Kalite pèsonalite selon teyori sikolojik la
Pèsonalite se youn nan aspè ki pi kaptivan e konplèks nan nati imen. Nan sikoloji, pèsonalite se yon koleksyon karakteristik ak trè ki distenge yon moun ak yon lòt. Sikològ ak chèchè yo te devlope plizyè teyori pou konprann ak klase kalite pèsonalite yo. Nan atik sa a, nou pral diskite sou plizyè teyori pèsonalite enfliyan ak kalite pèsonalite yo dekri.
1. Teyori Kalite Pèsonalite pa Hippocrates ak Galen
Tèm "pèsonalite" a egziste depi nan tan lontan, epi youn nan teyori ki pi ansyen sou pèsonalite se teyori Ipokrat ak Galen. Yo te klase pèsonalite yo dapre kat likid kòporèl, oubyen imè, ke yo te kwè ki te dominan nan kò imen an. Kat kalite pèsonalite sa yo se:
1. Sangwin: Moun ki gen kalite pèsonalite sa a domine pa san (sangwin). Yo gen tandans pou yo optimis, aktif, sosyal, epi jwaye. Sangwin yo anjeneral èkstwovèti epi yo renmen entèraksyon sosyal.
2. Melankolik: Kalite sa a domine pa bil nwa (melankoli). Moun ki gen yon pèsonalite melankolik yo souvan konsidere kòm moun ki reflechi, serye, epi ki oryante sou detay. Yo ka entrovèti epi gen tandans santiman tristès oswa depresyon.
3. Kolerik: Likid dominan nan kalite sa a se bil jòn. Moun ki kolerik yo se lidè natirèl, yo asertif, yo gen kouraj, epi souvan yo gen tèt di. Yo anjeneral gen anpil objektif ak motivasyon.
4. Flegmatik: Flegm oswa larim domine kalite sa a. Moun flegmatik yo gen tandans kalm, pezib, rilaks, epi yo renmen lapè. Yo renmen estabilite epi yo prefere amoni nan relasyon yo.
2. Teyori Psikanalitik pa Sigmund Freud
Teyori psikanalitik Sigmund Freud la se youn nan teyori ki gen plis enfliyans nan sikoloji. Freud te pwopoze ke pèsonalite a konsiste de twa estrikti prensipal: id la, ego a, ak superego a, ki toujou ap kominike youn ak lòt.
1. Id: Pati sa a se rezèvwa ensten primitif ak motivasyon byolojik ki chèche satisfaksyon imedya san yo pa konsidere reyalite oswa moral.
2. Ego: Ego a fonksyone kòm yon medyatè ant id la ak sipè-ego a. Li opere sou prensip reyalite a epi li chèche satisfè bezwen id la nan yon fason reyalis ak sosyalman akseptab.
3. Sipè-ego: Estrikti sa a konsiste de prensip moral ak etik paran yo ak sosyete a anseye. Sipè-ego a gen pou objektif kontwole enpilsyon id ki ka pa akseptab.
Dapre Freud, entèraksyon konstan ant id la, ego a, ak superego a fòme pèsonalite yon moun ak konpòtman li chak jou.
3. Teyori Devlopman Psikososyal pa Erik Erikson
Erik Erikson te devlope yon teyori sou devlopman psikososyal ki gen uit etap nan lavi, depi nesans rive nan vyeyès. Chak etap enplike yon kriz oswa yon defi ke yon moun dwe simonte pou devlope an sante. Pèsonalite devlope atravè rezolisyon kriz sa yo.
1. Konfyans vs. Konfyans Mefyans: Etap tibebe a, kote timoun nan aprann fè moun ki bò kote l yo konfyans oswa pa fè yo konfyans.
2. Otonomi vs. Wont ak Dout: Etap anfans lan, kote timoun yo aprann endepandans oswa yo santi yo wont de echèk yo.
3. Inisyativ vs. Kilpabilite: Etap preskolè a, kote timoun yo kòmanse planifye aktivite epi fè eksperyans ak wòl sosyal.
4. Dilijans vs. Enferyorite: Etap lekòl primè a, kote timoun yo kòmanse evalye tèt yo ak konpetans yo an tèm de aprantisaj ak travay.
5. Idantite vs. Konfizyon Idantite: Etap adolesans lan, kote moun yo eseye dekouvri kiyès yo ye tout bon vre ak ki objektif yo nan lavi a.
6. Proksimeman vs. Izolasyon: Etap jèn adilt la, ki enplike fòme relasyon sere avèk lòt moun oswa santi w izole.
7. Jenerativite vs. Stagnasyon: Etap laj majè a, kote moun yo chèche kite yon eritaj pozitif oswa yon enpak pozitif sou mond lan.
8. Entegrite vs. Dezespwa: Yon etap nan fen laj adilt ki enplike refleksyon sou lavi ak santiman regrè oswa satisfaksyon ak sa yon moun akonpli.
4. Teyori Kalite Pèsonalite MBTI (Endikatè Kalite Myers-Briggs)
MBTI a se youn nan metòd mezi pèsonalite ki pi byen koni, ki baze sou teyori pèsonalite Carl Jung la. MBTI a klase pèsonalite yo an 16 kalite ki baze sou kat dimansyon prensipal:
1. Ekstrovèsyon (E) vs Entwovèsyon (I): Konsantrasyon enèji yon moun, kit se plis sou mond ekstèn lan (E) oswa entèn lan (I).
2. Sansasyon (S) vs. Entwisyon (N): Fason yon moun wè enfòmasyon, kit se atravè reyalite konkrè (S) oswa yon fason pi abstrè ak entwitif (N).
3. Panse (P) vs. Santiman (S): Baz pou pran desizyon, kit se sou lojik ak reyalite (S) oswa sou santiman ak valè pèsonèl (S).
4. Jije (J) vs. Pèsevwa (P): Preferans fòm vi, kit se pi estriktire ak òganize (J) oswa fleksib ak espontane (P).
Egzanp kalite MBTI yo se INFJ, ENTP, ISTJ, ak sou sa. Chak konbinezon pwodui yon pwofil pèsonalite inik.
5. Teyori Senk Gran yo
Teyori Senk Gran yo se yon kad pèsonalite lajman aksepte nan sikoloji modèn. Senk faktè sa yo se:
1. Ouvèti: Gen ladan l karakteristik tankou imajinatif, kreyatif, epi ouvè a nouvo lide ak eksperyans.
2. Konsyans (Konsyans): Konsènan karakteristik tankou pèseverans, òganizasyon ak responsablite.
3. Ekstravèsyon: Gen ladan l karakteristik tankou sosyal, enèjik, ak pale anpil.
4. Agreyab (kanmarad a kanmarad): Gen ladan l karakteristik tankou jantiyès, swen, ak jenewozite.
5. Neyrotism: Gen ladan l karakteristik tankou enkyetid, sansiblite emosyonèl, ak tristès.
Chak moun gen diferan degre nan chak nan senk faktè sa yo, sa ki kreye yon konbinezon pèsonalite divès.
Konklizyon
Konprann kalite pèsonalite yo atravè plizyè teyori sikolojik ede nou konprann konpleksite nati imen an. Chak teyori ofri yon pèspektiv inik ak zouti analiz itil pou etidye konpòtman ak karakteristik endividyèl yo. Soti nan likid kòporèl ansyen rive nan faktè modèn tankou teyori Big Five la, tout jwe yon wòl nan anrichi konesans nou sou pèsonalite imen. Lè nou konprann pèsonalite, nou ka gen plis disènman nan entèraksyon sosyal, devlopman pèsonèl, e menm nan anviwònman pwofesyonèl.
