Kijan pou trete kriz nan chen
Kriz lakay chen se yon kondisyon ki souvan lakòz panik nan mitan mèt yo paske yo parèt sibitman epi yo ka sanble fè pè. Chen ka tonbe, vin rèd oswa tranble, bave nan bouch, bave twòp, e menm pèdi konesans. Sepandan, se pa tout kriz ki menm—kòz yo varye, soti nan lejè rive nan grav. Atik sa a diskite sou kijan pou trete kriz lakay chen, premye swen an sekirite, kòz posib, ak mezi prevantif pou minimize ensidan menm jan an.
Ki sa ki kriz nan chen?
Yon kriz se yon twoub nan aktivite elektrik sèvo a ki lakòz chanjman konpòtman, mouvman misk san kontwòl, e menm pèt konesans. Kriz yo diferan de "tranbleman," oswa tranbleman òdinè. Tranbleman yo jeneralman rive lè chen an konplètman konsyan epi li toujou kapab reponn a apèl, alòske kriz yo souvan diminye repons lan.
Kriz yo kapab divize an plizyè kalite tou, pa egzanp:
– Kriz jeneralize: tout kò a rèd, li gen konvulsion, souvan li akonpaye pa pèt konesans.
– Kriz pasyèl (kriz fokal): se sèlman yon pati nan kò a ki afekte, pa egzanp, sere boul nan figi a, nan yon janm, oswa mouvman moulen.
– Kriz an grap: kriz ki repete plizyè fwa nan 24 èdtan.
– Status epilepticus: kriz ki dire plis pase 5 minit oswa ki rive youn apre lòt san ou pa gen konesans ant yo—sa a se yon ijans.
Kòz Komen Kriz nan Chen
Konnen kòz la ede detèmine tretman ki apwopriye a. Kèk kòz komen pou kriz yo enkli:
1. Epilepsi idyopatik (eredyè/jenetik): souvan rive nan chen jèn ak granmoun (anviwon 6 mwa a 6 an). Kòz la pa toujou klè, men li gen tandans pou li retounen.
2. Anpwazònman: pa egzanp ekspozisyon a pestisid, pwazon rat, chokola, pwodui chimik kay, sèten medikaman pou moun, oswa plant pwazon.
3. Pwoblèm metabolik: ipoglisemi (sik nan san ki ba), pwoblèm fwa (ansefalopati epatik), pwoblèm ren, dezekilib elektwolit.
4. Enfeksyon ak enflamasyon: maladi pèch, menenjit, ansefalit.
5. Chòk nan tèt: gwo enpak, tonbe, aksidan.
6. Timè nan sèvo: pi komen nan chen ki pi gran.
7. Kou chalè: yon ogmantasyon radikal nan tanperati kò a ka deklanche kriz.
Piske gen anpil kòz, pa ta dwe pran kriz alalejè, sitou si se premye fwa yo rive.
Siy ki montre chen ou pral fè yon kriz
Gen kèk chen ki montre yon faz "aura" anvan yon kriz, pa egzanp:
– li pa ka rete trankil, li ap mache vini youn apre lòt, oubyen li parèt pè,
– ap chèche mèt la, rete bò kote a,
– ap plenyen, ap fikse je l san konprann,
– ap kache oubyen ap sanble konfonn.
Apre yon kriz, gen yon faz "pòs-iktal" ki ka dire plizyè minit rive plizyè èdtan: chen an parèt fatige, konfonn, li titoube, alòske gen kèk ki vin grangou oswa swaf twòp.
Premye Swen pou Kriz Chen
Bagay ki pi enpòtan an se pou kenbe chen an ak mèt li an sekirite. Men etap premye swen ou ka pran:
1. Rete kalm epi note lè a
Gade revèy la epi mezire lè kriz la ap fèt. Enfòmasyon sa a enpòtan anpil pou veterinè ou a. Yon kriz ki dire plis pase 5 minit se yon ijans.
2. Kenbe objè danjere yo bò kote chen an
Retire chèz, ti tab, oswa objè byen file pou anpeche chen ou frape sou yo. Si kriz la rive toupre eskalye, eseye bloke aksè pou anpeche l tonbe.
3. Pa mete men ou nan bouch chen an
Yon mit danjere se ke "lang lan pral vale." Chen pa pral vale lang yo, men mèt yo ka mòde yo aksidantèlman paske machwè a kontra.
4. Minimize eksitasyon an
Diminye limyè yo, bese volim televizyon an, epi kenbe timoun ak lòt bèt yo lwen. Twòp estimilasyon ka agrave kriz yo.
5. Mete l an plas an sekirite
Si posib san risk, vire chen an sou kote pou pèmèt krache a koule epi libere pasaj lè a. Pa fòse l si li difisil.
