, ọkpụkpụ na-agbanwe mgbe niile, ebe anụ ahụ ọhụrụ na-anọchi anụ ahụ ochie. Ọkpụkpụ mejupụtara sel, eriri collagen, na ntọala mineral, ọkachasị calcium phosphate, nke na-enye ike na nkwụsi ike.
2. Nhazi nke Ọkpụkpụ Dabere na Ọdịdị
E nwere ụdị ọkpụkpụ ise dị iche iche e kewara site n'ọdịdị ha: ọkpụkpụ ndị dị ogologo, ọkpụkpụ ndị dị mkpụmkpụ, ọkpụkpụ ndị dị larịị, ọkpụkpụ ndị na-adịghị agbanwe agbanwe, na ọkpụkpụ sesamoid. Nkebi ọ bụla nwere njirimara pụrụ iche nke kwekọrọ na ọrụ ya n'ahụ.
a. Ọkpụkpụ Ndị Dị Ogologo
Ihe atụ kachasị pụta ìhè nke ọkpụkpụ dị ogologo bụ ọkpụkpụ aka na ụkwụ, dịka ọkpụkpụ femur (ọkpụkpụ apata ụkwụ), tibia (ọkpụkpụ shin), na humerus (ọkpụkpụ aka elu). Ọkpụkpụ ndị a dị ogologo na-arụ ọrụ dị ka ihe nkwado dị mkpa maka mmegharị. Ha dị ogologo nwere nsọtụ abụọ buru ibu (epiphyses) na akụkụ etiti dị ogologo (diaphysis). Oghere dị n'ime ọkpụkpụ dị ogologo (oghere medullary) nwere ụmị ọkpụkpụ odo odo, nke na-echekwa abụba, na n'ime ụmụaka, ụmị ọkpụkpụ uhie, ebe mmepụta mkpụrụ ndụ ọbara na-eme.
b. Ọkpụkpụ dị mkpụmkpụ
Ọkpụkpụ dị mkpụmkpụ fọrọ nke nta ka ha dị ka kube, a na-ahụkwa ha n'aka (carpals) na nkwonkwo ụkwụ (tarsals). Ọrụ bụ́ isi nke ọkpụkpụ dị mkpụmkpụ bụ inye nkwụsi ike ma kwado mmegharị dị nro, dị ka n'aka, nke na-enye ohere maka mmegharị dị iche iche na nkwụsi ike.
c. Ọkpụkpụ dị larịị
Ọkpụkpụ dị larịị, dị ka okpokoro isi, sternum (ọkpụkpụ ara), na scapula (agụba ubu), nwere akwa ọkpụkpụ dị mkpụmkpụ abụọ nke ejiri akwa dị nro kpuchie n'etiti ha. Ọrụ bụ isi nke ọkpụkpụ ndị a bụ ichebe akụkụ ahụ dị n'ime ma nye nnukwu ebe maka ijikọ akwara. Dịka ọmụmaatụ, okpokoro isi na-echebe ụbụrụ, ebe sternum na ọgịrịga na-echebe obi na akpa ume.
d. Ọkpụkpụ Na-adịghị Agbanwe Agbanwe
Ọkpụkpụ ndị a adabaghị nke ọma n'ụdị ndị gara aga n'ihi ọdịdị ha pụrụ iche. Dịka ọmụmaatụ, ọkpụkpụ azụ (vertebrae) na ọkpụkpụ agba (mandible). Ọdịdị dị mgbagwoju anya nke ọkpụkpụ na-adịghị mma na-enye ha ohere ịrụ ọrụ pụrụ iche, dị ka ịkwado usoro ahụ dị mgbagwoju anya ma ọ bụ ichebe sistemụ akwara etiti ma ọ bụrụ na vertebrae.
e. Ọkpụkpụ Sesamoid
Ọkpụkpụ Sesamoid bụ obere ọkpụkpụ ndị dị n'ime akwara, ihe atụ a kacha mara amara bụ patella (ikpere). Ọkpụkpụ ndị a na-echebe akwara ahụ pụọ na nrụgide na mmebi ma na-eme ka akwara dịkwuo mma site n'ịgbanwe akụkụ nke ụzọ akwara ahụ, nke na-eme ka ike akwara dịkwuo elu.
