Estrikti Atomik ak Tablo Peryodik Eleman yo
Pendahuluan
Nan mond chimi an, konprann estrikti atomik la ak tablo peryodik eleman yo enpòtan anpil. Yon konpreyansyon apwofondi sou de aspè sa yo pèmèt syantis yo eksplike divès pwopriyete ak konpòtman matyè yo. Menm jan konprann eksperyans, rezon ak modèl nan lavi chak jou pèmèt nou predi reyaksyon chimik, pwopriyete fizik ak konpòtman eleman nan linivè a, konprann estrikti atomik ak tablo peryodik la ede nou predi reyaksyon chimik, pwopriyete fizik ak konpòtman eleman nan linivè a.
Estrikti Atomik
Atòm yo se inite debaz matyè ki fòme tout sa ki bò kote nou. Atòm yo konpoze de twa patikil subatomik prensipal: pwoton, netwon, ak elektwon. Pwoton ak netwon fòme nwayo a, alòske elektwon yo vire toutotou nwayo a nan òbit espesifik nan nyaj elektwon an.
Proton
Pwoton yo se patikil ki chaje pozitivman ki jwenn nan nwayo yon atòm. Kantite pwoton ki nan nwayo a detèmine idantite eleman an, ke yo rekonèt kòm nimewo atomik li. Pa egzanp, yon atòm kabòn gen sis pwoton, alòske oksijèn gen uit. Pwoton yo genyen tou yon mas ki pre yon inite mas atomik (u).
Netwon
Netwon yo se patikil san chaj yo jwenn nan nwayo atomik la. Yo gen prèske menm mas ak pwoton yo. Malgre ke yo pa afekte chaj atomik la, kantite netwon ki nan nwayo a ka afekte estabilite atom lan epi detèmine izotòp li yo. Izotòp yo se varyant yon eleman ki gen menm kantite pwoton men diferan kantite netwon.
Elektwon
Elektwon yo se patikil chaje negatif ki vire toutotou nwayo atomik la nan òbit espesifik oswa nan nivo enèji. Elektwon yo gen yon mas ki piti anpil konpare ak pwoton ak netwon. Distribisyon elektwon yo nan yon atòm, oswa konfigirasyon elektwon, detèmine pwopriyete chimik eleman sa a. Elektwon ki pi deyò yo (elektron valans) jwe yon wòl enpòtan nan fòmasyon lyezon chimik yo.
Modèl Atomik
Depi nan tan lontan, syantis yo te devlope plizyè modèl pou eksplike estrikti atòm yo. Soti nan modèl atomik senp Dalton an rive nan teyori atomik Thomson an, ki te imajine elektwon yo kòm "pen rezen chèch," rive nan modèl Rutherford la, ki te entwodui konsèp nwayo atomik la. Modèl atomik modèn ki pi lajman aksepte jodi a se modèl mekanik kwantik la, prezante pa Erwin Schrödinger ak Werner Heisenberg.
Modèl Mekanik Kwantik
Modèl mekanik kwantik la se yon rafinman modèl Bohr atom lan. Nan modèl sa a, elektwon yo pa deplase nan òbit espesifik, men nan orbital, ki se fonksyon matematik ki defini pwobabilite pou jwenn yon elektwon nan espas twa dimansyon. Orbital sa yo gen diferan fòm ak enèji, ke yo rekonèt kòm sou-kouch (s, p, d, f).
Tablo peryodik eleman yo
Tablo peryodik la, oubyen sistèm peryodik la, se yon aranjman eleman ki baze sou nimewo atomik yo, konfigirasyon elektwon yo, ak pwopriyete chimik yo. Tablo peryodik nou konnen jodi a se rezilta amelyorasyon plizyè chèchè te fè, sitou Dmitri Mendeleev ak Henry Moseley.
Istwa Tablo Peryodik la
Dmitri Mendeleev te yon chimis ris ki te premye konpile tablo peryodik la an 1869 ki baze sou pwa atomik (mas atomik) ak pwopriyete chimik yo. Mendeleev te predi egzistans eleman ki poko dekouvri ak pozisyon yo nan tablo a, sa ki te pwouve kòrèk pita. Henry Moseley te rafine tablo Mendeleev la pita lè li te ranje eleman yo avèk plis presizyon pa nimewo atomik (kantite pwoton).
