Omenala Nkume Ndị Na-eto Eto na Indonesia
Oge Neolithic na Indonesia na-ezo aka n'oge dị mkpa n'oge gara aga nke a maara dị ka Oge Neolithic. N'oge a, ụmụ mmadụ nwere nnukwu mgbanwe n'ụdị ndụ ha: site na ịdabere na okike (ịchụ nta na ịchịkọta ihe) gaa na ụdị ndụ ka mma nke gụnyere ọrụ ugbo na ịzụ anụ ụlọ. Mgbanwe ndị a abụghị naanị na ngwaọrụ ejiri mee ihe, kama ha metụtakwara ụzọ ụmụ mmadụ si etolite ebe obibi, hazie ọrụ, mepụta omenala, na ọbụna mepụta usoro nkwenye. N'ime agwaetiti Indonesia, omenala Neolithic apụtaghị n'otu aka ahụ, kama ha mepụtara site na usoro ogologo nke njem mmadụ , mmekọrịta otu, na imeghari na gburugburu ebe obibi metụtara.
Nkọwa na Àgwà nke Omenala Batu Muda
Okwu ahụ bụ "nkume nwa ọhụrụ" na-ezo aka na teknụzụ ngwaọrụ nkume a ka mma ma dị elu ma e jiri ya tụnyere oge ndị gara aga (Paleolithic na Mesolithic). A na-amụkarị ngwaọrụ nkume n'oge a ka ọ dị larịị, dị nkọ, ma dịkwa nhata. Isi ihe ndị e ji mara omenala Neolithic na Indonesia gụnyere ọtụtụ ihe dị mkpa: iji ngwaọrụ nkume a ka mma, mpụta nke ọrụ ugbo na ịzụ anụmanụ, ndụ obibi, nhazi obodo ma ọ bụ ebe obibi, mmepe nke ite ụrọ, na mpụta nke omenala megalithic dịka akụkụ nke usoro nkwenye.
Mgbanwe site n'ịgagharị n'ebe obibi gaa n'ebe obibi tọrọ ntọala maka ịmepụta obodo ndị dị mgbagwoju anya karị. Ka ụmụ mmadụ malitere ịmepụta nri nke ha site n'ọrụ ugbo, mkpa dị iche iche ịchekwa ihe ubi, ịhazi nkewa ọrụ, na ilekọta ókèala ha a kụrụ akụ. Nke a mere ka ha wuo ụlọ ndị na-adịgide adịgide, mepụta ngwaọrụ nchekwa dị ka ite ụrọ, na ịmepụta iwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya.
Akụkọ Banyere Ntinye Omenala Neolithic n'Indonesia
Ọtụtụ ndị ọkà mmụta na-ejikọta mgbasa nke omenala Neolithic na Indonesia na mbugharị nke ndị na-asụ asụsụ Austronesian si Eshia na Taiwan, nke mere n'ọtụtụ ebili mmiri. Ha wetara nkà ọrụ ugbo, teknụzụ ụgbọ mmiri, na omenala nke ime ngwaọrụ nkume dị nkọ. Site n'ebe ugwu, mgbasa ahụ gafere Philippines wee banye n'agwaetiti Indonesia, wee gbasaa ruo n'agwaetiti dị iche iche dịka Kalimantan, Sulawesi, Java, Nusa Tenggara, Maluku, na ọbụna Papua.
Agwaetiti Indonesia nwere ihe ịma aka na ohere dị iche iche: agwaetiti ọ bụla nwere gburugburu ebe obibi dị iche. N'ebe ụfọdụ, ọrụ ugbo na-eto nke ọma n'ihi ala na-eme nri na ọtụtụ mmiri; n'ebe ndị ọzọ, ụmụ mmadụ nọgidere na-ejikọta ọrụ ugbo na ịchụ nta, ịkụ azụ, ma ọ bụ ịchịkọta ihe ndị dị n'ime ọhịa. Ya mere, omenala nkume na-eto eto nke Indonesia abụghị otu ihe nlereanya, kama ọ bụ nchịkọta nke omenala ndị jikọtara ọnụ.
Ngwaọrụ Nkume bụ Isi Ihe Nleba Anya
Otu n'ime ihe ịrịba ama kachasị pụta ìhè nke Oge Nkume Ọhụrụ bụ ngwaọrụ nkume a kpụchara akpụ. Na Indonesia, ụdị ngwaọrụ abụọ a na-akpọkarị bụ axes square na axes oval.
