Lit Nelson Mandela kont Apartheid la
Nelson Mandela se yon ikòn mondyal ki konnen pou lit li kont apartheid la, yon sistèm diskriminasyon rasyal nan Lafrik di Sid. Lavi li te ranpli ak defi, sakrifis, ak devouman pou limanite ak jistis. Nan atik sa a, nou pral fouye pi fon nan lit Mandela kont apartheid la ak kijan efò san pran souf li yo te transfòme Lafrik di Sid ak lemonn antye.
Istorik Apartheid la
Apartheid la te yon sistèm legal nan Afrik di Sid soti 1948 rive nan kòmansman ane 1990 yo ki te separe moun ki baze sou ras. Sistèm sa a te mete blan yo pi wo pase moun nwa, azyatik ak moun ras melanje, li te ba yo plis privilèj. Moun nwa yo, ki te konpoze majorite popilasyon an, te sibi opresyon, vyolans ak divès fòm diskriminasyon sistematik. Yo te refize yo aksè a menm enstalasyon piblik ak blan yo, yo te resevwa tretman inegal nan edikasyon ak swen sante, epi yo te fòse yo viv nan zòn separe, souvan inabitab.
Kòmansman lit Mandela a
Nelson Rolihlahla Mandela te fèt 18 Jiyè 1918, nan Mvezo, yon ti vilaj nan rejyon Eastern Cape nan Afrik di Sid. Soti nan yon fanmi wayal Thembu, Mandela te ekspoze a istwa eroism ak jistis depi li te jèn. Lè li te antre nan mond akademik la, li te gen opòtinite pou etidye dwa nan Inivèsite Fort Hare epi pita nan Inivèsite Witwatersrand.
An 1944, Mandela te rantre nan Kongrè Nasyonal Afriken an (ANC), yon òganizasyon ki dedye a goumen pou dwa moun nwa yo nan Afrik di Sid. Li te ko-fonde tou Lig Jèn ANC a, ki te kreye pou lanse yon mouvman ki pi radikal e pi puisan pou mande jistis.
Kanpay kont Apartheid la
An 1952, Mandela ak Oliver Tambo te louvri premye kabinè avoka nwa nan Afrik di Sid. Yo te ofri sèvis legal a pri ki ba oswa gratis pou moun nwa ki te afekte pa enjistis. Nan menm ane sa a, Mandela te jwe yon wòl kle tou nan Kanpay Defi a, ki te enplike zak dezobeyisans sivil an mas kont lwa enjis apated la.
Kòm repons a aktivis li a, gouvènman apated la te kòmanse pran Mandela plis oserye. Nan fen ane 1956, yo te arete Mandela ak 155 lòt aktivis epi jije yo pou trayizon. Apre yon pwosè ki te dire plizyè ane, yo te finalman lage Mandela ak kòlèg li yo an 1961.
Nan direksyon pou lit ame: MK (Umkhonto we Sizwe)
Echèk efò pasifik pou opoze ak apated la te konvenk Mandela ke yon lòt estrateji te nesesè. An 1961, Mandela ak ANC a te etabli yon zèl militè yo te rele Umkhonto we Sizwe (MK), ki vle di "Lans Nasyon an." MK te lanse ak espwa pou konbat rejim apated la atravè sabotaj ki vize enfrastrikti gouvènman an, san mete lavi moun an danje.
Sepandan, vyolans politik sa a pa t dire lontan anvan Mandela te vin tounen yon sib prensipal pou rejim apated la te arete l. An 1962, yo te arete Mandela epi yo te kondane l a senk ane prizon sou akizasyon pou l te ankouraje yon grèv epi kite peyi a san pèmisyon.
Pwosè Rivonia a ak Kondanasyon a vi
An 1963, pandan Mandela t ap sèvi santans prizon li a, yo te jije Mandela ak plizyè lòt lidè MK nan sa yo te vin rele Pwosè Rivonia a. Yo te akize yo de sabotaj, konplo pou ranvèse gouvènman an, ak plizyè lòt aktivite sibvèsif. Nan dènye aparisyon li nan tribinal la, Mandela te fè yon diskou puisan, ke anpil moun sonje kòm youn nan diskou ki pi enspiran sou jistis ak libète.
"Mwen te goumen pou ideyal sa a pandan tout lavi m. Mwen vle wè l reyalize. Men, Majeste, si m oblije, mwen pare pou m mouri pou ideyal sa a," Mandela te di.
Mandela ak sèt lòt akize te kondane a prizon a vi epi yo te mete yo nan prizon sou Robben Island, yon prizon izole ak difisil ki sitiye toupre kot Kap Town.
Ane nan prizon
Pandan 27 ane li te pase nan prizon, Mandela pa t janm sispann goumen. Malgre izolasyon li ak entèdiksyon kontak ak lòt moun, enfliyans li te kontinye grandi. Mandela te ekri anpil lèt epi li te koresponn ak lòt aktivis. Li te patisipe tou nan plizyè negosyasyon ak gouvènman an, men li pa t janm devye de prensip jistis li yo. Anprizònman an pa t diminye moral li; okontrè, li te vin tounen yon senbòl rezistans kont apated atravè lemond.
Libète ak fen Apartheid la
Nan fen ane 1980 yo, presyon domestik ak entènasyonal sou gouvènman apated la te vin pi fò. Anplis boykòt ekonomik ak kiltirèl kominote entènasyonal la, presyon entèn pèp Sid Afriken an te ogmante tou. An 1990, kòm yon pati nan yon mouvman refòm, prezidan Sid Afriken an nan epòk la, F.W. de Klerk, te bay lòd pou yo lage Mandela san kondisyon.
Apre liberasyon li, Mandela pa t montre okenn anvi pou revanj. Okontrè, li te chwazi yon chemen rekonsilyasyon ak dyalòg pou ini yon nasyon divize. An 1993, Mandela ak de Klerk te pataje Pri Nobèl Lapè a pou efò yo te fè pou mete fen nan apated lapè.
Manda Prezidansyèl ak Eritaj
An 1994, Nelson Mandela te eli prezidan Lafrik di Sid nan premye eleksyon lib peyi a. Manda li a pa sèlman make fen apated la, men tou lansman plizyè pwogram ki vize adrese inegalite ekonomik ak sosyal apated la te kite. Mandela te ankouraje rekonsilyasyon nasyonal, jistis sosyal ak devlopman.
Apre yon sèl manda, Mandela te chwazi pou l pa t kandida pou re-eleksyon epi li te remèt lidèchip la bay yon nouvo jenerasyon. Li te rete aktif nan plizyè kòz imanitè jiskaske li mouri nan dat 5 desanm 2013.
Konklizyon
Batay Nelson Mandela kont apated la te reflete rezistans, kouraj ak sajès yon lidè ki te goumen non sèlman pou pèp li a, men pou tout limanite. Depi jenès li rive nan vyeyès li, Mandela te bay yon egzanp remakab sou kijan yon sèl moun ka fè yon gwo diferans, malgre difikilte akablan yo. Eritaj li rete non sèlman nan Lafrik di Sid, men tou nan kè ak lespri moun ki anvi yon mond ki pi jis e egal.
