Mmekọrịta dị n'etiti Ọmụmụ Ihe Ochie na Geology na Stratigraphy
Pendahuluan
Nkà mmụta ihe ochie bụ ọmụmụ ihe gbasara omenala mmadụ gara aga site na inyocha ihe ochie, ihe owuwu, ihe ndị mere eme, na gburugburu ebe ụmụ mmadụ bi n'oge dị iche iche nke akụkọ ihe mere eme. Akụkụ dị mkpa nke nghọta akụkọ ihe mere eme omenala mmadụ bụ ịghọta ihe ndị dị n'ime ebe a na-achọta ihe ochie. Iji mezuo ebumnuche a, nkà mmụta ihe ochie na-ejikarị geology na stratigraphy eme ihe. Isiokwu a ga-akọwa mmekọrịta dị n'etiti nkà mmụta ihe ochie, geology, na stratigraphy, na otu sayensị atọ a si akpakọrịta iji chọpụta ihe gara aga mmadụ.
Nkọwa nke Ọmụmụ Ihe Ochie, Ọmụmụ Ihe Ala, na Nhazi
Arkeology
Nkà mmụta ihe ochie bụ ọmụmụ ihe gbasara ihe ndị mere n'oge gara aga nke mmadụ site na inyocha ihe ndị e ji ihe mee nke omenala oge ochie hapụrụ. Ihe ndị a nwere ike ịgụnye ngwaọrụ, ihe owuwu ụlọ, ihe fọdụrụ n'ihe oriri, ọkpụkpụ, na ihe ndị ọzọ dị iche iche nke na-enye nghọta banyere ndụ mmadụ gara aga .
Geologic
Ọmụmụ ihe gbasara ụwa na usoro ndị na-akpụzi ya. Ọ gụnyere ọmụmụ ihe gbasara nkume, mineral, nhazi ala, na ihe omume ala dịka ugwu mgbawa, ala ọma jijiji, na mbuze. N'ihe gbasara ihe mgbe ochie, mmụta ihe mgbe ochie na-enyere ndị ọkà mmụta ihe mgbe ochie aka ịghọta gburugburu ebe ụmụ mmadụ bi na mbụ bi na ya na otu gburugburu ebe ndị a si agbanwe ka oge na-aga.
Nhazi stratigrafi
Stratigraphy bụ ngalaba nke geology nke na-amụ oyi akwa nke ụwa (strata) na otu oyi akwa ndị a si akpụ ma jikọta onwe ha. Stratigraphy bụ ntọala nke ọtụtụ ụzọ mmalite oge ihe ochie, ebe ọ na-enye ndị nchọpụta ohere ịchọpụta afọ ole ihe ochie na ihe ndị ọzọ fọdụrụ dabere na oyi akwa ebe ha dị.
Mmekọrịta nke Ọmụmụ Ihe Ochie na Geology
Ọmụmụ Gburugburu Ebe Obibi Gara Aga
Nkà mmụta ala na-enyere aka n'ihe gbasara ihe mgbe ochie site n'inye ihe ọmụma gbasara gburugburu ebe obibi gara aga. Dịka ọmụmaatụ, site n'ịghọta otu ụfọdụ ihe ndị metụtara ala si malite, ndị ọkà mmụta ihe mgbe ochie nwere ike iwulite foto nke ọnọdụ gburugburu ebe obibi nwere ike ịdị n'oge ahụ. Ihe akaebe nke ala dị ka akwa sedimentary, mineral, na ihe ịrịba ama nke ihe ndị na-eme n'ugwu mgbawa nwere ike inye ihe ngosi gbasara ihu igwe, ahịhịa, na isi iyi mmiri dị. Ihe ọmụma a dị oke mkpa n'ịghọta otu ụmụ mmadụ si eme mgbanwe na gburugburu ebe obibi ha ma mepụta omenala na teknụzụ ha .
Ụbọchị na Mmekọrịta
A na-eji usoro ọmụmụ ihe gbasara ala, dị ka usoro rediometric, ekpebi afọ ihe ndị a kapịrị ọnụ. Nke a gụnyere ịtụ afọ nkume na sedimenti, nke nwere ike inye atụmatụ afọ nke oyi akwa ala ụfọdụ. Data a, mgbe ejikọtara ya na nchọpụta ihe mgbe ochie, na-enyere ndị nchọpụta aka ịchọpụta afọ nke ihe mgbe ochie ma ọ bụ ebe ihe mgbe ochie. Dịka ọmụmaatụ, enwere ike iji usoro ọmụmụ ihe gbasara carbon-14 (C-14) dị na sedimenti kacha ochie a maara kọwaa afọ nke ihe mgbe ochie.
Usoro Geological Na-emetụta Ebe ahụ
Nkà mmụta ihe ochie na-enyekwara ndị ọkà mmụta ihe ochie aka ịchọpụta usoro okike nke nwere ike imetụta ọnọdụ ebe ihe ochie. Ọrụ ihe omimi dịka mbuze, sedimentation, ma ọ bụ mmegharị efere tectonic nwere ike ịgbanwe ọnọdụ na ọnọdụ nke ebe ihe ochie. Site n'ịghọta usoro ndị a, ndị ọkà mmụta ihe ochie nwere ike ikpebi nke ọma ebe ihe ochie a chọtara na ihe gbara ya gburugburu.
