Akụkọ ihe mere eme nke Nchọpụta nke Planet Pluto
Akụkọ ihe mere eme nke nchọpụta Pluto bụ akụkọ ogologo na nke a na-ejighị n'aka gbasara mbara igwe, ọkachasị gbasara nhazi nke ihe ndị dị n'eluigwe. A na-ewere Pluto dị ka mbara ala nke itoolu site na anyanwụ ruo mgbe e kewapụrụ ya dị ka mbara ala dwarf. Nchọpụta a gụnyere ọtụtụ ihe na nchọpụta sayensị kemgbe mmalite narị afọ nke 20.
1. Mmalite nke Nnyocha na Nchọta maka Planet X
Akụkọ banyere nchọpụta Pluto malitere site n'enyo nke ndị ọkà mmụta mbara igwe nke narị afọ nke 19 bụ́ William Henry Pickering na Percival Lowell na mbara ala ọzọ dị n'usoro mbara igwe dị anya karịa Uranus na Neptune, nke ha kpọrọ "Planet X." Pickering tụrụ aro na nnukwu mbara ala na-akpata nsogbu ndọda na gburugburu Neptune na Uranus, nke butere ọtụtụ mgbalị ịchọta mbara ala nke metụtara gburugburu ndị a.
Percival Lowell bụ onye America na-enyocha mbara igwe nke hiwere Lowell Observatory na Flagstaff, Arizona na 1894. Otu n'ime ihe mgbaru ọsọ bụ isi nke ihe ngosi ahụ bụ ịchọ Planet X. Lowell na ndị otu ya mere nnukwu nchọcha site na 1906 ruo 1916. Ọ bụ ezie na ha chịkọtara ọtụtụ data, ha enweghị ike ịchọta mbara ala ahụ n'oge ndụ Lowell. N'ụzọ dị mwute, Lowell nwụrụ na 1916 n'amaghị na o sere foto Pluto n'ihe a hụrụ na 1915, mana ọ maghị na ọ bụ mbara ala.
2. Nchọpụta nke Pluto nke Clyde Tombaugh mere
Mgbe Lowell nwụsịrị, a gara n'ihu ịchọ Planet X na Lowell Observatory. Na 1929, otu onye America na-enyocha mbara igwe aha ya bụ Clyde Tombaugh, onye dị obere ma nwee ahụmịhe mana juputara n'ọṅụ, ka enyere ọrụ ịga n'ihu na-achọ mbara ala ahụ. Onye nduzi nke ụlọ nyocha ahụ, Vesto Melvin Slipher, họpụtara Tombaugh.
Tombaugh jiri usoro nlezianya na nlezianya, na-atụnyere foto nke otu mbara igwe ahụ e sere n'abalị dị iche iche iji chọpụta mgbanwe n'ihe dị na foto ndị ahụ nke ga-egosi na mbara ala ọhụrụ dị. Na Febụwarị 18, 1930, mgbe ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu afọ nke ilele na inyocha onyonyo ndị ahụ, Tombaugh chọtara ihe na-agagharị nwayọ nwayọ n'ofe kpakpando Gemini.
Na Machị 13, 1930, e kwupụtara nchọpụta nke mbara ala ọhụrụ n'ihu ọha, nke dabara na ụbọchị ọmụmụ Percival Lowell nke afọ 75. Venetia Burney, nwa agbọghọ dị afọ 11 si England, onye mmụọ nsọ sitere n'aka chi ndị Rom nke ala mmụọ, kpọrọ ihe ahụ "Pluto". Aha ahụ gụnyekwara aha mbụ ya bụ PL, nke bụ nsọpụrụ nye Percival Lowell.
3. Àgwà Mmalite nke Pluto na Nhazi dị ka Mbara Ala
Kemgbe nchọpụta mbụ ya, a na-eme nnyocha sara mbara iji ghọta nha ya, okirikiri ya, na ihe ndị dị na ya. Ná mmalite, a na-eche na Pluto buru ibu karịa ka a chọpụtara mgbe e mesịrị. Nke a bụ isi n'ihi oke mmachi nke ngwa nlele nke oge ahụ.