Estrikti Tablo Peryodik
Tablo peryodik la divize an peryòd ak gwoup.
peryòd
Yon peryòd se yon ranje orizontal nan tablo peryodik la. Eleman ki nan yon peryòd gen menm kantite kouch elektwon, soti nan 1 (idwojèn ak elyòm) rive nan 7 (eleman transuranyòm).
Gwoup
Yon gwoup se yon kolòn vètikal nan tablo peryodik la. Eleman ki nan yon gwoup gen menm konfigirasyon elektwon valans lan, sa ki lakòz yo gen pwopriyete chimik ki sanble. Gwoup yo divize an de gwo seksyon: gwoup prensipal la (gwoup A) ak gwoup tranzisyon an (gwoup B).
Klas Prensipal
Gwoup prensipal yo gen ladan gwoup 1 (IA) rive nan 18 (VIIIA), ki gen ladan eleman tankou metal alkali, metal alkalino-terès, alojèn, ak gaz nòb. Pwopriyete chimik chak eleman nan gwoup sa yo detèmine pa kantite elektwon valans.
– Gwoup 1: Alkali: Gen ladan l idwojèn, ityòm, sodyòm, potasyòm, elatriye. Yo se metal trè reyaktif ak yon sèl elektwon valans.
– Gwoup 2: Metal Alkalin-Terès: Gen ladan l berilyòm, mayezyòm, kalsyòm, elatriye. Yo trè reyaktif tou epi yo gen de elektwon valans.
– Gwoup 17: Alojèn: Gen ladan yo fliyò, klò, brom, elatriye. Yo se non-metal trè reyaktif ki gen sèt elektwon valans.
– Gwoup 18: Gaz Nob: Gen ladan yo elyòm, neon, agon, elatriye. Yo inaktif epi yo raman reyaji paske yo gen uit elektwon valans konplè.
Gwoup Tranzisyonèl
Gwoup tranzisyon an gen ladan eleman ki soti nan gwoup 3 a 12, ki jeneralman se metal ki gen pwopriyete fizik diferan tankou dite, konduktivite elektrik ak chalè, ak pwen fizyon ki wo. Eleman sa yo gen elektwon valans nan sou-kouch d ak f yo.
Pwopriyete peryodik eleman yo
Pwopriyete peryodik eleman yo se tandans oswa modèl nan konpòtman eleman yo nan tablo peryodik la. Gen kèk pwopriyete peryodik enpòtan ki enkli:
Reyon atomik
Reyon atomik la se distans ki genyen ant nwayo a ak elektwon ki pi deyò a. Reyon atomik la gen tandans diminye soti goch a dwat atravè yon peryòd paske chaj nikleyè k ap ogmante a rale elektwon yo pi pre. Sepandan, reyon atomik la ogmante soti anwo pou desann atravè yon gwoup akòz adisyon kouch elektwon yo.
Enèji Ionizasyon
Enèji iyonizasyon se enèji ki nesesè pou retire yon elektwon nan yon atòm nan eta gazez. Enèji iyonizasyon ogmante soti goch a dwat atravè yon peryòd paske chaj nikleyè ki pi fò a atire elektwon yo pi fò. Okontrè, enèji iyonizasyon diminye soti anwo pou desann atravè yon gwoup paske elektwon nan kouch ekstèn yo pi lwen nwayo a epi yo mwens lye.
Elektwonegativite
Elektwonegativite se kapasite yon atòm genyen pou atire elektwon nan yon lyezon chimik. Elektwonegativite ogmante de goch a dwat atravè yon peryòd epi li diminye de anwo a anba atravè yon gwoup.
Afinite Elektwonik
Afinite elektwon se chanjman enèji ki rive lè yon atòm pran yon elektwon. Afinite elektwon gen tandans vin pi negatif soti goch a dwat atravè yon peryòd epi mwens negatif soti anwo pou desann atravè yon gwoup.
Konklizyon
Yon konpreyansyon konplè sou estrikti atomik ak tablo peryodik eleman yo fondamantal pou chimi. Estrikti atomik bay yon konpreyansyon sou aranjman fondamantal ak pwopriyete patikil subatomik yo, alòske tablo peryodik la bay yon kad pou klase ak predi pwopriyete eleman yo. Lè nou konprann tou de aspè sa yo, nou pa sèlman jwenn yon konpreyansyon apwofondi sou matyè, men tou kapasite pou aplike konesans sa a nan rechèch, endistri ak teknoloji.
