Sayensị Nri na Mgbochi Ọrịa Kansa
Ọrịa kansa bụ ọrịa na-anaghị efe efe nke bụ ihe na-echegbu mmadụ n'ụwa niile. Ọtụtụ ihe na-eme ka mmepe ya dịkwuo mma, gụnyere mkpụrụ ndụ ihe nketa, gburugburu ebe obibi, ikpughe na kansa, na ụdị ndụ. N'ime ihe ndị metụtara ụdị ndụ, nri na-arụ ọrụ dị oke mkpa n'ihi na ọ metụtara kpọmkwem ibu ahụ, metabolism, mbufụt na-adịghị ala ala, na nguzozi homonụ - ihe niile nwere ike imetụta ihe egwu kansa. Nke a bụ ebe sayensị nri na-abata: ọ bụghị dị ka "ọgwụgwọ" nke na-ekwe nkwa ndụ na-enweghị kansa, kama dị ka ụzọ dabere na ihe akaebe iji belata ihe egwu na ịkwado ahụike zuru oke.
Ịghọta mmekọrịta dị n'etiti nri na ọrịa kansa
Sayensị nri na-amụ otu ahụ si ahazi nri na otu nri si emetụta ọrụ sel, sistemu ahụ ji alụso ọrịa ọgụ, na ndozi anụ ahụ. N'ọkwa sel, ọrịa kansa na-eme mgbe mkpụrụ ndụ na-enwe mmebi DNA ma kewaa n'enweghị njikwa. Mmebi a nwere ike ibute site na radicals free, mbufụt ogologo oge, ụfọdụ homonụ, na ikpughe kemịkalụ. Nri nwere ike ime ka usoro nchekwa ebumpụta ụwa nke ahụ sie ike ma ọ bụ mee ka ọ ghara ịdị ike. Dịka ọmụmaatụ, nri bara ụba na antioxidants na-enyere aka iwepụ radicals free, ebe nri ndị nwere shuga na abụba trans nwere ike ịbawanye mbufụt na oke ibu, nke jikọtara ya na ọtụtụ ụdị kansa.
Ibu ahụ, abụba ahụ, na ihe ize ndụ nke kansa
Otu n'ime ihe ndị a chọpụtara n'oge nnyocha ahụike bụ njikọ dị n'etiti oke ibu na oke ibu na mmụba nke ihe egwu nke ọtụtụ ụdị ọrịa kansa, gụnyere kansa ara mgbe menopause gasịrị, colorectal, endometrial, pancreas, imeju, na akụrụ. Abụba ahụ abụghị naanị "ihe nchekwa ike," kamakwa anụ ahụ na-arụ ọrụ nke na-emepụta homonụ na ihe ndị na-akwalite mbufụt. Abụba gabigara ókè nwere ike ịbawanye ọkwa estrogen, insulin, na ụfọdụ ihe ndị na-eto eto nke na-akwalite mmụba nke mkpụrụ ndụ.
Ya mere, usoro nri maka igbochi ọrịa kansa na-elekwasịkarị anya n'ịnọgide na-enwe ibu dị mma site na nri kwesịrị ekwesị na mmega ahụ. Nke a apụtaghị na onye ọ bụla ga-eri nri siri ike, kama ọ pụtara ịzụlite àgwà iri nri ziri ezi: iri nri zuru oke, ịhọrọ nri zuru oke, na izere nri ndị a na-emepụta nke ukwuu nke nwere ike ibute oke kalori.
Eriri nri na ahụike afọ
Eriri bụ ihe dị mkpa na mgbochi ọrịa kansa, ọkachasị kansa eriri afọ. Eriri na-enyere aka ime ka eriri afọ dị mfe, na-ebelata oge kọntaktị nke ihe ndị nwere ike ibute ọrịa kansa na mgbidi eriri afọ, ma na-arụkwa ọrụ dị ka "nri" maka nje bacteria bara uru na eriri afọ. Ntụpụta nje bacteria nke eriri na-emepụta obere abụba asịd (dị ka butyrate), nke na-enyere aka ịnọgide na-enwe ahụike mkpụrụ ndụ eriri afọ ma na-egbochi mbufụt.
