Txoj Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo thiab Kev Ua Raws Cai
Lub neej niaj hnub no yog ib lub koom haum nyuaj uas muaj ntau yam kev cai, tus nqi, thiab cov cai tswjfwm tus cwj pwm ntawm tus kheej. Yuav kom ntseeg tau tias muaj kev ruaj khov thiab kev txiav txim hauv zej zog, nws yog ib qho tseem ceeb rau cov tib neeg kom ua raws li cov kev cai lij choj thiab cov kev cai uas twb muaj lawm. Kev tswj hwm kev sib raug zoo thiab kev ua raws li txoj cai yog cov ntsiab lus tseem ceeb hauv kev nkag siab txog seb lub zej zog tswj hwm tus cwj pwm ntawm nws cov tswv cuab li cas thiab txoj cai lij choj ua haujlwm li cas los ua kom muaj kev txiav txim hauv zej zog. Tsab xov xwm no yuav tham txog kev tswj hwm kev sib raug zoo thiab nws txoj kev koom tes rau kev ua raws li txoj cai hauv ntau qhov xwm txheej.
Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo: Kev Txhais Lus thiab Cov Ntsiab Lus Tseem Ceeb
Kev tswj hwm kev sib raug zoo piav qhia txog cov txheej txheem thiab cov txheej txheem uas lub zej zog siv los tswj tus cwj pwm ntawm tus kheej thiab txo qhov tsis zoo. Txij li thaum pib ntawm kev txhim kho ntawm kev sib raug zoo, ntau yam kev xav ntawm kev tswj hwm kev sib raug zoo tau raug thov los ntawm cov kws tshawb fawb xws li Emile Durkheim, Travis Hirschi, thiab Albert Reiss. Cov kev xav no hais tias cov qauv thiab cov txiaj ntsig sib koom ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tswj hwm kev txiav txim hauv zej zog.
Cov Cheebtsam Tseem Ceeb ntawm Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo
1. Kev Tswj Xyuas Raws Cai: Muaj cov koom haum xws li txoj cai lij choj, tub ceev xwm, thiab lub tsev hais plaub uas muaj cai los tswj cov cai. Kev tswj xyuas raws cai yog siv kev nplua thiab kev nplua nyiaj kom ntseeg tau tias ua raws li txoj cai.
2. Kev Tswj Tsis Raws Cai: Muaj xws li tsev neeg, phooj ywg, tsev kawm ntawv, thiab zej zog. Kev tswj tsis raws cai tsom mus rau cov qauv, kev coj ua, thiab kev cia siab ntawm zej zog uas coj tus cwj pwm ntawm tus kheej. Kev rau txim rau zej zog xws li kev thuam thiab kev tsis lees paub lwm tus yog txoj hauv kev tseem ceeb los tswj kev txiav txim.
3. Kev Tswj Xyuas Sab Hauv: Muaj feem cuam tshuam nrog kev tswj tus kheej, qhov twg cov tib neeg nkag siab txog cov qauv thiab tus nqi hauv zej zog kom lawv ua raws li cov cai yam tsis tas yuav muaj kev saib xyuas los ntawm sab nraud.
Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo hauv Kev Ua Raws Cai
Kev ua raws li txoj cai lij choj yog qhov tseem ceeb ntawm kev tswj hwm hauv zej zog hauv cov ntsiab lus kev cai lij choj. Raws li kev tswj hwm hauv zej zog, cov tib neeg ua raws li txoj cai tsis yog vim lawv ntshai kev rau txim xwb tab sis kuj vim lawv tau nkag siab txog cov qauv no. Nov yog qee cov kev xav tseem ceeb uas piav qhia txog kev sib raug zoo ntawm kev tswj hwm hauv zej zog thiab kev ua raws li txoj cai lij choj:
1. Txoj Kev Xav Txog Kev Sib Raug Zoo Hauv Zej Zog (Travis Hirschi)
Hirschi sib cav hais tias lub zog ntawm kev sib raug zoo hauv zej zog txiav txim siab qib kev ua raws li txoj cai ntawm tus kheej. Muaj plaub lub ntsiab lus tseem ceeb ntawm kev sib raug zoo hauv zej zog:
- Kev Txuas: Ib tus neeg txoj kev sib txuas nrog tsev neeg, phooj ywg, lossis zej zog uas ua rau lawv tsis kam ua txhaum cai vim ntshai tsam poob kev txhawb nqa hauv zej zog.
– Kev Cog Lus: Ib tus neeg txoj kev nqis peev rau hauv cov haujlwm zoo li kev kawm lossis kev ua haujlwm uas ua rau lawv tsis kam ua tej yam txaus ntshai uas yuav ua rau lawv lub koob npe lossis txoj haujlwm puas tsuaj.
- Kev Koom Tes: Kev koom tes hauv cov haujlwm zoo, uas txo lawv txoj hauv kev ua tej yam tsis zoo.
- Kev Ntseeg: Kev ntseeg tias txoj cai lij choj yog qhov ncaj ncees thiab muaj nqis, uas txhawb kom ua raws li txoj cai.
Yog tias kev sib raug zoo hauv zej zog muaj zog, cov tib neeg yuav ua raws li cov cai ntau dua vim ntshai tsam cov neeg tseem ceeb hauv lawv lub neej poob siab.
