Modèl Distribisyon Popilasyon nan Mond lan
Distribisyon popilasyon mondyal la inegal. Yon gade sou yon kat jeyografik dansite popilasyon mondyal revele zòn ki gen anpil popilasyon—menm sant sivilizasyon ak aktivite ekonomik—kòt a kòt ak gwo zòn ki pa gen anpil moun. Modèl distribisyon sa a fòme pa yon konbinezon faktè natirèl, istorik, ekonomik, sosyal, politik ak teknolojik. Konprann modèl distribisyon popilasyon yo enpòtan anpil pou planifikasyon devlopman, jesyon resous ak atenyasyon pwoblèm tankou povrete, inegalite rejyonal ak degradasyon anviwònman an.
Apèsi jeneral sou distribisyon popilasyon mondyal la
An jeneral, popilasyon mondyal la konsantre nan Emisfè Nò a, patikilyèman nan zòn tanpere ak subtropikal ki pi fezab pou agrikilti, kolonizasyon ak aktivite ekonomik. Azi se lakay pi gwo pwopòsyon popilasyon mondyal la, patikilyèman nan Azi de Lès, Azi di Sid ak Azi Sidès. Peyi tankou Lend, Lachin, Endonezi, Pakistan ak Bangladèch gen popilasyon ki trè gwo akòz yon konbinezon faktè tankou istwa sivilizasyon ki long, tè agrikòl fètil ak devlopman ekonomik.
Okontrè, zòn ki gen klima ekstrèm oswa kondisyon jewografik difisil yo gen tandans pou yo pa gen anpil moun. Dezè Sahara ann Afrik, dezè Arabi ann Mwayen Oryan, zòn andeyò Ostrali a, rejyon polè tankou Groenland, ak gwo chenn mòn tankou Himalaya yo ak Andes yo se egzanp zòn ki pa atiran pou gwo koloni akòz rezèv dlo limite, tanperati ekstrèm, oswa tèren difisil.
Zòn ki gen anpil popilasyon nan mond lan
Gen plizyè "sentiwon" oswa sant dansite popilasyon ki pi enpòtan.
Premyèman, Azi di Sid ak Azi de Lès te vin tounen pi gwo sant yo. Plèn Indo-Ganjetik nan peyi Zend ak Bangladèch te gen yon popilasyon dans akòz tè fètil li, disponiblite dlo ki soti nan gwo rivyè yo, ak sistèm agrikòl ki gen plizyè syèk. Nan Azi de Lès, plenn lès Chinwa yo—ki gen ladan zòn ki antoure Rivyè Yangtze ak Rivyè Jòn yo—te gen yon popilasyon dans tou akòz kondisyon fizik ki te favorize pwodiksyon manje ak devlopman gwo vil ak endistri.
Dezyèmman, Azi Sidès gen gwo dansite popilasyon, patikilyèman sou zile Java, Delta Mekong nan Vyetnam, ak zòn metwopolitèn tankou Bangkok, Manila, ak Singapore. Nan rejyon sa a, yon istwa anpi, kolonyalis, sant komès maritim, ak endistriyalizasyon modèn te kontribye nan konsantrasyon popilasyon an.
Twazyèmman, Ewòp se yon rejyon ki gen yon dansite popilasyon relativman wo e inifòm konpare ak lòt kontinan yo. Rezo iben dans li yo, tè agrikòl relativman pwodiktif li yo, ak yon istwa endistriyalizasyon depi 18yèm syèk la fè Ewòp oksidantal ak santral yon sant kolonizasyon entansif.
Katriyèmman, lès Amerik di Nò (lès Etazini ak sid Kanada) gen yon popilasyon dans tou, patikilyèman sou kòt Atlantik la, rejyon Gran Lak yo, ak gwo koridò iben tankou Boston–Nouyòk–Washington. Konsantrasyon sa a se akòz devlopman ekonomik, enfrastrikti, ak ibanizasyon depi Revolisyon Endistriyèl la.
Senkyèmman, ann Afrik, gen gwo dansite popilasyon nan vale Nil la nan peyi Lejip, nan kèk pati nan kotyè Afrik Lwès la (pa egzanp, Nijerya), ak nan sèten zòn nan plato Afrik Lès la. Sepandan, an jeneral, dansite popilasyon Afrik la varye anpil akòz prezans gwo dezè, enfrastrikti limite, ak diferans nan nivo devlopman ant rejyon yo.
Zòn ki pa gen anpil moun ak kòz yo
Zòn ki pa gen anpil moun souvan fè fas ak gwo obstak natirèl. Dezè yo fè fas ak dlo limite ak tanperati ekstrèm, sa ki fè li difisil pou kiltive rekòt ak soutni gwo popilasyon. Rejyon polè yo fè fas ak defi tankou tanperati ki ba, sezon fènwa ki long, ak aksè limite. Mòn ki wo yo fè li difisil pou konstwi wout, etabli koloni, ak etabli agrikilti sou gwo echèl. Forè twopikal yo, byenke yo rich an resous byolojik, souvan gen mwens tè fètil pou agrikilti pèmanan, poze yon risk maladi, epi prezante aksè transpò ki pi difisil.
