Yuav Ua Li Cas Siv Kev Qhia Tseem Ceeb
Kev qhia txog kev xav tseem ceeb yog ib txoj kev kawm uas tsis yog tsuas yog muab cov tub ntxhais kawm ua cov neeg tau txais cov ntaub ntawv xwb, tab sis kuj yog cov neeg uas muaj peev xwm txhais, nug, thiab hloov pauv qhov tseeb hauv zej zog nyob ib puag ncig lawv. Kev xav ntawm Paulo Freire tob tob, kev qhia txog kev xav tseem ceeb tsis lees txais tus qauv "kev kawm hauv tuam txhab nyiaj" uas cov xib fwb "tso" kev paub thiab cov tub ntxhais kawm tsuas yog "khaws cia" nws. Hloov chaw, kev qhia txog kev xav tseem ceeb txhawb kev sib tham, kev xav, thiab kev ua (praxis) kom kev kawm dhau los ua ib qho txheej txheem ntawm kev ywj pheej - tshwj xeeb tshaj yog los ntawm kev tsis ncaj ncees, kev ntxub ntxaug, thiab cov qauv kev sib raug zoo. Yog li, qhov no yuav ua li cas thiaj siv tau zoo hauv chav kawm thiab chaw kawm ntawv? Tsab xov xwm no tham txog cov ntsiab cai, cov tswv yim, thiab cov kauj ruam ua tau zoo rau kev siv kev qhia txog kev xav tseem ceeb hauv txoj kev maj mam thiab raws li qhov xwm txheej.
Nkag siab txog cov ntsiab cai tseem ceeb ntawm kev qhia tseem ceeb
Ua ntej yuav xyaum ua, cov xib fwb yuav tsum nkag siab txog lub hauv paus ntawm kev qhia txog kev xav tseem ceeb. Nws lub hauv paus yog kev paub txog kev xav tseem ceeb: lub peev xwm nyeem lub ntiaj teb, tsis yog nyeem cov lus xwb. Cov tub ntxhais kawm raug txhawb kom paub tias qhov tseeb hauv zej zog yog tsim los ntawm keeb kwm, hwj chim, tus nqi, txoj cai, thiab cov kev nyiam tshwj xeeb. Ua li no, lawv kawm txog kev txheeb xyuas "vim li cas qee yam tshwm sim," "leej twg tau txais txiaj ntsig," "leej twg raug mob," thiab "lwm txoj hauv kev yog dab tsi?"
Lwm lub ntsiab cai yog kev sib tham sib luag. Kev sib tham tsis yog tsuas yog kev nug thiab teb lus los sim kev nco qab xwb, tab sis yog kev sib tham muaj lub ntsiab lus, qhov twg cov tub ntxhais kawm tej kev paub dhau los raug suav hais tias yog kev paub tseeb. Tus xib fwb ua tus pab coj kev tshawb pom, tsis yog tus thawj coj uas ib txwm yog qhov yog. Ntxiv mus, kev qhia tseem ceeb hais txog kev xyaum: kev xav ua raws li kev ua. Kev kawm zoo tshaj plaws ua rau muaj kev hloov pauv - tsawg kawg yog hauv kev xav, thiab, yog tias ua tau, hauv kev sib raug zoo.
Kev hloov pauv lub luag haujlwm ntawm cov xib fwb thiab kab lis kev cai hauv chav kawm
Feem ntau kev siv txoj kev qhia txog kev xav tseem ceeb pib nrog kev hloov pauv hauv chav kawm thiab kab lis kev cai. Cov xib fwb yuav tsum hloov lawv lub luag haujlwm ntawm "cov neeg muab cov ntsiab lus" mus rau "cov neeg pab txhawb kev kawm." Qhov no tsis tau txhais hais tias cov xib fwb poob lawv lub hwj chim, tab sis lawv lub hwj chim yog siv los qhib qhov chaw rau kev xav tseem ceeb, tsis yog los kaw kev sib cav.
