Lub Caij Victorian thiab Kev Loj Hlob ntawm Askiv
Lub Caij Nyoog Victorian (1837–1901) yog ib lub sijhawm tseem ceeb tshaj plaws hauv keeb kwm Askiv. Txoj kev kav ntawm poj huab tais Victoria tsis yog ib lub sijhawm xwb, tab sis yog lub sijhawm ntawm kev hloov pauv loj heev uas tau hloov tebchaws Askiv mus ua lub tebchaws muaj hwj chim thoob ntiaj teb nrog kev lag luam, kev nom kev tswv, kev coj noj coj ua, thiab kev siv tshuab. Thaum lub sijhawm no, tebchaws Askiv tau muaj kev loj hlob sai ua tsaug rau Kev Hloov Pauv Kev Lag Luam, kev nthuav dav ntawm lub tebchaws, kev hloov pauv hauv zej zog, thiab kev nce qib ntawm kev tshawb fawb. Txawm li cas los xij, hauv qab daim duab ntawm kev vam meej thiab kev nce qib muaj ntau yam kev tsis sib luag hauv zej zog, kev siv tsis raug cai ntawm cov neeg nyob hauv tebchaws, thiab kev teeb meem kev coj ncaj ncees uas tau tsim lub neej nyuaj ntawm Victorian.
Tom Qab: Kev Sawv ntawm Victoria thiab Lub Xeev ntawm Askiv
Poj huab tais Victoria tau nce mus ua vajntxwv hauv xyoo 1837 thaum tebchaws Aas Kiv twb nyob ntawm txoj kev mus rau kev lag luam. Kev Hloov Pauv Kev Lag Luam tau pib loj hlob txij li thaum xyoo pua 18th, tab sis nws yog thaum lub sijhawm Victorian uas nws qhov cuam tshuam tau mus txog nws qhov siab tshaj plaws: cov chaw tsim khoom tau vam meej, cov nroog tau nthuav dav, thiab kev ua neej tau hloov pauv ntau heev. Cov pej xeem nyob deb nroog tau sib sau ua ke rau hauv nroog kom tau txais haujlwm, tsim kom muaj kev loj hlob sai sai uas tsis tas li muaj tsev nyob, kev tu cev huv, thiab kev pabcuam pej xeem.
Tib lub sijhawm ntawd, tebchaws Askiv tau tsim kom muaj kev tswjfwm nom tswv uas ruaj khov zuj zus. Txawm hais tias tus vajntxwv lossis poj huab tais tseem yog lub cim tseem ceeb, lub hwj chim ntawm tsoomfwv tau raug tswj hwm los ntawm pawg thawj coj thiab pawg thawj coj. Lub sijhawm no tau pom kev paub txog pej xeem ntau ntxiv txog cov teeb meem kev sib raug zoo thiab kev nom kev tswv, tshwj xeeb tshaj yog los ntawm cov xov xwm loj hlob sai.
Kev Hloov Pauv Lag Luam: Cov Tshuab, Cov Hoobkas, thiab Cov Nroog
Kev loj hlob ntawm tebchaws Askiv thaum lub sijhawm Victorian tau txuas nrog rau Kev Hloov Pauv Kev Lag Luam. Kev nce qib ntawm thev naus laus zis xws li lub cav ua pa, tshuab tig thiab ntaub, thiab kev siv cov thee dav dav tau txhawb nqa kev tsim khoom. Cov kev lag luam textile, hlau, thiab kev khawb av tau dhau los ua lub hauv paus ntawm kev lag luam. Lub network tsheb ciav hlau kuj tau nthuav dav heev, txuas cov nroog lag luam xws li Manchester, Liverpool, Birmingham, thiab London.
Txoj kev tsheb ciav hlau tsis yog tsuas yog ua kom cov khoom thiab tib neeg txav mus los sai dua xwb tab sis kuj tseem ua rau cov lag luam hauv tebchaws sib koom ua ke. Cov nqi ruaj khov dua, kev faib khoom sai dua, thiab cov cheeb tsam uas tau nyob ib leeg yav dhau los tau txuas nrog. Ntxiv mus, xov tooj tau ua kom kev sib txuas lus ceev dua, tsim kom muaj kev nkag siab tias tebchaws Askiv tab tom nkag mus rau lub caij nyoog niaj hnub no.