1. A na-ahụkarị axes square n'ọdịda anyanwụ Indonesia, dịka Sumatra, Java, Bali, na akụkụ Kalimantan. Axes ndị a nwere akụkụ square ma ọ bụ trapezoidal. Ha na-arụ ọrụ dị iche iche: igbutu osisi, nhazi osisi, iwu ụlọ, na ọrụ ugbo.
2. A na-ahụkarị axes oval n'ógbè ọwụwa anyanwụ, ọkachasị Maluku, Papua, na akụkụ ụfọdụ nke Sulawesi. Akụkụ ha bụ oval ma ọ bụ oval. A na-ejikwa axes ndị a arụ ọrụ dị arọ dịka ịrụ osisi na ihicha ala.
A na-akọwakarị ọdịiche ndị a na nkesa dị ka ihe na-egosi ụzọ njem na mgbanwe omenala. E wezụga anyụike, a na-ahụkwa ngwaọrụ nkume ndị ọzọ dị ka chisels, mma nkume, nkume igwe nri, na ngwaọrụ flake, nke a ka na-eji maka ebumnuche ụfọdụ. Dịka ọmụmaatụ, ọnụnọ nke nkume igwe nri na-egosi nhazi nke ihe oriri dị ka ọka ma ọ bụ tubers.
Mmepe nke Ọrụ Ugbo na Ndụ Ịnọ jụụ
N'oge Ọgbọ Nkume Ọhụrụ, ọrụ ugbo ghọrọ ọrụ dị oke mkpa. Ụmụ mmadụ malitere ịkọ osikapa, millet, akwụkwọ nri, na ihe ọkụkụ ndị ọzọ dị iche iche, dabere na ọnọdụ gburugburu ebe obibi. Ọzọkwa, ọrụ ugbo anụ ụlọ mekwara nke ọma, ọ bụ ezie na ọ bụghị mgbe niile ka ọ na-achịkwa na mpaghara niile. Ọrụ ugbo mere ka ụmụ mmadụ ghara ịdabere kpamkpam na ịchụ nta ma ọ bụ akụrụngwa oge. Ha nwere ike imepụta nri gabigara ókè, na-eme ka ọnụ ọgụgụ mmadụ na-eto ma na-eto eto.
Ndụ ndị bi n'obodo ahụ nwere mmetụta dị ukwuu. Ebe obibi malitere ibi n'ụlọ: ebe obibi, ebe nchekwa, ebe esi nri, na ubi. N'ime obodo ndị bi n'obodo ahụ, nkewa ọrụ ahụ malitere ịpụta ìhè karịa - ụfọdụ lekwasịrị anya n'ịkwacha ala, ịkụ ihe ubi, nhazi nri, imepụta ngwaọrụ, ma ọ bụ idobe nchekwa. Nwayọọ nwayọọ, ọrụ akụ na ụba dịka ịzụ ahịa n'etiti otu nwere ike ịpụta, karịsịa ma ọ bụrụ na otu mpaghara nwere akụrụngwa ndị ọzọ na-enweghị.
Nkà Ịkpụ Ite na Mmepụta Ihe
Mpụta nke ite bụ ihe ịrịba ama dị mkpa nke ọganihu teknụzụ. Ịkpụ ite na-enyere ndị mmadụ aka ịchekwa nri, esi nri, ibu mmiri, na ichekwa mkpụrụ. Ịkpụ ite na-egosipụtakwa nkà pụrụ iche: ịhọrọ ụrọ, ịkpụzi, ịkpọ nkụ, na usoro ịgba ọkụ. N'ọnọdụ ụfọdụ, a na-eji ahịrị dị mfe, nrụgide, ma ọ bụ ihe osise geometric chọọ ite mma nke na-egosipụta mmasị na njirimara omenala nke otu.
Ọ bụghị naanị na ite ụrọ bara uru n'ihe gbasara ihe, kamakwa ọ nwere ike ịbụ ihe enyemaka n'ememe. Ọtụtụ nchọpụta na-egosi na e ji ite ụrọ mee ihe dị ka ihe e ji eli ozu ma ọ bụ ihe e ji eme emume. Nke a na-egosi na ọha mmadụ Neolithic malitere ịghọta ihe nnọchianya bara ụba ná ndụ kwa ụbọchị.