2. Kev Kawm Txog Zej Zog (Albert Bandura)
Bandura tau tsim lub tswv yim hais tias kev coj cwj pwm yog kawm los ntawm kev soj ntsuam thiab kev sib cuam tshuam nrog ib puag ncig hauv zej zog. Los ntawm kev soj ntsuam lwm tus ua raws li lossis tsis mloog lus txoj cai thiab cov txiaj ntsig uas lawv ntsib, cov tib neeg kawm paub txog yam kev coj cwj pwm uas lees txais lossis tsis lees txais hauv zej zog. Cov neeg sawv cev ntawm kev tswj hwm hauv zej zog xws li niam txiv, cov xib fwb, thiab cov thawj coj hauv zej zog ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv tus qauv no.
3. Txoj Kev Xav Txog Anomie (Émile Durkheim thiab Robert K. Merton)
Durkheim tau hais tias qhov tsis zoo (lub xeev ntawm kev tsis ncaj ncees lossis tsis muaj tus qauv) tshwm sim thaum lub zej zog hloov pauv tseem ceeb uas ua rau nws cov qauv hauv zej zog tshee hnyo. Qhov tsis zoo tuaj yeem ua rau muaj kev hloov pauv vim tias cov tib neeg tsis meej pem txog qhov yuav tsum ua raws li tus qauv twg. Merton tau nthuav dav ntawm lub tswv yim no los ntawm kev ntxiv tias qhov tsis sib xws ntawm cov hom phiaj xav tau thiab cov txhais tau tias muaj los ua tiav lawv tuaj yeem ua rau muaj kev hloov pauv. Lub kaw lus kev cai lij choj muaj lub hwj chim los daws qhov tsis zoo los ntawm kev tsim cov cai thiab kev cia siab meej.
Cov Kev Siv Tau Zoo hauv Kev Txhim Kho Kev Ua Raws Cai
Hauv kev xyaum ua, txoj kev tswj hwm kev sib raug zoo muab ib lub moj khaum rau cov neeg tsim cai los tsim cov tswv yim zoo los ua kom muaj kev ua raws li txoj cai. Nov yog qee txoj hauv kev ua tau:
1. Kev Txhawb Nqa Kev Sib Raug Zoo Hauv Zej Zog
Cov neeg tsim cai lij choj tuaj yeem nce cov kev pab cuam uas txhawb kev koom tes hauv zej zog, xws li cov pab pawg hluas thiab cov kev pab cuam cob qhia. Kev koom tes zoo hauv zej zog tuaj yeem ua kom muaj kev sib raug zoo hauv zej zog thiab txo qhov yuav muaj kev ua txhaum cai.
2. Kev Kawm Txog Kev Cai Lij Choj thiab Kev Paub Txog
Cov kev kawm uas hais txog qhov tseem ceeb ntawm txoj cai thiab kev cuam tshuam ntawm kev ua txhaum cai hauv zej zog tuaj yeem pab ua kom muaj tus cwj pwm zoo hauv zej zog. Kev sib tw rau pej xeem thiab cov kev kawm hauv tsev kawm ntawv tuaj yeem ua rau muaj kev hwm txoj cai ntau ntxiv.
3. Kev Ua Haujlwm Ncaj Ncees thiab Pob tshab
Ib txoj kev cai lij choj uas ncaj ncees thiab pob tshab ua rau pej xeem ntseeg siab ntxiv. Yog tias cov neeg pom tias txoj cai lij choj raug siv tas li thiab tsis muaj kev ntxub ntxaug, lawv yuav ua raws li ntau dua. Kev ntseeg tias kev ua haujlwm ntawm kev ua haujlwm raws li txoj cai yog ib qho tseem ceeb ntawm kev tswj hwm kev sib raug zoo.
4. Muab Lwm Txoj Hauv Kev Tiv Thaiv Kev Nyuaj Siab Hauv Zej Zog
Kev siv cov kev pab cuam uas muaj kev noj qab haus huv thiab muaj txiaj ntsig zoo thaum cov tib neeg ntsib kev nyuaj siab hauv zej zog tuaj yeem pab txo cov cwj pwm tsis zoo. Piv txwv li, cov kev pab cuam kho mob rau cov neeg ua txhaum tshuaj uas muaj kev txawj ua haujlwm.
Xaus
Kev tswj hwm zej zog thiab kev ua raws li txoj cai lij choj yog cov tswv yim tseem ceeb hauv kev nkag siab txog seb cov zej zog tswj hwm tus cwj pwm ntawm lawv cov tswv cuab thiab ua kom muaj kev txiav txim siab hauv zej zog li cas. Cov kev xav no qhia txog lub luag haujlwm ntawm kev tswj hwm raws cai, tsis raws cai, thiab sab hauv hauv kev tswj hwm tus cwj pwm. Raws li ntau yam kev xav xws li Kev Sib Raug Zoo Hauv Zej Zog, Kev Kawm Hauv Zej Zog, thiab Anomie, peb tuaj yeem nkag siab tias kev ua raws li txoj cai lij choj tshwm sim vim muaj kev sib xyaw ua ke ntawm cov yam sab nraud thiab sab hauv.
Kev siv txoj kev xav no rau hauv txoj cai pej xeem thiab kev ua haujlwm raws li txoj cai yuav pab txhim kho kev ua raws li txoj cai hauv zej zog. Nrog rau kev siv txoj hauv kev uas suav nrog kev txhawb nqa kev sib raug zoo hauv zej zog, kev kawm, kev ncaj ncees hauv kev ua haujlwm raws li txoj cai, thiab kev muab lwm txoj hauv kev zoo, zej zog tuaj yeem ua tiav qib siab dua ntawm kev ua raws li txoj cai, tsim kom muaj ib puag ncig muaj kev nyab xeeb thiab muaj kev txiav txim zoo dua rau txhua tus tswv cuab.