A maara Pluto dị ka onye nwere okirikiri elliptical ma dịkwa oke elu, n'adịghị ka okirikiri nke mbara ala ndị ọzọ dị na sistemụ anyanwụ. Pluto nwekwara nnukwu mmasị na mbara igwe ecliptic. Àgwà gburugburu ndị a na-eme ka Pluto gafee okirikiri Neptune maka akụkụ nke okirikiri ya.
Na 1978, ndị ọkà mmụta mbara igwe chọpụtara na Pluto nwere nnukwu ọnwa a na-akpọ Charon, nke aha ya bụ aha akụkọ ifo ndị Gris nke mere ka mkpụrụ obi gaa n'ala mmụọ. Nchọpụta nke Charon nyere ozi dị mkpa gbasara oke Pluto, nke mechara dị obere karịa ka e chere na mbụ. A chọpụtara na Charon na Pluto nwere otu ihe pụrụ iche nke ịnọ n'otu ebe, ebe ihe abụọ ahụ na-eche ibe ha ihu mgbe niile.
4. E wedara ọnọdụ Pluto ka ọ bụrụ mbara ala Dwarf
Ka teknụzụ na-aga n'ihu ma ihe ndị a na-ahụ gbasara mbara igwe na-akawanye mma, nghọta nke Pluto mụbara. Na ngwụcha narị afọ nke 20 na mmalite narị afọ nke 21, nchọpụta nke ihe ndị ọzọ buru ibu na Kuiper Belt, dịka Eris—nke buru ibu karịa Pluto—kpatara arụmụka gbasara nkọwa nke mbara ala.
Na 2006, International Astronomical Union (IAU) mere ntuli aka na nkọwa nke mbara ala. Otu n'ime ihe ndị bụ isi a tụrụ aro bụ na mbara ala ga-enwerịrị oke ibu iji kpochapụ ihe ndị ọzọ na-agba gburugburu ya. N'okpuru ihe a, Pluto erughi eru dị ka mbara ala n'ihi na gburugburu ya ewepụbeghị ihe ndị ọzọ na Kuiper Belt.
N'ihi ya, e kewapụrụ Pluto dị ka "ụwa dwarf." Mkpebi a kpalitere arụmụka kpụ ọkụ n'ọnụ na mmeghachi omume mmetụta uche site n'aka ọha na eze na ndị ọkà mmụta sayensị. Agbanyeghị, nhazi a meghekwara nghọta ọhụrụ n'ihe anyị ghọtara gbasara mbara ala dwarf na ihe ndị ọzọ dị na trans-Neptunian.
5. Ọrụ Ọhụrụ Horizons
Otu n'ime ihe ndị kacha pụta ìhè n'ọmụmụ ihe gbasara Pluto bụ mmalite na ihe ịga nke ọma nke ọrụ NASA nke New Horizons. A malitere nyocha ahụ na Jenụwarị 19, 2006, wee ruo nso Pluto na Julaị 14, 2015, mgbe njem ya ruru ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri gasịrị.
New Horizons nyere onyonyo na data zuru ezu nke Pluto na ọnwa ya, gụnyere Charon. Foto ndị a kpughere elu Pluto dị mgbagwoju anya, ya na ugwu ice, ala nitrogen kpọnwụrụ akpọnwụ, na geometries sitere na ọrụ dị n'ime. Data sitere na New Horizons na-egosi na Pluto na-arụ ọrụ nke ọma karịa ka e chere na mbụ.
Mmechi
Akụkọ ihe mere eme nke nchọpụta Pluto dị ogologo, nke gụnyere nchọpụta, nnyocha, na mgbanwe na nghọta sayensị banyere eluigwe na ala anyị. Pluto nwere ike ọ gaghịzi abụ nnukwu mbara ala, mana nchọpụta na ọmụmụ ya enyerela aka nke ukwuu n'ịghọta sistemụ anyanwụ na ihe ndị karịrị Neptune. Nchọpụta Clyde Tombaugh nke Pluto bụ ihe atụ dị ukwuu nke nraranye sayensị na nleba anya siri ike, na-ahapụ ihe nketa nke na-aga n'ihu na-eme ka sayensị ọgbara ọhụrụ baa ọgaranya.