Txawm li cas los xij, kev lag luam tau coj ib sab tsaus ntuj los. Cov neeg ua haujlwm hauv Hoobkas, suav nrog cov poj niam thiab cov menyuam yaus, feem ntau ntsib teeb meem ua haujlwm ntev vim cov nyiaj hli tsawg. Cov zej zog nyob hauv cov nroog muaj kev lag luam tau dhau los ua cov cim ntawm kev tsis sib luag. Cov huab cua tsis zoo vim muaj kuab paug, thaum cov dej ntws tau raug kuab paug los ntawm cov khib nyiab kev lag luam. Kev txhim kho kev lag luam tau tshwm sim, tab sis nws tsis yog ib txwm txhais tau tias muaj kev vam meej dav dav.
Kev Hloov Kho Hauv Zej Zog thiab Kev Hloov Pauv Hauv Chav Kawm
Lub neej Victorian feem ntau cuam tshuam nrog kev coj ncaj ncees, kev ua haujlwm hnyav, thiab kev qhuab ntuas. Qhov tseem ceeb ntawm "kev hwm" (kev hwm hauv zej zog) tau los ua qhov tseem ceeb, tshwj xeeb tshaj yog rau cov chav kawm nruab nrab uas loj hlob sai. Cov chav kawm nruab nrab muaj cov neeg ua lag luam, cov kws tshaj lij, cov neeg ua haujlwm pej xeem, thiab cov tub luam uas tau txais txiaj ntsig los ntawm kev lag luam kev lag luam thiab kev lag luam thoob ntiaj teb. Lawv tau thawb kom muaj kev hloov pauv hauv kev kawm, kev kho mob, thiab kev npaj nroog kom sib haum nrog cov tswv yim ntawm kev vam meej.
Nyob rau sab tes tod, cov neeg ua haujlwm tau pib tsim kom muaj kev sib koom ua ke. Lub zog ua haujlwm tau loj hlob, txawm tias muaj kev tsim txom ntau zaus. Cov koom haum ua haujlwm maj mam tau txais av, thiab ntau txoj cai lij choj tau pib tswj hwm cov sijhawm ua haujlwm, kev nyab xeeb, thiab cov cai ntawm cov neeg ua haujlwm. Kev hloov pauv kuj tau tshwm sim hauv thaj chaw xaiv tsa - los ntawm Cov Cai Hloov Kho - uas maj mam nthuav dav txoj cai pov npav, txawm hais tias cov poj niam tsuas yog tau txais txoj cai pov npav tseem ceeb hauv xyoo pua 20th.
Kev kawm ntawv tau hloov pauv ntau yam. Tsoomfwv thiab cov koom haum pabcuam tau tsim cov tsev kawm ntawv, nthuav kev nyeem ntawv, thiab txhawb kom muaj cov neeg ua haujlwm txawj ntse ntau dua. Kev txhim kho kev kawm kuj tau txhawb nqa kev coj noj coj ua ntawm kev nyeem ntawv: cov ntawv xov xwm, cov ntawv tshiab, thiab cov ntawv xov xwm tau siv dav.
Lub Tebchaws Askiv: Kev nthuav dav thiab nws qhov cuam tshuam
Lub caij Victorian yog lub sijhawm uas lub tebchaws Askiv tau nthuav dav tshaj plaws. Tebchaws Askiv tau nthuav dav thiab sib sau ua ke nws lub hwj chim hauv Is Nrias teb, Africa, Southeast Asia, thiab lwm thaj chaw. Is Nrias teb tau los ua lub tebchaws "lub pov haum zoo nkauj," tshwj xeeb tshaj yog tom qab nws tau txais kev tswj hwm los ntawm Askiv hauv xyoo 1858 tom qab Sepoy Mutiny (1857). Ntxiv rau kev xa tawm cov khoom lag luam, Tebchaws Askiv kuj tau xa cov khoom siv raw los ntawm cov tebchaws nyob sib ze: paj rwb, tshuaj yej, qab zib, thiab cov txuj lom.