Ebe ndị dị mma isi nweta eriri gụnyere: akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, mkpụrụ osisi, ọka dum (ọka wit, osikapa aja aja, ọka wit dum), na akwụkwọ nri. Ịgbanwe osikapa ọcha na ngwakọta ọka dum ma ọ bụ itinye mkpụrụ na nri gị kwa ụbọchị bụ usoro dị mfe mana dị irè.
Mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri: "ngwugwu zuru oke" nke ihe nchebe
Mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri bara ụba na vitamin, mineral, eriri, na phytochemicals dịka flavonoids, carotenoids, na sulfur compounds dị na yabasị. Phytochemicals na-arụ ọrụ site na usoro dị iche iche: ibelata nrụgide oxidative, na-akwado nsị eke n'ime imeju, na-ebelata mbufụt, na ọbụna na-enyere aka ịchịkwa usoro mkpụrụ ndụ.
Otu ụkpụrụ a na-atụ arokarị bụ iri ọtụtụ agba dị iche iche: akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ (spinach, broccoli), ọbara ọbara (tomato, watermelon), oroma (karọt, ugu), odo odo (eggplant, beri), na ọcha (galik, cauliflower). Ụdị agba dị iche iche na-egosipụtakarị ụdị dị iche iche nke ihe ndị na-arụ ọrụ ndụ bara uru.
Protein: Họrọ ebe kacha mma maka ahụike
A chọrọ protein maka ndozi mkpụrụ ndụ na sistemu ahụ ji alụso ọrịa ọgụ, mana ụdị na usoro nhazi dị mkpa. A na-ejikọta iri anụ e ji eme ihe (dịka soseji, ham, na bekọn) na mmụba nke ihe ize ndụ nke kansa eriri afọ. A kwesịkwara ịkpa oke oke anụ uhie, ọkachasị ma ọ bụrụ na a na-esi ya mgbe niile n'okpomọkụ dị oke elu (ọkụ), n'ihi na ọ nwere ike ịmepụta ihe ndị na-akpata kansa dịka HCAs na PAHs.
Isi iyi protein ndị na-enyere aka igbochi kansa gụnyere azụ̀, ọkụkọ na-enweghị akpụkpọ ahụ, àkwá, tofu na tempeh, na mkpụrụ. Ụzọ esi nri kwesịkwara ịdị mma karị: ịfụ mmiri ọkụ, isi nri, ighe ya na obere mmanụ, ma ọ bụ ịfụ ya n'ọkụ na-ereghị ọkụ.
Abụba, mmanụ na mbufụt
Ọ bụghị abụba niile dị njọ. Abụba ndị a na-anaghị eriju afọ sitere na azụ̀ abụba (omega-3), avocado, mkpụrụ osisi, na mmanụ oliv na-aka mma maka ahụike metabolic. N'aka nke ọzọ, abụba trans na oke abụba juru eju nwere ike jikọta ya na mbufụt na nsogbu metabolic. Nri kwesịrị ekwesị nke nwere abụba na-enyere aka ijikwa ibu ma nọgide na-arụ ọrụ homonu.
E wezụga ụdị abụba ahụ, ike zuru oke ka dị mkpa. Ọtụtụ nri nwere nnukwu abụba nwekwara ọtụtụ kalori, yabụ ijikwa oke nri ka dị mkpa.
Shuga, ihe ọṅụṅụ na-atọ ụtọ, na nri ndị a na-edozi nke ọma
Iri oke shuga anaghị "enye ọrịa kansa" ozugbo n'ụzọ kachasị mfe, mana iri oke shuga na-esokarị ebute oke ibu na iguzogide insulin - ọnọdụ ndị jikọtara ya na mmụba nke ohere nke ọtụtụ ọrịa kansa. Ihe ọṅụṅụ shuga dị ka soda, tii a ṅụrụ n'ime karama, na kọfị nwere shuga dị elu na mmiri ara ehi na-eme ka ike gwụ gị ngwa ngwa n'enweghị afọ ojuju.