Sepandan, popilasyon ki pa gen anpil moun pa vle di nesesèman pa enpòtan. Gen kèk zòn ki pa gen anpil moun ki vrèman gen anpil valè pou enèji ak min (pa egzanp, Siberia ak resous natirèl li yo, oswa lwès Ostrali ak min li yo). Devlopman teknolojik yo ka ogmante cham zòn sa yo, byenke yo pa nesesèman fè yo gen anpil moun.
Faktè ki enfliyanse distribisyon popilasyon an
1. Faktè fizik (nati)
Klima a se yon faktè enpòtan. Rejyon tanpere ki gen anpil lapli ak tanperati modere yo pi konfòtab pou lavi epi yo pi pwodiktif pou agrikilti. Disponibilite dlo enpòtan tou; anpil gwo vil te grandi toupre rivyè, lak oswa litoral. Fòm tè yo jwe yon wòl tou: li pi fasil pou konstwi sou plèn pase sou mòn apik. Tè fètil, espesyalman tè alivyon nan delta ak vale rivyè, te yon leman pou koloni agrikòl depi nan kòmansman sivilizasyon.
2. Faktè ekonomik
Sant ekonomik yo atire migrasyon. Gwo vil yo devlope an leman pou travay, edikasyon ak swen sante. Endistriyalizasyon ak kwasans sektè sèvis la alimante ibanizasyon, konsantre popilasyon an nan zòn metwopolitèn yo. Zòn pò yo ak wout komès entènasyonal yo gen tandans grandi pi vit akòz aksè laj yo genyen nan mache a.
3. Faktè istorik ak kiltirèl
Premye sivilizasyon yo te jeneralman leve sou gwo basen rivyè yo—tankou Nil, Efrat-Tig, Endis, ak Yangtze—ki te bay dlo ak tè fètil. Eritaj istorik sa a fòme modèl dansite popilasyon an jouk jounen jodi a. Anplis de sa, faktè kiltirèl yo ka enfliyanse preferans lojman, modèl fanmi, ak to ibanizasyon.
4. Faktè politik ak politik
Politik gouvènman yo ka ankouraje oswa limite kwasans popilasyon nan sèten zòn. Pwogram transmigrasyon, konstriksyon nouvo kapital, ouvèti zòn endistriyèl, ak devlopman enfrastrikti ka chanje modèl distribisyon yo. Okontrè, konfli ak enstabilite politik ka mennen nan migrasyon masif ak vidman zòn yo.
5. Devlopman teknoloji ak transpò
Avansman teknolojik yo pèmèt moun viv nan anviwònman ki te inabitab anvan. Irigasyon, desalinizasyon dlo lanmè, chofaj ak teknoloji konstriksyon louvri opòtinite pou moun rete nan dezè ak rejyon frèt yo. Transpò modèn pèmèt tou deplasman sou long distans, sa ki mennen nan devlopman rapid banlye ak agrandisman zòn rezidansyèl yo.
Modèl ibanizasyon ak enpak yo sou distribisyon
Mond lan ap fè eksperyans ibanizasyon rapid kounye a. Anpil peyi an devlopman ap fè eksperyans yon deplasman popilasyon soti nan zòn riral pou ale nan zòn iben akòz opòtinite ekonomik diferan. Sa lakòz aparisyon megavil ki gen anpil popilasyon, souvan akonpaye pa defi tankou bidonvil, konjesyon trafik, polisyon, ak presyon sou dlo ak sanitasyon.
Yon lòt bò, ibanizasyon lakòz tou kwasans zòn peri-iben (periferik) ki konekte vilaj ak vil yo. Modèl sa a kreye "zòn metwopolitèn gaye" ki absòbe tè agrikòl epi chanje itilizasyon tè a. Nan kèk peyi devlope, modèl opoze a ap fèt, sètadi banlyanizasyon e menm dezibanizasyon limite, paske rezidan yo chwazi viv deyò sant vil la akòz gwo pri lavi oswa nan rechèch yon pi bon kalite lavi.
Konklizyon
Modèl distribisyon popilasyon mondyal la se rezilta yon entèraksyon konplèks ant kondisyon natirèl ak dinamik imen. Zòn fètil ki gen klima favorab, aksè a dlo ak wout transpò, ak opòtinite ekonomik yo gen tandans vin sant dansite popilasyon. Pandansetan, zòn ki gen klima ekstrèm, resous dlo limite, oswa tèren difisil yo souvan pa gen anpil moun. Nan epòk modèn nan, ibanizasyon, devlopman teknolojik, ak politik gouvènman yo enfliyanse konsantrasyon popilasyon an de pli zan pli. Konprann distribisyon popilasyon an ede kominote yo ak peyi yo desine devlopman ki pi ekitab, dirab, epi ki reponn a chanjman mondyal tankou kwasans iben, migrasyon, ak chanjman klimatik.
Si ou vle, mwen ka ajoute yon kat konsèp (kad) atik la, egzanp ka pou chak kontinan, oubyen yon rezime ak pwen enpòtan pou materyèl prezantasyon yo.