6. Kenbe tanperati kò a
Pandan yon kriz, tanperati kò a ka monte. Si kriz la dire lontan oswa chen ou an parèt trè cho, mete yon konprès frèt sou pat li yo oswa nan zòn lenn li apre kriz la fin pase. Pa vide dlo glas sou chen an, paske sa ka lakòz chòk.
7. Anrejistre videyo lè w an sekirite
Yon videyo 10 a 30 segonn ka ede yon veterinè fè diferans ant kalite kriz ak lòt maladi.
8. Ale kay veterinè a imedyatman anba sèten kondisyon
Mennen nan yon klinik ijans si:
– kriz > 5 minit,
– kriz yo rive plizyè fwa (gwoup),
– chen yo gen difikilte pou reprann konesans apre yon kriz,
– sa a se premye kriz la,
– gen sispèk anpwazònman,
– chen an ansent, li toujou yon ti chen, oswa li trè granmoun.
Kisa pou fè apre yon kriz?
Yon fwa kriz la fini, kite chen ou repoze nan yon kote ki trankil. Anpil chen ap parèt dezoryante epi yo ka frape ak objè. Ofri dlo piti piti yon fwa kriz la estabilize, men pa fòse l manje. Obsève si chen an retounen nan nòmal nan 30-60 minit.
Apre sa, ekri enfòmasyon sa yo pou pote bay doktè a:
– lè ak dire kriz yo,
– sentòm anvan yon kriz (ajitasyon, vomisman, feblès),
– fòm kriz (rèd, pedalaj nan janm yo, tranbleman lokal),
– prezans/absans pipi oswa poupou pandan kriz,
– ekspozisyon a manje, medikaman, oswa pwodui chimik ki ka rive.
Tretman Medikal: Egzamen ak Medikaman
Veterinè ou a ka fè yon egzamen fizik ak newolojik, epi rekòmande tès san pou tcheke sik nan san, fonksyon fwa ak ren, ak elektwolit. Si sa nesesè, veterinè ou a ka rekòmande yon radyografi, yon iltrason, yon eskanè CT, oswa yon IRM pou tcheke pou timè nan sèvo oswa anomali, byenke sa a anjeneral se yon ka ki ra.
Si chen ou an dyagnostike ak epilepsi oswa kriz ki repete, veterinè ou a ka preskri medikaman anti-kriz tankou:
– Fenobarbital,
– Bromid potasyòm,
– Levetiracetam,
– Zonisamid, ak lòt moun selon kondisyon yo.
Enpòtan: Pa dwe sispann medikaman anti-kriz bridsoukou, paske sa ka deklanche kriz ki pi grav. Fòk ou respekte dòz la ak orè a, epi anjeneral ou bezwen fè tchèkòp regilye pou kontwole fonksyon fwa a ak nivo medikaman nan san an.
Prevansyon ak Swen Long Tèm
Se pa tout kriz ki ka anpeche, men souvan ou ka diminye risk ak frekans kriz la lè w pran etap sa yo:
1. Evite deklanchè yo
Kay kèk chen, kriz yo deklanche pa strès, mank dòmi, gwo bri, oswa chanjman nan woutin. Remake modèl ensidan yo pou idantifye posib deklanchè yo.
2. Asire w ke anviwònman an pa gen toksin ladan l
Kenbe medikaman pou moun, pestisid, pwazon rat, ak pwodui chimik kay anba kle. Pa bay bèt kay ou manje danjere tankou chokola, ksilitòl (yon sik atifisyèl), rezen/rezen chèch, zonyon, oswa alkòl.
3. Swiv rejim alimantè ak orè medikaman yo
Bay ti chen ki gen tandans fè ipoglisemi manje yon rejim balanse, epi evite ranvwaye manje yo. Si w ap pran medikaman anti-konvulsion, mete yon bagay pou raple w.
4. Tcheke regilye ak veterinè a
Siveyans regilye ede evalye efikasite terapi a epi detekte efè segondè yo bonè.
5. Jere tanperati kò a
Evite aktivite ki mande anpil fòs lè gen chalè. Bay moun nan anpil dlo pou bwè epi ba yo lonbray, paske yon kou chalè ka deklanche kriz.
Konklizyon
Tretman kriz lakay chen kòmanse ak premye swen ki an sekirite: rete kalm, retire objè danjere yo, evite touche bouch chen an, anrejistre dire a, epi chèche swen medikal imedyatman si kriz la dire lontan oswa li repete. Kriz yo ka koze pa plizyè faktè—soti nan epilepsi rive nan anpwazònman—kidonk evalyasyon veterinè a enpòtan anpil, sitou apre premye kriz la. Avèk tretman apwopriye, anpil chen ki gen yon istwa kriz ka kontinye viv yon lavi konfòtab ak aktif.
Si ou vle, mwen ka ede kreye yon vèsyon atik sa a ki pi espesifik ki baze sou: laj chen ou an, ras li, istwa kriz li (kantite fwa, dire), epi si gen nenpòt sispèk anpwazònman oswa yon maladi espesifik.
