Ihe Ndị Nwanyi Na-enye n'Ọmụmụ Ihe Banyere Anthropology
Pendahuluan
Ọmụmụ ihe gbasara mmadụ bụ ọmụmụ sayensị nke ụmụ mmadụ, omenala ha, na ọha mmadụ ha. Usoro mmụta a chọrọ nghọta miri emi nke omume mmadụ, asụsụ, omenala, na ụzọ ndụ ya. N'akụkọ ihe mere eme ya ogologo oge, a na-ahụkarị nkà mmụta ihe gbasara mmadụ dị ka ngalaba ụmụ nwoke na-achịkwa. Agbanyeghị, echiche a abụghị eziokwu kpamkpam. Ụmụ nwanyị enyela aka dị ukwuu na mmepe nke nkà mmụta ihe gbasara mmadụ, ọ bụ ezie na a na-elegharakarị onyinye ha anya ma ọ bụ na-anaghị aghọta ha nke ọma.
Ọrụ Mmalite nke Ụmụnwaanyị na Nkà Mmụta Mmadụ
Na narị afọ nke 19 na mmalite narị afọ nke 20, ụmụ nwanyị malitere ịbanye n'ụwa agụmakwụkwọ, gụnyere nkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Otu n'ime ụmụ nwanyị ndị a bụ Alice Cunningham Fletcher, ọkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke Amerịka a maara maka ọrụ ya na obodo ndị Native America. N'agbanyeghị na Fletcher nwere ọtụtụ ihe mgbochi okike, o nwere ike ibipụta nyocha miri emi na nke a pụrụ ịtụkwasị obi gbasara omenala ndị Native America, ọkachasị Omaha na Winnebago.
N'otu oge ahụ, na Yuropu, Hélène Metzger, onye France na-akọ akụkọ ihe mere eme nke sayensị, wetara echiche ọhụrụ n'ọmụmụ ihe gbasara ethnography na akụkọ ihe mere eme nke mmadụ. Ụmụ nwanyị a meghere ụzọ maka ọgbọ ndị sochirinụ, na-egosi na echiche na ụzọ ha si eme ihe bara uru dị ka nke ụmụ nwoke.
Ụmụ nwanyị a ma ama na Anthropology
Ka oge na-aga, ọtụtụ ụmụ nwanyị malitere itinye aka na nkà mmụta mmadụ ma hapụ akara ha. Ụfọdụ ndị a na-echeta taa gụnyere Margaret Mead, Ruth Benedict, na Zora Neale Hurston.
Margaret Mead
Margaret Mead bụ otu n'ime ndị ọkà mmụta sayensị mmadụ kacha ama ama ma na-akwanyere ùgwù na narị afọ nke 20. Nnyocha ya na Samoa na Papua New Guinea nyere nghọta dị ukwuu banyere omenala na usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Akwụkwọ ya dị mkpa, "Coming of Age in Samoa," na-enye echiche dị iche iche gbasara otu mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nhazi okike si emetụta mmepe nke onye ọ bụla. Ọrụ Mead abụghị naanị ihe dị mkpa n'ihe gbasara agụmakwụkwọ kamakwa o nwere mmetụta sara mbara na nghọta ọha na eze banyere omenala na ọrụ okike.
Ruth Benedict
Ruth Benedict, enyi na onye ọrụ ibe Mead, tinyekwara aka dị ukwuu na nkà mmụta ihe gbasara mmadụ. Akwụkwọ ya a ma ama, Patterns of Culture, nyochachara echiche nke omenala dị ka ụkpụrụ nke àgwà ndị na-akpụzi omume mmadụ na ikpe ikpe omume. O webatara echiche nke mmekọrịta omenala, nke na-ekwu na a pụghị ikpe ụkpụrụ na omume nke otu omenala site na ụkpụrụ nke omenala ọzọ kama a ga-aghọtarịrị ya n'ime ihe gbasara omenala ahụ.
Zora Neale Hurston
Zora Neale Hurston, onye edemede na ọkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke Afrịka-Amerịka, nyere aka nke ukwuu n'ịghọta omenala ndị Afrịka-Amerịka na ndị si mba ọzọ bịa Afrịka. N'akwụkwọ ya a ma ama bụ́ *Mules and Men* na *Their Eyes Were Watching God*, Hurston jikọtara ide ihe gbasara mmadụ na akwụkwọ, na-enye nghọta miri emi banyere ndụ na omenala nke ndị Afrịka-Amerịka na ndịda Amerịka. Ọrụ ya na-egosipụta ike, njirimara, na omenala site n'echiche pụrụ iche na nghọta.