Ib kauj ruam tseem ceeb thawj zaug yog tsim kom muaj ib puag ncig muaj kev nyab xeeb rau kev qhia tawm cov kev xav. Cov tub ntxhais kawm yuav tsum xav tias cov lus nug yuav tsis raug txaj muag thiab cov kev xav sib txawv yuav tsis raug nplua. Cov xib fwb tuaj yeem tsim cov kev pom zoo hauv chav kawm: mloog yam tsis cuam tshuam, thuam cov tswv yim, tsis yog cov tib neeg, siv cov ntaub ntawv / kev sib cav, thiab hwm cov kev paub sib txawv. Cov kev pom zoo no ua rau kev sib tham tseem ceeb muaj kev txiav txim siab zoo dua thiab muaj txiaj ntsig.
Tsim kev kawm raws li teeb meem hauv ntiaj teb tiag (tsim teeb meem)
Ib qho ntawm cov yam ntxwv tseem ceeb ntawm kev qhia tseem ceeb yog kev kawm uas tsim teeb meem - kev kawm raws li teeb meem uas los ntawm qhov tseeb ntawm cov tub ntxhais kawm. Cov xib fwb tuaj yeem pib nrog cov teeb meem uas nyob ze rau tsev: pov tseg hauv tsev kawm ntawv, kev ua phem rau lwm tus, kev nkag mus rau hauv internet, cov chaw kawm tsis sib npaug, kev siv ntau dhau, kev xav txog poj niam txiv neej, lossis kev cuam tshuam ntawm kev tshaj xov xwm hauv zej zog. Cov teeb meem no ces raug coj mus rau hauv kev kawm, tshuaj xyuas siv cov tswv yim los ntawm kev tshawb fawb, lej, lus, kev kawm txog zej zog, kos duab, lossis kev ntseeg raws li qhov xav tau.
Piv txwv li, hauv cov lus qhia lus Indonesian, ib chav kawm tuaj yeem tshuaj xyuas cov xov xwm dag thiab kos duab cov yam ntxwv ntawm kev tshaj tawm. Hauv kev suav lej, cov tub ntxhais kawm tuaj yeem suav cov ntaub ntawv txog kev siv yas hauv tsev kawm ntawv chav noj mov thiab ua qauv qhia txog qhov cuam tshuam ntawm kev txo nws. Hauv kev kawm txog zej zog, lawv tuaj yeem tham txog kev tsis sib luag hauv zej zog los ntawm kev tshuaj xyuas cov ntaub ntawv txog kev txom nyem, kev nkag mus rau kev kho mob, lossis cov xwm txheej ua haujlwm tsis raws cai. Txoj kev no, cov ntaub ntawv tsis zoo li nyob deb ntawm lub neej tiag tiag, thiab cov txheej txheem kawm dhau los ua ib qho kev ua ub no ntawm kev nkag siab lub ntiaj teb.
Txhawb kev sib tham thiab kev nug txog kev tseem ceeb
Kev sib tham txog kev thuam tsis yog tshwm sim los ntawm nws tus kheej xwb; nws yuav tsum tau cog lus los ntawm cov lus nug txhawb siab. Cov xib fwb siv tau cov qauv lus nug xws li:
1. Muaj dab tsi tshwm sim? (qhov tseeb, kev soj ntsuam, cov ntaub ntawv)
2. Vim li cas qhov no thiaj tshwm sim? (ua rau, lub kaw lus, keeb kwm, cov qauv)
3. Leej twg tau txiaj ntsig thiab leej twg poob? (lub zog thiab qhov cuam tshuam)
4. Leej twg lub tswv yim tseem ceeb tshaj? (zaj dab neeg thiab kev sawv cev)
5. Cov kev xaiv lossis cov kev daws teeb meem ncaj ncees dua yog dab tsi? (kev xav hauv zej zog)
6. Peb ua tau dab tsi? (kev nqis tes ua, kev tawm tswv yim, kev hloov tus cwj pwm)
Cov lus nug no pab cov tub ntxhais kawm txav ntawm kev nkag siab ntawm sab nraud mus rau kev txheeb xyuas tob dua. Nws tseem ceeb heev rau cov xib fwb los xyaum cov txuj ci kev nyeem cov ntaub ntawv: paub qhov txawv ntawm kev xav thiab qhov tseeb, xyuas cov peev txheej, ntsuas qhov ntseeg tau, thiab lees paub kev ntxub ntxaug ntawm xov xwm.