Lub teb chaws Askiv tau coj cov txiaj ntsig zoo kawg nkaus rau tebchaws Askiv, ua rau nws txoj kev lag luam thiab kev nom kev tswv muaj zog. London tau tshwm sim los ua lub chaw nyiaj txiag thoob ntiaj teb, nrog rau cov tsev txhab nyiaj, cov tuam txhab pov hwm, thiab kev lag luam thoob ntiaj teb loj hlob tuaj. Txawm li cas los xij, qhov kev nthuav dav no kuj tau tsim los ntawm kev tsis sib luag tseem ceeb: kev siv nyiaj txiag tsis raug cai, kev tsim cov cai tswjfwm, thiab kev tsis sib haum xeeb uas ua rau muaj kev cuam tshuam ntev rau cov zej zog tswjfwm.
Hauv Victorian lub tswv yim, lub tswv yim ntawm "lub hom phiaj civilizing" feem ntau siv los ua pov thawj rau kev tswj hwm colonialism. Txawm li cas los xij, qhov tseeb hauv av feem ntau qhia tau tias kev siv tsis raug thiab kev tswj hwm yog lub hauv paus ntawm kev sib raug zoo ntawm imperial. Kev thuam ntawm kev tswj hwm colonialism tau tshwm sim, tab sis imperial dominance tseem yog qhov tseem ceeb ntawm tebchaws Askiv thaum lub sijhawm no.
Kev Txhim Kho ntawm Kev Tshawb Fawb thiab Kev Cai
Lub caij Victorian kuj tau cim los ntawm kev nce qib hauv kev tshawb fawb uas tau cuam tshuam rau tib neeg txoj kev xav txog lub ntiaj teb. Kev tshawb pom tshiab thiab cov kev xav tau hloov pauv kev nkag siab txog xwm, kev noj qab haus huv, thiab zej zog. Ib qho tseem ceeb yog Charles Darwin txoj kev xav txog kev hloov pauv, luam tawm xyoo 1859 hauv On the Origin of Species. Txoj kev xav no tau ua rau muaj kev sib cav sib ceg tseem ceeb, tshwj xeeb tshaj yog hais txog kev sib raug zoo ntawm kev tshawb fawb thiab kev ntseeg.
Hauv kev kho mob, kev hloov kho kev tu cev thiab kev nkag siab txog kab mob tau nce qib. Cov nroog tau pib tsim cov kav dej phwj thiab muab dej huv. Txawm hais tias tsis ua haujlwm zoo tag nrho, cov kev ntsuas no txo cov kab mob sib kis thiab ua rau lub neej ntev dua.
Cov kab lis kev cai Victorian nrov tau muaj lub zog cuam tshuam los ntawm kev sau ntawv. Cov kws sau ntawv zoo li Charles Dickens tau hais txog cov teeb meem ntawm kev txom nyem, kev ua haujlwm menyuam yaus, thiab kev tsis ncaj ncees hauv zej zog hauv cov haujlwm uas pej xeem nkag tau. Cov ntawv tshiab tau dhau los ua qhov chaw tseem ceeb rau kev xav txog zej zog. Lub caij no, kev kos duab thiab kev tsim vaj tsev tau vam meej los ntawm Gothic Revival, thiab kev tsim cov tsev khaws puav pheej, cov tsev qiv ntawv, thiab cov tsev kawm ntawv kab lis kev cai tau lees paub lub teb chaws txoj kev khav theeb.
Txoj Cai Txawv Tebchaws thiab Lub Hwj Chim Thoob Ntiaj Teb
Kev loj hlob ntawm teb chaws Aas Kiv ua ib lub teb chaws "muaj hwj chim loj" hauv xyoo pua 19th tau txuas nrog nws cov tub rog dej hiav txwv muaj zog. Teb chaws Aas Kiv tswj hwm cov kev lag luam tseem ceeb thiab tswj hwm kev tswj hwm hauv dej hiav txwv. Txoj cai txawv teb chaws feem ntau yog tsom mus rau kev ruaj ntseg ntawm Tebchaws Europe thiab kev tiv thaiv cov txiaj ntsig kev lag luam thoob ntiaj teb. Kev ua tsov rog xws li Tsov Rog Crimean (1853–1856) tau qhia txog kev koom tes ntawm Teb Chaws Aas Kiv hauv kev nom kev tswv thoob ntiaj teb.