Mmetụta nke Ụmụnwaanyị na Echiche na Usoro Ọmụmụ Ihe Ndị Mmadụ
Ọ bụghị naanị n'ihe gbasara nnyocha, kamakwa ụmụ nwanyị na-arụ ọrụ dị mkpa n'ịmepụta ụzọ na ụkpụrụ omume na nkà mmụta mmadụ. Ha na-ewetakarị echiche zuru oke na nke zuru oke, na-eleba anya n'akụkụ ndị a na-eleghara anya na mbụ.
Ọmụmụ ihe gbasara ụmụ nwanyị
Otu n'ime ihe ndị bụ isi ụmụ nwanyị na-enye na nkà mmụta mmadụ bụ mmepe nke "ọmụmụ gbasara ụmụ nwanyị." Nkà mmụta banyere ụmụ nwanyị na-achọ ịghọta otú okike si emetụta ndụ na omenala mmadụ. Nke a gụnyere inyocha nke ọma etu nnyocha gara aga si bụrụ ihe na-egosi echiche ụmụ nwoke na ihe ndị ụmụ nwanyị na-eleghara anya. Ndị ọkà mmụta banyere ụmụ nwanyị dịka Sherry Ortner na Marilyn Strathern akatọla ma mebie echiche ndị nna ochie na nyocha gbasara mmadụ ma webata ụzọ ọhụrụ, nke gụnyere mmadụ niile na nke ziri ezi.
Ụzọ Ethnographic
Ụmụ nwanyị nọ na nkà mmụta ihe gbasara mmadụ amụbaala ma mee ka usoro ihe gbasara mmadụ dịkwuo omimi. Dịka ọmụmaatụ, Marilyn Strathern na-eji ụzọ na-agbanwe agbanwe n'ọrụ ya, na-atụle otú ọnọdụ ya na njirimara ya dịka onye nyocha si emetụta nkọwa na ide ihe gbasara mmadụ. Nke a na-enyere aka ịkwanye nkà mmụta ihe gbasara mmadụ gaa n'echiche nke maara onwe ya na nke dị nkọ karịa.
Ihe Ịma Aka na Ihe Ndị A Ga-eme
N'agbanyeghị ọtụtụ ihe ha rụzuru, ụmụ nwanyị na nkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya ka na-eche ọtụtụ ihe ịma aka ihu. Ịkpa ókè nwoke na nwanyị na obere ohere inweta akụrụngwa agụmakwụkwọ na-egbochi ọrụ ha. Agbanyeghị, obi ike na ntachi obi ha na-aga n'ihu na-akwụghachi ụgwọ, na-egosi na a pụghị ileghara onyinye ụmụ nwanyị na nkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya anya.
Na narị afọ nke 21, ọtụtụ ụmụ nwanyị enwetawo ọkwa dị elu n'ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ ma nweta nkwanye ùgwù zuru oke maka ọrụ ha. Ndị nchọpụta dịka Lila Abu-Lughod, onye a maara maka ọrụ ya gbasara ụmụ nwanyị n'ụwa Alakụba, na Nancy Scheper-Hughes, onye na-arụ ọrụ na nkà mmụta ọgwụ-mmadụ, enwetala nkwanye ùgwù mba ụwa ma metụta amụma na nghọta ọha na eze banyere omenala na ọha mmadụ.
Mmechi
N'oge ogologo akụkọ ihe mere eme nke nkà mmụta mmadụ dịka ngalaba mmụta, onyinye ụmụ nwanyị enweela mmetụta sara mbara ma dị omimi. Site na ndị mbụ malitere ruo ọgbọ ọgbara ọhụrụ, ụmụ nwanyị agbanweela ụzọ anyị si aghọta ndị mmadụ na omenala ha. Ha agbaghaala echiche ndị dị adị, webata echiche ọhụrụ, ma mee ka usoro nyocha sikwuo ike.
Ọ dị oke mkpa ka anyị nọgide na-amata ma na-asọpụrụ onyinye ụmụ nwanyị na nkà mmụta mmadụ. Nkwanye ùgwù a abụghị naanị na-echeta ihe gara aga kamakwa ọ na-akwalite gburugburu agụmakwụkwọ nke gụnyere mmadụ niile na ndị ga-eme nchọpụta ụmụ nwanyị n'ọdịnihu. N'ụzọ dị otu a, sayensị nke nkà mmụta mmadụ nwere ike ịnọgide na-eto ma na-agbanwe agbanwe iji ghọta mgbagwoju anya na ụdị dị iche iche nke ndụ mmadụ.