Kev suav nrog cov kev paub ntawm cov tub ntxhais kawm ua qhov chaw ntawm kev paub
Kev qhia ntawv tseem ceeb pom cov tub ntxhais kawm tej kev paub dhau los ua lub qhov rooj rau kev kawm. Yog li ntawd, cov xib fwb tuaj yeem tsim cov haujlwm uas txhawb kom muaj kev piav dab neeg, kev xav, thiab kev soj ntsuam hauv thaj chaw. Piv txwv li suav nrog cov ntawv xov xwm xav txog, kev xam phaj tsev neeg/lub zej zog, cov duab sau txog ib puag ncig, lossis cov ntawv qhia txog teeb meem hauv zej zog hauv zos/chaw nyob.
Txawm li cas los xij, kev siv cov kev paub dhau los ntawm tus kheej yuav tsum ua raws li kev ncaj ncees: tsis txhob yuam cov tub ntxhais kawm kom qhia cov ntaub ntawv rhiab heev, muab kev xaiv ntawm kev tsis qhia npe, thiab xyuas kom meej tias tsis muaj leej twg raug xaiv tawm. Cov xib fwb yuav tsum xyuas kom meej tias chav kawm tsis yog qhov chaw txiav txim siab, tab sis yog qhov chaw nkag siab.
Kev siv cov haujlwm pabcuam hauv zej zog (praxis) hauv txoj kev ntsuas tau
Yuav kom tsis txhob nres ntawm kev sib tham, kev qhia tseem ceeb txhawb kom muaj kev ua ub ua no hauv zej zog. Kev ua ub ua no tsis tas yuav tsum yog qhov loj; qhov tseem ceeb yog tias nws muaj lub ntsiab lus thiab muaj tseeb. Cov xib fwb tuaj yeem tsim cov haujlwm hauv chav kawm xws li:
- Kev sib tw txo cov khib nyiab thiab kev tshuaj xyuas cov khib nyiab hauv tsev kawm ntawv
- Kev kawm txog kev nyeem xov xwm rau cov tub ntxhais hluas (kev cob qhia tiv thaiv kev dag ntxias)
- Kev soj ntsuam txog kev nkag mus kawm thiab cov lus qhia rau kev txhim kho cov chaw rau tsev kawm ntawv
- Kev nthuav qhia txog cov haujlwm ntawm cov teeb meem ib puag ncig lossis kev sib luag
– Kev koom tes nrog cov zej zog hauv zos (cov txhab pov tseg, cov tsev qiv ntawv, cov chaw kho mob)
Qhov yuav tsum tau tswj hwm yog cov txheej txheem. Cov tub ntxhais kawm raug txhawb kom npaj, muab lub luag haujlwm, sau cov ntaub ntawv, sib tham nrog cov neeg koom nrog, thiab tom qab ntawd soj ntsuam qhov cuam tshuam. Los ntawm qhov no, lawv kawm tias kev hloov pauv hauv zej zog xav tau kev paub, tswv yim, thiab kev siv zog ua ke.
Hloov txoj kev ntsuam xyuas: los ntawm kev nco qab mus rau kev xav thiab txheej txheem
Kev qhia txog kev xav tseem ceeb yuav nyuaj rau kev vam meej yog tias kev ntsuam xyuas tsuas yog hais txog cov lus teb thiab kev nco qab uas yog lossis tsis yog. Kev ntsuam xyuas yuav tsum tso cai rau kev xav, kev sib cav, thiab kev xav. Cov xib fwb tuaj yeem siv cov qauv uas ntsuam xyuas:
- Lub zog ntawm kev sib cav thiab kev siv pov thawj
- Muaj peev xwm pom ntau lub zeem muag
- Kev sib txuas lus meej (hais lus/sau ntawv)
- Kev xav txog tus kheej: kev hloov pauv hauv kev nkag siab, kev paub txog kev ntxub ntxaug
- Kev koom tes thiab kev pab txhawb rau hauv cov haujlwm
- Kev cuam tshuam lossis qhov tseem ceeb ntawm qhov kev daws teeb meem uas tau npaj tseg
Cov kev ntsuam xyuas tuaj yeem ua los ntawm cov ntaub ntawv sau txog lawv tus kheej, cov ntawv sau txog kev xav, kev nthuav qhia txog kev sib cav sib ceg, cov ntawv qhia txog kev tshawb fawb me me, lossis cov khoom muaj tswv yim xws li cov ntawv tshaj tawm, podcasts, cov yeeb yaj kiab luv luv, thiab cov duab infographics. Qhov ntau yam no tso cai rau cov tub ntxhais kawm uas muaj ntau hom kev kawm sib txawv kom muaj lub sijhawm ncaj ncees los qhia lawv cov peev xwm.