Hauv tebchaws, muaj kev sib cav sib ceg ntawm cov cai tswjfwm kev lag luam ywj pheej (kev lag luam dawb) thiab kev thov kom muaj kev tiv thaiv kev sib raug zoo rau cov neeg pluag. Tebchaws Askiv kuj ntsib cov lus nug txog lub tebchaws tus kheej, tshwj xeeb tshaj yog thaum Ireland xav tau kev ywj pheej ntau dua. Cov lus nug Irish tau dhau los ua ib qho ntawm cov teeb meem kev nom kev tswv nyuaj tshaj plaws ntawm xyoo pua 19th.
Kev tsis sib haum xeeb ntawm Victorian Era: Kev nce qib thiab kev tsis sib luag
Lub caij Victorian feem ntau raug nco txog tias yog lub sijhawm ntawm kev yeej, tab sis kev tsis sib haum xeeb yog nws tus yam ntxwv tseem ceeb. Ntawm ib sab tes, tebchaws Askiv tau nce qib sai sai hauv kev lag luam, kev tshawb fawb, thiab cov koom haum tsoomfwv. Ntawm qhov tod tes, kev txom nyem, kev ua haujlwm tsis ruaj khov, thiab kev tsis sib luag ntawm cov chav kawm tseem muaj zog. Kev coj ncaj ncees ntawm pej xeem uas hais txog kev txiav txim feem ntau nyob ua ke nrog qhov tseeb hauv zej zog: kev ua haujlwm menyuam yaus, tsev tsis huv, thiab kev noj qab haus huv tsis zoo.
Txawm tias ntawm cov neeg tseem ceeb, muaj kev txhawj xeeb txog qhov cuam tshuam ntawm kev lag luam: kev poob ntawm kev lig kev cai, kev ua txhaum cai ntau ntxiv, thiab kev sib cav sib ceg hauv zej zog. Ntau qhov kev hloov pauv tsis yog los ntawm kev xav zoo xwb tab sis kuj los ntawm kev ntshai tias kev tsis ncaj ncees uas tsis raug tswj hwm yuav ua rau muaj kev tsis sib haum xeeb.
Kev kaw
Lub caij nyoog Victorian yog lub sijhawm tsim ntawm tebchaws Askiv niaj hnub no. Nruab nrab ntawm xyoo 1837 thiab 1901, tebchaws Askiv tau tshwm sim los ua lub chaw lag luam thiab kev nyiaj txiag thoob ntiaj teb, ua tus thawj coj hauv kev tsim kho tshiab, nthuav dav nws lub tebchaws, thiab tsim cov kab lis kev cai thiab cov tsev kawm ntawv uas kav ntev. Kev tsim khoom nce ntxiv, cov nroog loj hlob, thiab lub kaw lus nom tswv tau hloov mus rau kev koom tes ntau dua. Txawm li cas los xij, cov kev nce qib no tau los ntawm tus nqi siab rau cov chav kawm ua haujlwm thiab cov neeg ntawm cov tebchaws nyob sib ze.
Kev nkag siab txog Victorian Era txhais tau tias pom ob sab: cov kev ua tiav zoo ntawm kev vam meej thiab kev niaj hnub, tab sis kuj yog cov teeb meem ntawm kev tsis sib luag hauv zej zog thiab kev tswj hwm ntawm imperial. Qhov no tso cai rau peb nkag siab tias vim li cas tebchaws Askiv tau nkag mus rau hauv xyoo pua 20th ua lub tebchaws muaj hwj chim thoob ntiaj teb, tab sis kuj nqa ib qho keeb kwm nyuaj uas tseem tab tom sib cav txog niaj hnub no.