Nri ndị a na-esi n'usoro nke ukwuu (chips, bisikiiti dị ụtọ, ụfọdụ noodles ozugbo, nri ngwa ngwa) na-enwekarị nnu, shuga, abụba na-adịghị mma, na obere eriri. Ibelata ugboro ole nri ndị a na-eri ma jiri nri ndị sitere n'okike dochie ha (mkpụrụ osisi, mkpụrụ osisi a mịrị amị na-enweghị shuga gabigara ókè, yogọt a na-anaghị atọ ụtọ) bụ ihe dị mkpa iji gbochie ọrịa.
Mmanya na nnu: ihe ndị a na-elegharakarị anya
Mmanya bụ ihe nwere ike ibute ọtụtụ ọrịa kansa, gụnyere ọnụ, akpịrị, imeju, ara, na kansa eriri afọ. Site n'ihe gbasara mgbochi, obere mmanya ị na-aṅụ, ka mma.
Ka ọ dị ugbu a, oke nnu na nri nnu (dịka ọmụmaatụ, azụ̀ nnu, nri a mịrị amị) na-esonyere ihe ize ndụ nke kansa afọ, ọkachasị ma ọ bụrụ na ọrịa Helicobacter pylori so ya. Ịbelata nnu tebụl, ibelata nri nwere nnukwu sodium, na ịbawanye nri ọhụrụ nwere ike inye aka.
Ọrụ nke ihe mgbakwunye: ọ bụghị nnọchi nri
Ọtụtụ mmadụ na-enwe mmasị na ọgwụ antioxidant ma ọ bụ vitamin dị elu iji gbochie ọrịa kansa. Agbanyeghị, ihe akaebe sayensị anaghị akwado mgbe niile iji ihe mgbakwunye dị ka usoro mgbochi bụ isi n'etiti ndị mmadụ n'ozuzu. N'ọnọdụ ụfọdụ, oke dose nke ụfọdụ ihe mgbakwunye nwere ike inwe mmetụta ọjọọ, ọkachasị mgbe a na-aṅụ ya na-enweghị ihe akaebe ahụike.
Ụkpụrụ dị mma karị bụ igbo mkpa nri sitere na nri zuru oke. Ihe mgbakwunye nwere ike ịba uru n'ọnọdụ ụfọdụ - dịka enweghị vitamin D, enweghị ụkọ iron, ma ọ bụ mkpa pụrụ iche - mana ọkachamara ahụike kwesịrị inyocha ya.
Atụmatụ bara uru maka nri mgbochi ọrịa kansa
Lee ụfọdụ àgwà ndị a pụrụ itinye n'ọrụ nwayọ nwayọ:
1. Rie ọtụtụ akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi kwa ụbọchị, nwere ọtụtụ agba dị iche iche.
2. Mee ka mkpụrụ osisi na eriri dị mkpa: dochie ụfọdụ carbohydrates a nụchara anụcha na ihe ndị ọzọ dị na ya.
3. Belata anụ e ji aka rụọ ma belata anụ uhie; họrọ protein na azụ̀ sitere na osisi ugboro ugboro.
4. Belata iri ihe ọṅụṅụ na-atọ ụtọ na ihe oriri ndị a na-esi n'ime ha apụta; họrọ mmiri dị ka ihe ọṅụṅụ kacha mma ị ga-aṅụ.
5. Sie nri n'ụzọ dị mma ma zere ire ọkụ.
6. Nọgide na-enwe ibu arọ gị site n'itinye nri kwesịrị ekwesị na mmega ahụ mgbe niile.
7. Belata mmanya na-aba n'anya ma chịkwaa oriri nnu.
Penutup
Sayensị nri na-enye ntọala siri ike na nri na-arụ ọrụ dị mkpa na mgbochi kansa, ọkachasị site na njikwa ibu, mbelata mbufụt, ahụike afọ ka mma, na nkwado sistemu ahụ ji alụso ọrịa ọgụ. Mgbochi kansa abụghị maka otu "ihe oriri dị oke ọnụ," kama ọ bụ maka nri na-agbanwe agbanwe: nnukwu eriri, ọtụtụ mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri, protein ndị ka mma, abụba kwesịrị ekwesị, yana obere nri na mmanya a na-emepụta nke ọma. Site na obere usoro, mbọ mgbochi nwere ike ịghọ akụkụ nke ndụ dị mma na nke dị mma.