Kev kwv yees cov teeb meem kev siv
Hauv kev xyaum ua, kev qhia tseem ceeb ntsib ntau yam teeb meem. Ua ntej, kev txwv sijhawm thiab cov kev xav tau ntawm cov ntawv kawm. Qhov kev daws teeb meem yog kev koom ua ke: cov teeb meem hauv lub neej tiag tiag raug siv los ua cov tsheb kom ua tiav cov peev xwm uas twb muaj lawm. Qhov thib ob, kev tawm tsam rau kab lis kev kawm uas feem ntau "ntsiag to thiab mloog lus." Cov xib fwb tuaj yeem pib nrog kev sib tham ua pawg me, cov lus nug yooj yim, thiab maj mam xyaum qhia cov kev xav.
Qhov thib peb, cov teeb meem rhiab heev thiab kev sib txawv ntawm cov kev xav hauv chav kawm. Cov xib fwb yuav tsum muaj kev txawj ntse hauv kev tswj hwm: paub qhov txawv ntawm cov tswv yim tseem ceeb thiab kev tawm tsam tus kheej, lees paub txhua tus neeg txoj cai kom muaj kev nyab xeeb, thiab xyuas kom cov pab pawg neeg tsis muaj zog tsis raug tsom. Qhov thib plaub, kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim ntawm cov xib fwb thiab cov tub ntxhais kawm nyuaj hloov. Cov xib fwb tuaj yeem xyaum ua kom pom tseeb: piav qhia txog cov laj thawj ntawm cov cai, qhib qhov chaw rau kev tawm tswv yim, thiab lees txais qhov yuam kev.
Cov kauj ruam ua tau zoo los pib qhia txog kev tseem ceeb
Rau cov xib fwb uas nyuam qhuav pib ua haujlwm, ntawm no yog qee cov kauj ruam yooj yim uas koj tuaj yeem ua tau:
1. Pib nrog ib chav kawm uas txuas nrog rau qhov teeb meem tiag tiag.
2. Siv cov lus nug tseem ceeb ua ib txoj kev sib tham.
3. Muab 10 feeb los xav txog thaum kawg ntawm lub rooj sib tham (daim ntawv sau xov xwm lossis daim pib tawm).
4. Hloov ib txoj haujlwm ua ib txoj haujlwm raws li kev xaiv (tsab xov xwm, daim ntawv tshaj tawm, podcast).
5. Caw cov tub ntxhais kawm los tsim cov haujlwm me me uas ua tau hauv ib hlis.
6. Kev ntsuam xyuas ua ke: yam ua haujlwm tau zoo, yam yuav tsum tau txhim kho.
Kev kaw
Kev siv txoj kev qhia tseem ceeb txhais tau tias rov xav txog lub hom phiaj ntawm kev kawm: tsis yog tsuas yog cov tub ntxhais kawm tiav uas tuaj yeem teb cov lus nug xwb, tab sis kuj tseem txhim kho cov pej xeem uas muaj kev xav, muaj kev xav, thiab muaj hwj chim los hloov lawv qhov xwm txheej. Txoj hauv kev no yuav tsum tau kom cov xib fwb ua siab loj hauv kev sib tham, txaus siab kawm ntawm cov tub ntxhais kawm, thiab qhib chav kawm ua qhov chaw ywj pheej. Los ntawm kev teeb tsa teeb meem, kev sib tham tseem ceeb, kev ntsuam xyuas raws li cov txheej txheem, thiab cov haujlwm kev ua haujlwm hauv zej zog uas ntsuas tau, kev qhia tseem ceeb tuaj yeem coj los rau hauv lub neej thoob plaws ntau yam kev kawm thiab qib kev kawm. Thaum kawg, kev kawm tsis yog tsuas yog kev ua ub no hauv kev kawm xwb, tab sis yog txheej txheem ntawm kev ua kom tib neeg muaj tib neeg - nyeem lub ntiaj teb, nkag siab txog kev tsis ncaj ncees, thiab koom nrog kev kho nws.