Istwa konplè sou dinasti Otoman an
Dinasti Otoman an, souvan ke yo rele Anpi Otoman an, sete youn nan anpi ki te dire pi lontan e ki te pi gwo nan listwa lemonn, li te dire soti nan fen 13yèm syèk la rive nan kòmansman 20yèm syèk la. Osman I te fonde anpi a an 1299, li te rive nan pik li anba rèy Suleiman le Magnifique nan 16yèm ak 17yèm syèk yo. Men yon gade konplè sou listwa Dinasti Otoman an, ki te dire plis pase 600 ane.
Kòmansman ak Fondatè yo
Anpi Otoman an te fonde pa Osman I, yon chèf tribi Tik nan Anatoli (kounye a se yon pati nan peyi Tiki modèn). Osman te pran teritwa nan men Anpi Bizanten an apre defèt li nan plizyè batay. Non "Otoman" an li menm soti nan non Osman, ki an Tik yo rele "Osmanlı".
Osman I te etabli anpi li a nan yon rejyon estratejik, sa ki te pèmèt li kontwole wout komès vital ant Azi ak Ewòp. Avèk teritwa sa a, Otoman yo te byen vit elaji enfliyans yo nan tout Anatoli ak nan yon gwo pati nan Ewòp Sidès.
Ekspansyon ak Konsolidasyon
Apre lanmò Osman I, pitit gason l lan, Orhan, te pran plas dinasti a. Anba lidèchip Orhan (1326–1362), Otoman yo te kòmanse elaji pouvwa yo pi lwen nan Anpi Otoman an ak Balkan yo. Nan lane 1354, Otoman yo te reyisi konkeri Gallipoli, premye fò yo an Ewòp.
Pandan rèy Murad I (1362–1389), Otoman yo te elaji teritwa yo nan Balkan yo lè yo te bat yon alyans plizyè eta nan batay Kosovo a. Sultan an te ranfòse administrasyon an ak gouvènans militè a tou, tankou fòmasyon fòs elit Janisè a, ki pita te vin tounen yon senbòl militè Otoman an.
Tonbe Konstantinòp la
Yon gwo evènman nan listwa Otoman an se te tonbe Konstantinòp an 1453 sou rèy Mehmed II (1444–1446 ak 1451–1481). Evènman sa a te make fen Anpi Bizanten an ak kòmansman yon nouvo epòk nan listwa Islamik ak kretyen. Mehmed II, ke yo rele tou Mehmed Konkeran an, te transfòme Konstantinòp an Istanbul, kapital anpi a.
Avèk konkèt sa a, Otoman yo te pran kontwòl wout komès vital ant Azi ak Ewòp, sa ki te ranfòse pozisyon yo kòm yon pisans mondyal. Istanbul te vin tounen yon sant kilti, komès ak aprantisaj, sa ki te atire syantis, atizan ak atis ki soti toupatou nan mond Islamik la ak Ewòp.
Laj an lò a
Anpi Otoman an te rive nan pik li pandan rèy Suleiman Magnificent la (1520–1566). Pandan tan sa a, anpi a te elaji soti nan Ewòp de Lès rive nan Afrik di Nò, Mwayen Oryan ak Azi de Lwès. Anba rèy li, lwa yo ak administrasyon an te refòme epi ranfòse. Suleiman te elaji enfliyans Otoman an tou atravè komès ak akò diplomatik ak divès anpi ak eta Ewopeyen yo.
Moske Suleiman an ak anpil lòt bèl bilding te bati pandan peryòd sa a, sa ki demontre avansman achitekti ak atizay Otoman an. Konpetans Suleiman nan gouvènans te fè anpi li a yon eta byen òganize ak pwospè.
Soti nan Dekadans rive nan Refòm
Sepandan, apati fen 16yèm syèk la ak kòmansman 17yèm syèk la, Anpi Otoman an te kòmanse montre siy bès. Plizyè faktè, tankou koripsyon administratif, presyon entèn ak ekstèn, ak yon echèk nan modènizasyon militè a, te anpeche kapasite Otoman yo pou defann teritwa yo.
Rèy Sultan Ahmed III (1703–1730) te wè kèk tantativ refòm, men ajitasyon entèn te anpeche estabilite anpi a. Anpil teritwa te chèche endepandans, epi Otoman yo te fè fas ak defèt kont pisans etranje tankou Anpi Ris ak Otrichyen yo.
Nan 19yèm syèk la, yo te konnen Anpi Otoman an kòm "Nonm malad Ewòp la" akòz enkapasite li pou l fè konpetisyon ak pisans Ewopeyen yo ki t ap vin pi puisan. Yon kantite sultan te fè tantativ pou modènize peyi a, men souvan yo te an reta oswa yo pa t konsistan.
Refòm Tanzimat yo ak bès final la
Ant 1839 ak 1876, otorite Otoman yo te eseye refòm yo te rele Tanzimat la. Refòm sa yo te gen pou objektif modènize administrasyon an, sistèm militè a ak sistèm legal yo, epi ankouraje valè egalite pou sitwayen yo. Sepandan, Tanzimat la pa t reyisi nèt akòz rezistans entèn ak defi ki te genyen nan rebelyon nan zòn kolonyal yo.
Deklinasyon Anpi Otoman an te rive nan pi ba nivo li avèk eklate Premye Gè Mondyal la. Otoman yo te pran pati pou Puisans Santral yo, ki finalman te pèdi lagè a. Lè lagè a te fini an 1918, Anpi Otoman an te febli anpil, ak yon gwo pati nan teritwa li te pran pa Alye yo.
Disolisyon ak Aparisyon Latiki Modèn nan
Apre Premye Gè Mondyal la, Akò Sykes-Picot an 1916 ant Grann Bretay ak Lafrans te gouvène divizyon teritwa Otoman an nan Mwayen Oryan an. Efò pou prezève rès anpi a atravè Trete Sèvres an 1920 pa t reyisi, epi Lagè Endepandans Tik la, dirije pa Mustafa Kemal Atatürk, te swiv.
Nan dat 1ye novanm 1922, Asanble Nasyonal Tik la te aboli sultanat la, epi nan dat 29 oktòb 1923, Tiki te ofisyèlman vin tounen yon repiblik avèk Mustafa Kemal Atatürk kòm premye prezidan li. Konsa, Anpi Otoman an te fini epi Repiblik Tiki modèn nan te kòmanse.
Eritaj Otoman an
Eritaj Otoman an kontinye ap viv sou plizyè fòm, tankou kilti, achitekti ak lalwa. Ansyen teritwa Otoman yo kounye a se peyi ki gen pwòp enterè jeopolitik yo, tankou Tiki, Lagrès, Balkan yo, Mwayen Oryan Arab la ak Afrik di Nò.
Kontribisyon Otoman yo nan atizay, kilti ak syans, ansanm ak entèraksyon yo ak lòt kilti, te kite yon enpak siyifikatif sou listwa lemonn. Jouk jounen jodi a, bilding istorik tankou Hagia Sophia, Palè Topkapi ak moske mayifik Istanbul yo kanpe kòm temwayaj an silans sou bèlte Dinasti Otoman an.
Pandan plis pase sis syèk, Anpi Otoman an te sibi faz chanjman dinamik, kòmanse soti nan yon ti wayòm pou vin youn nan pi gwo anpi nan listwa limanite, epi finalman dezentegre nan eta modèn nou konnen jodi a.