Usoro Omenala na Nkwenye nke Megalithic
Ọ bụ ezie na omenala ndị na-eme ihe ike na-esiwanye ike n'oge ndị sochirinụ, mgbọrọgwụ nke ofufe ndị nna ochie malitere ịpụta ìhè n'oge Nkume Ọhụrụ. Megalithic pụtara "nnukwu nkume," na-ezo aka n'ihe owuwu ma ọ bụ ihe ncheta e ji nnukwu nkume mee nke a na-ejikarị ejikọta ya na nkwenkwe okpukpe. N'ọtụtụ mpaghara Indonesia, a chọtara ihe owuwu ndị na-eme ihe ike dị ka menhirs (ogidi nkume), dolmens (tebụl nkume), sarcophagi (igbe ozu), ili nkume, na ebe ịchụàjà ndị dị n'elu ala.
Omenala ndị megalithic na-egosi na ọha mmadụ nwere echiche nke ndụ mgbe a nwụsịrị, nkwanye ùgwù maka ndị nna nna ochie, na ọnụnọ nke ndị dị mkpa n'ime obodo. Iwuli nnukwu ihe owuwu nkume chọrọ ọrụ ọnụ, nke na-egosi ọkwa dị elu nke nhazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Nkwenye ndị a na-ejikọkarịkwa na okike: a na-ewerekarị ugwu, nkume, oke ọhịa, na isi iyi mmiri dị ka ihe pụrụ iche.
Nkesa na Ebe Dị Mkpa
A pụrụ ịhụ nkesa nke omenala Neolithic na Indonesia site na nchọpụta nke ngwaọrụ nkume na ihe fọdụrụ nke ebe obibi dị iche iche. A na-ahụkarị axes square na agwaetiti Java na Sumatra, ebe axes oblong na-adịkarị na Papua na Maluku. N'ọtụtụ ebe, a hụkwala ihe akaebe nke ebe obibi n'ụdị mkpofu kichin (kjokkenmoddinger) ma ọ bụ ebe obibi ọgba, ọ bụ ezie na a na-ejikọkarị okwu ndị a na oge gara aga. N'oge Neolithic, ebe obibi n'èzí dị nso na osimiri na ala na-eme nri ghọrọ ihe a na-ahụkarị.
Na Nusa Tenggara na Sulawesi, njirimara nke omenala nkume ndị ntorobịa na-agwakọta na omenala obodo na gburugburu pụrụ iche. Dịka ọmụmaatụ, na Papua, ojiji nke oval axes nọgidere ruo ogologo oge, na n'obodo ụfọdụ, omenala nke iji ngwá ọrụ nkume dịgide ruo oge na-adịbeghị anya, n'ihi ọnọdụ ala na obere njikọ mpụga.
Mmetụta Omenala Batu Muda nwere n'akụkọ ihe mere eme nke Indonesia
Omenala Neolithic tọrọ ntọala maka mmepe nke obodo Indonesia. Nke a mere ka e nwee ụdị ndụ obibi, usoro ọrụ ugbo, teknụzụ mmepụta (dị ka ite), na usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke ọma. Ikike ijikwa gburugburu ebe obibi na ịmepụta ihe karịrị akarị butere mmụba nke ndị mmadụ ma mụbaa ohere maka mmekọrịta n'etiti otu. Mmepe ndị a mechara mepee ụzọ maka Age Metal na ịmepụta obodo ndị na-esiwanye ike, gụnyere mpụta nke ndị ndu obodo na omenala emume sara mbara.
Ọzọkwa, omenala oge nkume sokwa n'ịkpụzi njirimara omenala dị iche iche. Indonesia esighị n'otu ebe mmepeanya si, kama site n'ọtụtụ obodo ndị toro eto n'agwaetiti dị iche iche. A ka na-ahụ ihe ndị a site na nkesa nke ngwaọrụ nkume, omenala ọrụ ugbo, ụkpụrụ obibi, na ihe nketa omenala megalithic, nke dịgidere n'ụdị dị iche iche ruo taa.
Penutup
Oge Neolithic na Indonesia na-anọchite anya nnukwu oge mgbanwe n'oge akụkọ ihe mere eme, nke na-egosi ọganihu teknụzụ, mgbanwe akụ na ụba, na mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Site na ngwaọrụ nkume a kpụchara akpụ ruo na ite ụrọ, site na ndụ ndị na-akwagharị ruo na omume ndị bi na mpaghara na ọrụ ugbo, ndị bi na agwaetiti Indonesia banyere n'ọkwa ọhụrụ na mmepe nke mmepe nke mmepeanya. Agwaetiti pụrụ iche nke Indonesia mere ka mmepe nke oge Neolithic dị iche iche, na-ahapụ ihe nketa dị mkpa nke jere ozi dị ka ntọala maka akụkọ ihe mere eme nke mba ahụ sochirinụ.
