Nan epòk modèn nan, diskisyon sou jistis souvan anglobe yon varyete teyori ki abòde divès aspè nan lavi moun. Yon aspè patikilyèman enpòtan se teyori jistis distribitif la. Teyori sa a eseye reponn kesyon fondamantal sa a: Ki jan byen ak sèvis nan yon sosyete ta dwe distribye?
Pendahuluan
Jistis distribitif la refere a prensip ki soutni fason resous ekonomik ak materyèl yo distribye nan yon sosyete. Panse sa a konsène distribisyon tout aspè materyèl tankou revni, richès, opòtinite, sante ak edikasyon.
Teyori jistis distribitif la pa sèlman enpòtan nan ekonomi ak syans politik, men li fòme baz etik pou anpil desizyon politik piblik tou. Nan li, plizyè apwòch dekri kijan yon distribisyon jis ka reyalize, tankou utilitarism, libertarism, egalitarism, ak plis ankò.
Teyori Utilitaris
Utilitarism se youn nan teyori ki pi byen koni ak devlope nan kontèks jistis distribitif la. Entwodwi pa Jeremy Bentham epi devlope pita pa John Stuart Mill, teyori sa a eksplike ke jistis ka reyalize lè yo maksimize bonè oswa itilite jeneral.
Nan apwòch itilitaris la, yon distribisyon ki konsidere kòm jis se yon distribisyon ki pwodui pi gwo bonè pou pi gwo kantite moun. Se poutèt sa, yon politik oswa yon aksyon ki ogmante byennèt total sosyete a, menm si li ka fè kèk moun mal, ka toujou konsidere kòm jis.
Sepandan, teyori sa a te kritike pou tandans li genyen pou inyore dwa endividyèl yo. Pa egzanp, si pran richès nan men yon moun te kapab itilize pou pote bonè pou anpil moun, utilitarism te kapab jistifye yon aksyon konsa menm si li te konsidere kòm yon vyolasyon dwa endividyèl yo.
Teyori Libèrtaryen
Libèrtaryenism, ki asosye avèk pèsonalite tankou Robert Nozick, konsidere jistis distribitif nan pèspektiv dwa endividyèl ak libète pèsonèl. Nozick, nan liv li a "Anachi, Eta, ak Utopi," te prezante konsèp dwa a, ki baze sou prensip ke tout moun gen dwa sou sa yo posede depi yo akeri li legalman.
Nan yon kad libertè, distribisyon jis rive si e sèlman si mwayen pou jwenn li yo jis. Yo rejte redistribisyon fòse pa leta eksepte pou pwoteje dwa fondamantal endividyèl yo. Pa egzanp, redistribisyon revni sou fòm taks ki wo pou finanse pwogram sosyal yo ta ka konsidere kòm enjis nan yon pèspektiv libertè si li vyole dwa pwopriyete endividyèl yo.
Teyori Egalitarism
Teyori egalitaris la mete aksan sou egalite kòm yon eleman santral nan jistis distribitif. Kontrèman ak utilitarism ak libertarism, teyori sa a plis konsantre sou kijan inegalite nan distribisyon resous yo ka redwi.
John Rawls se youn nan pèsonaj kle nan lekòl panse sa a ak liv li a "Yon Teyori Jistis." Rawls te prezante prensip jistis yo ke yo rekonèt kòm "Jistis kòm Ekite," kote li te pwopoze de prensip prensipal:
1. Tout moun gen dwa egal a libète fondamantal ki pi laj posib, menm jan ak libète fondamantal lòt moun yo.
2. Diferans sosyal ak ekonomik yo dwe estriktire yon fason pou tou de:
– benefisye moun ki pi defavorize yo nan pi gwo mezi a, epi
– ki gen rapò ak pozisyon ak biwo ki ouvè pou tout moun nan kondisyon egalite opòtinite ki jis.
Nan pèspektiv Rawls, pi bon fason pou asire yon distribisyon jis se imajine tèt nou dèyè yon "vwal inyorans," yon kondisyon kote moun yo pa okouran de pozisyon yo oswa estati yo nan sosyete a. Nan kondisyon sa a, prensip jistis yo ta chwazi objektivman san yo pa konsidere enterè pèsonèl.
Pèspektiv Feminis ak Teyori Kritik
Feminism ak teyori kritik te fè kontribisyon enpòtan tou nan diskisyon sou jistis distribitif. Feminism, pa egzanp, konsantre sou distribisyon jis nan yon kontèks sèks ak kijan dominasyon patriyakal ka kreye enjistis distribitif. Yo diskite ke distribisyon resous ak opòtinite yo dwe konsidere egalite sèks ak tretman jis pou tout moun kèlkeswa sèks yo.
Teyori kritik la, souvan enkòpore nan diskou Maksis, mete aksan sou enpòtans estrikti pouvwa yo nan pwosesis distribisyon an. Moun ki swiv teyori sa a souvan kritike distribisyon nan sosyete kapitalis yo, paske yo kwè li favorize klas siperyè yo epi li majinalize klas ouvriyè a. Yo defann yon restriktirasyon fondamantal sistèm ekonomik la pou asire yon distribisyon ki pi ekitab.
Defi ak Kritik
Chak teyori jistis distribitif prezante pwòp defi ak kritik li yo. Utilitarism, pa egzanp, pafwa neglije jistis pou minorite yo oswa pou moun yo poutèt li konsantre sou majorite a. Libèrtarism ka mete bezwen sosyal yo ak benefis kolektif yo sou kote pou bay priyorite a libète endividyèl. Egalitarism fè fas ak defi nan aplikasyon pratik, sètadi kijan pou balanse egalite ak libète endividyèl.
Souvan yo konsidere teyori sa yo kòm yon spectre olye de yon dikotomi. Li pwobab ke yon apwòch melanje pral rive nan pratik, kote politik piblik adopte eleman nan divès teyori pou reyalize yon distribisyon jis ak ekitab.
Konklizyon
Rechèch pou jistis distribitif la se yon efò konplèks ki gen plizyè kouch ladan l, ki reflete valè, priyorite ak prensip fondamantal plizyè pèspektiv filozofik. Chak teyori ofri yon lantiy diferan pou wè kijan distribisyon ka jije jis nan sosyete a.
Anfen, objektif tout teyori sa yo se bati yon sosyete ki pi jis e ekitab. Fason nou chwazi pou defini epi aplike jistis distribitif la ap kontinye rete yon sijè deba politik, ekonomik ak etik kontinyèl.
Nan mond jodi a ki pi konekte e ki pi konplèks, konprann divès teyori jistis distribitif yo ak kijan yo kominike youn ak lòt ka ede nou reyalize règleman ki sipòte kwasans ekonomik enklizif ak jistis sosyal, pou byennèt tout nivo nan sosyete a.