Ọrụ nke Stratigraphy na Nkà Ihe Ochie
Ụkpụrụ nke Nnọchiteanya
Otu n'ime echiche ndị bụ isi nke stratigraphy bụ ụkpụrụ nke superposition, nke na-ekwu na n'usoro nke strata ndị na-enweghị nsogbu, akwa ochie dị n'okpuru ndị na-eto eto. Ụkpụrụ a na-enye ndị ọkà mmụta ihe ochie ohere ikpebi usoro ihe omume ma ọ bụ ihe ochie. Ya mere, ha nwere ike ịmepụta usoro oge ihe ochie nke ebe ihe ochie.
Mmekọrịta Stratigraphic
Nhazi ihe na-enyekwa ohere maka njikọ dị n'etiti ebe dị iche iche. Site n'ịtụnyere usoro nke oyi akwa ala na ebe dị iche iche, ndị ọkà mmụta ihe ochie nwere ike ịchọpụta oyi akwa ndị nwere ike ịdị site n'otu oge ahụ. Nke a na-enye nghọta bara uru banyere nkesa mpaghara nke omenala na teknụzụ ụfọdụ n'oge gara aga.
Ụzọ Mkpakọrịta Nwoke na Nwanyị zuru oke
Tinyere mkpakọrịta nwoke na nwanyị n'otu oge, a na-ejikọkarị stratigraphy na ụzọ mkpakọrịta nwoke na nwanyị n'otu oge dịka mkpakọrịta nwoke na nwanyị n'otu oge rediocarbon, thermoluminescence, na dendrochronology. Usoro ndị a na-enye ndị ọkà mmụta ihe ochie ohere ikpebi afọ zuru oke nke ihe ochie ma ọ bụ oyi akwa ala nwere ha. Njikọta mkpakọrịta nwoke na nwanyị n'otu oge na nke zuru oke na-enye ohere maka iwulite usoro iheomume ziri ezi karị maka ebe ihe ochie.
Ọnọdụ Nhazi
Ọnọdụ stratigraphic dị oke mkpa na nkà mmụta ihe ochie n'ihi na ọ na-enye ozi gbasara ihe ndị mmadụ mere n'oge gara aga. Site n'ịghọta usoro nke oyi akwa ala na ọnọdụ nke ihe ochie dị n'ime ha, ndị ọkà mmụta ihe ochie nwere ike ịchịkọta akụkọ banyere otu esi eji ebe ahụ eme ihe ka oge na-aga. Dịka ọmụmaatụ, ha nwere ike ịchọpụta mgbanwe na ojiji ala, iwu ụlọ ọhụrụ, ma ọ bụ mbibi nke ebe site na nyocha oyi akwa ala.
Ọmụmụ ihe: saịtị Göbekli Tepe
Ihe atụ doro anya nke mmekọrịta chiri anya dị n'etiti ihe ochie, geology, na stratigraphy bụ nnyocha na Göbekli Tepe, ebe ihe ochie nke dị na Turkey nke a kwenyere na ọ bụ otu n'ime ihe owuwu nkume kacha ochie a chọtara, nke e wuru ihe dị ka afọ 9600 Tupu Oge Anyị. Nnyocha na saịtị a gụnyere mmekorita n'etiti ndị ọkà mmụta ihe ochie na ndị ọkà mmụta ala iji ghọta gburugburu ebe obibi na usoro iheomume nke ebe ahụ n'ụzọ zuru ezu.
Nchọpụta Geological na Göbekli Tepe
Ndị ọkà mmụta ihe gbasara ala amụọla usoro nhazi gburugburu Göbekli Tepe iji chọpụta otú gburugburu ebe obibi si gbanwee kemgbe ọtụtụ puku afọ. Ha nyochachara oyi akwa ala na ájá gburugburu ebe ahụ, ma mụọ mmetụta mgbanwe ihu igwe nwere na osisi na mmiri dị. Nnyocha a na-enye nghọta dị mkpa banyere otu mgbanwe gburugburu ebe obibi nwere ike isi metụta ndị bi na Göbekli Tepe.
Mkpakọrịta nwoke na nwanyị na ọnọdụ nhazi
Ndị otu nnyocha ahụ jiri usoro mkpakọrịta nwoke na nwanyị dị iche iche, gụnyere mkpakọrịta nwoke na nwanyị na rediocarbon, chọpụta afọ ole ala dị na Göbekli Tepe dịruru na afọ zuru oke. Mkpakọrịta nwoke na nwanyị a, yana nyocha stratigraphic, nyeere ndị ọkà mmụta ihe ochie aka ịmepụta usoro oge nke ebe ahụ. Ha nwere ike ịchọpụta usoro nke owuwu na ojiji ebe ahụ, yana ihe omume dị mkpa dịka mmechi ma ọ bụ mbibi nke ihe owuwu.
Mmechi
Mmekọrịta dị n'etiti nkà mmụta ihe ochie, nkà mmụta ala, na stratigraphy bụ njikọ dị mkpa n'ịghọta omenala mmadụ gara aga. Nkà mmụta ala na-enye ọnọdụ gburugburu ebe obibi na ngwaọrụ maka mkpakọrịta nwoke na nwanyị kpọmkwem, ebe stratigraphy na-enye usoro oge na ụzọ isi ghọta usoro ihe omume. Njikọta nke sayensị atọ a na-enye ohere maka nyocha zuru oke na nke ziri ezi nke akụkọ ihe mere eme mmadụ , site n'oge ochie ruo n'oge akụkọ ihe mere eme kachasị ọhụrụ. Site na njikọta a nke ihe ọmụma, anyị na-enweta foto ọ bụghị naanị nke ihe ochie nkeonwe kamakwa nke ọnọdụ sara mbara nke ndụ mmadụ na mmepeanya gara aga.
