Etid Ka sou Gwo Tranblemanntè nan Mond lan
Tranblemanntè yo pami dezas natirèl ki pi destriktif nan mond lan. Tranblemanntè vyolan sa yo, ki pwodui pa mouvman plak tektonik yo nan kwout Latè a, ka deklanche destriksyon toupatou, afekte plizyè milye, menm plizyè milyon moun. Nan atik sa a, nou pral egzamine plizyè gwo tranblemanntè ki te fèt atravè mond lan, ki gen ladan kòz yo, enpak yo, ak leson enpòtan yo te aprann.
Tranblemanntè Sendai (2011) – Japon
Nan dat 11 mas 2011, tranblemanntè Sendai a te frape Japon, ki te mezire 9,0 sou echèl Richter a. Se te youn nan tranblemanntè ki pi devastatè yo te janm anrejistre. Episant lan te nan Oseyan Pasifik la, anviwon 130 kilomèt sou kòt lès Sendai, nan prefekti Miyagi. Tranblemanntè a te deklanche yon gwo tsunami ak vag ki te rive jiska 40,5 mèt wotè ki te frape kòt lès Japon an, domaje anpil vil epi lakòz yon efondreman nan santral nikleyè Fukushima Daiichi a.
Kòz tranblemanntè yo
Tranblemanntè sa a te rive akòz subdiksyon plak Oseyan Pasifik la anba plak Erazyen an. Subdiksyon sa a te kreye yon presyon enòm ki te finalman lage kòm yon tranblemanntè.
Enpak
Kantite moun ki mouri yo te rive plis pase 15.000, plizyè dizèn milye moun te blese e plis pase 3.000 moun te disparèt. Enfrastrikti enpòtan tankou wout, ray tren ak pon te detwi, epi bilding yo te kraze. Nan Santral Nikleyè Fukushima Daiichi a, sistèm refwadisman an te gen pwoblèm, sa ki te lakòz yon flit radyasyon ki te mande yon gwo evakyasyon ak plizyè ane efò pou rekipere.
Leson
Japon se yon peyi byen prepare pou tranblemanntè, avèk règleman konstriksyon ki reziste tranblemanntè ak egzèsis evakyasyon regilye. Sepandan, anplitid katastwòf sa a pouse gouvènman yo ak syantifik atravè lemond amelyore preparasyon ak mitigasyon pou tranblemanntè ak tsunami, tankou sistèm avètisman bonè ki pi efikas.
Tranblemanntè ak Tsounami nan Oseyan Endyen an (2004)
Yon lòt tranblemanntè devastatè te frape 26 desanm 2004, toupre kòt lwès Sumatra, Endonezi. Li te mezire 9,1–9,3 sou echèl Richter a, li te twazyèm pi gwo tranblemanntè ki janm anrejistre, epi li te deklanche yon gwo tsunami ki te frape kòt 14 peyi ozalantou Oseyan Endyen an, soti Endonezi rive nan Afrik de Lès.
Kòz tranblemanntè yo
Kòz tranblemanntè sa a se te subdiksyon plak Indo-Ostralyen an anba plak Erazyen an. Gwo mouvman vètikal fon lanmè a ki te koze pa tranblemanntè sa a te deklanche yon gwo tsunami.
Enpak
Plis pase 230.000 moun te mouri oswa te sou lis moun ki te disparèt, sa ki fè li youn nan katastwòf natirèl ki pi mòtèl nan listwa modèn. Enfrastrikti nan Aceh, Thailand, Sri Lanka ak peyi Zend te detwi nèt. Plizyè milye kominote kotyè te kraze, epi gwo zòn te koupe anba èd pandan plizyè jou akòz entèripsyon wout transpò yo.
Leson
Katastwòf sa a te mete aksan sou enpòtans sistèm avètisman bonè pou tsunami yo, ki pa t disponib nan Oseyan Endyen an lè sa a. Apre trajedi sa a, yo te devlope epi aplike sistèm avètisman bonè pou tsunami nan plizyè peyi nan Oseyan Endyen an pou anpeche plis pèt nan lavni.
Gran tranblemanntè Kanto (1923) – Japon
Nan dat 1ye septanm 1923, yon tranblemanntè ki te mezire 7,9 sou echèl Richter a te frape rejyon Kanto nan Japon, ki te gen ladan kapital la Tokyo ak vil pò Yokohama.
Kòz tranblemanntè yo
Tranblemanntè sa a te koze pa kolizyon plak Filipin ak Erazyen yo, ki te jenere yon presyon enòm. Liberasyon presyon sa a te lakòz tranblemanntè destriktif sou tè a.
Enpak
Gran tranblemanntè Kanto a te domaje enfrastrikti epi li te lakòz gwo dife ki te ravaje vil la pandan plizyè jou. Apeprè 142.800 moun te mouri akòz tranblemanntè a ak dife ki te vin apre yo, pandan ke plizyè santèn milye bilding te detwi. Katastwòf la te lakòz tou gwo pèt ekonomik epi li te chanje figi Tokyo ak Yokohama anpil.
Leson
Katastwòf sa a te mete aksan sou enpòtans pou konstwi vil ki pi rezistan a katastwòf. Apre sa, yo te aplike kòd konstriksyon ki pi strik ak plan ijans amelyore, kèk ladan yo toujou an vigè jodi a. Evènman sa a te sèvi tou kòm yon katalis pou devlopman teknoloji ak rechèch sismolojik nan Japon.
Tranblemanntè Gorkha (2015) – Nepal
Nan dat 25 avril 2015, yon gwo tranblemanntè te frape Nepal, ki te mezire 7,8 sou echèl Richter a, epi santre li te nan distri Gorkha. Se te pi gwo tranblemanntè ki te frape Nepal depi 1934 epi li te souke kapital la, Katmandou, ak zòn ki ozalantou yo.
Kòz tranblemanntè yo
Tranblemanntè Gorkha a te koze pa plak Endyen an ki te antre anba plak Erazyen an. Zòn subdiksyon sa a fè pati konplèks mòn Himalayan an, ki kontinye ap fè eksperyans tektonik aktif.
Enpak
Plis pase 8.000 moun te mouri epi apeprè 22.000 te blese. Anpil bilding istorik, tankou gwo kay Dharahara nan Katmandou, te kraze. Plizyè dizèn milye kay te detwi, epi plizyè zòn te izole pa glisman tè ki te deklanche pa tranblemanntè a. Tranblemanntè yo te deklanche tou avalanch sou Mòn Everest, sa ki te lakòz viktim pami alpinis yo.
Leson
Katastwòf sa a souliye enpòtans yon pi bon evalyasyon risk ak planifikasyon repons pou katastwòf. Malgre ke Nepal se yon peyi ki gen yon gwo risk tranblemanntè, enfrastrikti li rete trè vilnerab. Sa a mete aksan sou enpòtans asistans imanitè entènasyonal, rekonstriksyon, ak edikasyon piblik sou sa pou fè pandan ak apre yon tranblemanntè.
Konklizyon
Tranblemanntè se fenomèn natirèl nou pa ka evite, men antisipasyon ak mitigasyon ka diminye enpak yo anpil. Etid ka sa yo sou gwo tranblemanntè demontre ke dèyè chak gwo dezas, gen leson enpòtan pou nou aprann. Teknoloji ak rechèch sismolojik kontinye ap avanse, bay syantis yo ak gouvènman yo nouvo zouti pou pi byen pwoteje kominote yo nan lavni. Edikasyon piblik ak preparasyon enpòtan pou fè fas ak youn nan fòs ki pi destriktif nan lanati.