3. Ọrụ Ọkpụkpụ Dabere na Ọdịdị
Ụdị ọkpụkpụ ọ bụla nwere ọrụ pụrụ iche, dịka ọdịdị pụrụ iche ya si dị:
– Nkwado na Mgbochi Mmebi: Ọkpụkpụ ndị dị ogologo n'ụkwụ na-enyere aka ịkwado ibu ahụ ma gbochie nhazi ahụ ịda mgbe ọ guzoro.
– Mmegharị na Mgbanwe: Ọdịdị cuboid nke ọkpụkpụ dị mkpụmkpụ na-enye ohere maka mgbanwe karịa na nkwonkwo, na-enye ohere maka mmegharị dị ntakịrị mana dị mkpa dị mkpa n'ihe omume dịka ide ihe ma ọ bụ ijide aka.
– Nchedo: Ọkpụkpụ dị larịị na nke na-adịghị agbanwe agbanwe na-echebe akụkụ ahụ dị mkpa site na ọdịdị ha dị larịị na nke dị mgbagwoju anya.
– Ịrụ Ọrụ nke Akwara: Ọkpụkpụ sesamoid na-eme ka uru ahụ dịkwuo mma ma na-echebe akwara site na nrụgide mgbe emechara ọtụtụ mmega ahụ.
4. Uto na Mmepe Ọkpụkpụ
Ọkpụkpụ na-eto eto tupu a mụọ ya ma na-aga n'ihu ruo ihe dị ka afọ 25. Usoro a na-amalite site na cartilage, nke na-eme ka ọkpụkpụ gbapụta, ebe a na-etinye calcium na mineral ndị ọzọ iji dochie cartilage ahụ site na ọkpụkpụ siri ike. Efere epiphyseal dị na nsọtụ ọkpụkpụ ndị dị ogologo bụ ebe ndị bụ isi na-eto eto, na-akpata ogologo ọkpụkpụ ka oge na-aga.
5. Ọrịa na Nsogbu Ndị Metụtara Ọkpụkpụ
Nsogbu dị na ọdịdị na ọrụ ọkpụkpụ nwere ike imetụta ahụike nke ukwuu. Ụfọdụ ọnọdụ gụnyere osteoporosis, ebe ọkpụkpụ na-agbawa agbawa ma nwee ike ịgbawa agbawa, ma ọ bụ scoliosis, nkwarụ ọkpụkpụ azụ.
Ịmara nke ọma gbasara ọdịdị ọkpụkpụ na usoro ahụ ji arụ ọrụ dị mkpa maka ịchọpụta ma gwọọ nsogbu a. Ọgwụgwọ ahụike, dịka ọgwụgwọ anụ ahụ, mgbakwunye nri, ma ọ bụ ịwa ahụ, na-adịkarị mkpa iji jikwaa ọnọdụ a.
6. Mmechi
Ịghọta ọdịdị ọkpụkpụ dị iche iche na ọrụ ha n'otu n'otu na-egosi mkpa ahụike ọkpụkpụ dị na ndụ kwa ụbọchị na n'ọnọdụ ahụike ụfọdụ. Site n'inye nkwado, nchebe, na mmegharị, ọkpụkpụ, n'ụdị ha dị iche iche, bụ akụkụ siri ike na nke dị mkpa nke ahụ mmadụ. Ya mere, ịnọgide na-enwe ahụike ọkpụkpụ site na nri kwesịrị ekwesị, mmega ahụ, na nyocha ahụike mgbe niile dị oke mkpa iji hụ na ọkpụkpụ anyị nwere ike ịkwado anyị n'oge ndụ anyị niile.
