Distribisyon Sistèm Byòm yo
Yon byòm se yon gwo kominote ekolojik, ki anglobe yon gwo zòn jewografik, karakterize pa klima, tè, flò ak fon ki sanble. Chak byòm gen pwòp sistèm ekolojik li yo ki enfliyanse kalite lavi ki ka devlope la. Gen plizyè kalite byòm nan mond lan, tankou forè twopikal, savann, preri, dezè, taiga, toundra, ak lòt ankò. Atik sa a pral diskite sou distribisyon ak karakteristik kèk nan pi gwo sistèm byòm nan mond lan.
1. Forè twopikal lapli
Forè twopikal yo se youn nan byòm ki pi rekonèt, yo renome pou byodiversite eksepsyonèlman wo yo. Sitiye toupre ekwatè a, byòm sa a fè eksperyans yon klima cho ak imid pandan tout ane a. Peyi ki gen forè twopikal vaste yo enkli Brezil, Endonezi ak Repiblik Demokratik Kongo.
Distribisyon
Forè twopikal forè twopikal yo distribye nan tout rejyon ekwatoryal la, sitou nan Amerik di Sid (sitou basen Amazon an), Afrik Santral, ak Azi Sidès. Rejyon sa yo resevwa lapli mwayèn anyèl ki wo anpil, souvan depase 2000 mm, epi tanperati yo gen tandans cho pandan tout ane a.
Karakteristik
Forè sa yo gen yon kanope pyebwa trè dans, ki fòme plizyè kouch vejetasyon. Yon gran varyete espès plant ak bèt, anpil ladan yo andemik oswa yo pa jwenn okenn lòt kote, fè forè twopikal forè twopikal yo youn nan byòm ki pi enpòtan an tèm de byodiversite.
2. Savann
Savann se yon byòm ki sitiye ant forè ak savann, karakterize pa pyebwa ki pa gaye anpil ak savann vaste. Savann yo gen sezon lapli ak sezon sèk byen diferan.
Distribisyon
Savann ki pi popilè yo jwenn nan Afrik, yo kouvri prèske mwatye kontinan an. Sepandan, byòm sa a kapab jwenn tou nan Amerik di Sid (tankou Cerrado nan Brezil), Azi Sidès, ak nan nò Ostrali.
Karakteristik
Malgre yo mwens dans pase forè, savann yo sipòte yon varyete fòm lavi inik. Yo se kay kèk nan pi gwo bèt sou tè yo, tankou elefan, lyon ak jiraf. Tè savann yo gen tandans byen fètil epi sipòte agrikilti lè yo byen irige.
3. Preri
Preri yo se byòm ki domine pa zèb, ak kèk pyebwa oswa pa gen pyebwa ditou. Peyizaj sa yo jwenn nan sant kontinan yo epi souvan gen sezon lapli ak sezon sèk regilye.
Distribisyon
Pi gwo savann yo jwenn nan Amerik di Nò (yo rele preri), Ewazi (stek), ak nan kèk pati nan Amerik di Sid (panpa). Nan Afrik, savann yo rele veldt.
Karakteristik
Savann yo sipòte anpil espès megaèbivò, tankou bizòn, antilop, ak chwal mawon, ki domine vejetasyon an lè yo manje zèb. Vejetasyon an konsiste prensipalman de zèb ak kèk ti pyebwa ak ti pyebwa.
4. Dezè
Dezè yo se byòm ki pi cho yo e ki pi gaye yo ak trè ti lapli, sa ki fè yo youn nan anviwònman ki pi difisil sou planèt la.
Distribisyon
Ou jwenn dezè nan plizyè kote atravè mond lan, tankou dezè Sahara ann Afrik, dezè Gobi ann Azi, dezè Arabi ann Mwayen Oryan, ak dezè Atacama ann Amerik di Sid.
Karakteristik
Dezè yo fè eksperyans tanperati ekstrèm chak jou, varye ant cho pandan lajounen rive nan frèt anpil nan mitan lannwit. Plant dezè yo, tankou kaktis, adapte yo pou estoke dlo pandan yon bon bout tan. Faun dezè ki pi popilè yo gen ladan yo bèt tankou chamo, koulèv ak rena dezè, ki adapte yo pou siviv nan kondisyon ekstrèm sa yo.
5. Taiga (Forè Boreyal)
Taiga se pi gwo byòm nan mond lan, ke yo rele tou forè boreyal. Taiga karakterize pa pyebwa konifè tankou pen, pichpen, ak melèz.
Distribisyon
Ou ka jwenn taiga nan emisfè nò a, sitou nan Kanada, Alaska, Scandinavia ak Larisi.
Karakteristik
Byòm sa a fè eksperyans ivè long ak rèd ak ete relativman kout. Tè taiga a gen tandans pou l gen pèmafrost, epi anpil nan flò ak fon rejyon an adapte ak klima frèt la.
6. Toundra
Toundra a se yon byòm ki li te ye pou klima trè frèt li yo ak vejetasyon minimòm li. Byòm sa a divize an toundra aktik ak toundra alpin.
Distribisyon
Toundra Aktik yo jwenn nan Emisfè Nò a, ozalantou Sèk Aktik la, ki gen ladan Larisi, Kanada ak Scandinavia. Toundra alp yo jwenn nan gwo mòn toupatou nan mond lan.
Karakteristik
Toundra a gen yon sezon kwasans ki trè kout, epi tè li a ki souvan jele an pèmanans (pèmafrost) fè li difisil pou rasin pyebwa yo devlope. Vejetasyon an domine pa mous, liken, ak kèk ti espès plant. Faun tipik la gen ladan zwazo migratè, rèn, ak lous polè, ki gen adaptasyon espesyal pou fè fas ak sezon ivè ekstrèm.
Penutup
Distribisyon sistèm byòm yo detèmine pa plizyè faktè anviwònman tankou klima, kalite tè, ak byodiversite. Chak byòm jwe yon wòl vital nan mentni balans ekosistèm mondyal la, epi egzistans li enpòtan pou siviv tout fòm lavi sou planèt la. Divèsite chak sistèm ofri kontribisyon inik nan byodiversite Latè ak pwosesis ekolojik yo, sa ki souliye nesesite pou konprann ak prezève anviwònman divès sa yo.
