Kev txhais ntawm kev tshawb fawb txog dej hiav txwv

# Lub ntsiab lus ntawm Physical Oceanography

Kev kawm txog dej hiav txwv yog ib ceg ntawm kev tshawb fawb txog lub ntiaj teb uas kawm txog dej hiav txwv thiab txhua yam uas cuam tshuam nrog nws, suav nrog cov khoom siv lub cev, tshuaj lom neeg, geological, thiab biological ntawm dej hiav txwv, nrog rau kev sib cuam tshuam ntawm dej hiav txwv thiab huab cua. Ntawm ntau yam kev kawm hauv kev kawm txog dej hiav txwv, ib qho ntawm cov tseem ceeb tshaj plaws yog kev kawm txog dej hiav txwv. Kev kawm txog dej hiav txwv tsom mus rau kev kawm txog cov khoom siv lub cev thiab kev hloov pauv ntawm dej hiav txwv. Qhov no suav nrog kev tshawb fawb txog kev txav mus los ntawm dej hiav txwv, kev ncig ntawm dej hiav txwv, nthwv dej, dej ntws, kub, salinity (ntsev), thiab kev sib cuam tshuam ntawm dej hiav txwv thiab huab cua.

## Keeb Kwm ntawm Kev Tshawb Fawb Txog Dej Hiav Txwv

Kev kawm txog dej hiav txwv thaum ub muaj keeb kwm tob heev. Cov neeg Iyiv thaum ub thiab cov neeg Phoenician siv dej hiav txwv rau kev lag luam thiab kev caij nkoj, thiab kev paub txog dej hiav txwv ua rau lawv caij nkoj tau nyab xeeb. Tej zaum kev tshawb nrhiav txog kev tshawb fawb ntau dua tuaj yeem yog los ntawm cov neeg Greek thaum ub, qhov chaw uas cov neeg xws li Aristotle tau soj ntsuam cov xwm txheej hauv dej hiav txwv thaum ntxov. Txawm li cas los xij, kev kawm txog kev tshawb fawb txog dej hiav txwv tsis tau pib txog rau xyoo pua 19th, nrog rau kev txhim kho thev naus laus zis thiab cov cuab yeej ntsuas kom meej dua.

Ib qho ntawm cov haujlwm tseem ceeb tshaj plaws hauv keeb kwm ntawm kev tshawb nrhiav dej hiav txwv yog HMS Challenger kev tshawb nrhiav xyoo 1872–1876. Qhov kev tshawb nrhiav no tau muab ntau yam kev nkag siab txog cov xwm txheej ntawm lub cev thiab tshuaj lom neeg ntawm dej hiav txwv, thiab nws cov ntaub ntawv tau los ua lub hauv paus rau ntau qhov kev tshawb fawb txog dej hiav txwv hauv ntau xyoo tom qab.

## Kev ncig dej hiav txwv

Kev ncig dej hiav txwv yog ib qho tseem ceeb ntawm kev tshawb fawb txog dej hiav txwv uas pab nkag siab txog kev txav mus los ntawm dej hauv dej hiav txwv. Kev ncig no muaj ob pawg tseem ceeb: kev ncig saum npoo av thiab kev ncig tob.

### Kev ncig ntawm qhov chaw

Kev ncig ntawm qhov chaw feem ntau yog los ntawm cua. Cov qauv cua thoob ntiaj teb tsim cov dej ntws dav thiab nyuaj. Cov dej ntws nto uas paub zoo tshaj plaws yog Gulf Stream hauv North Atlantic, uas nqa dej sov los ntawm thaj chaw sov mus rau hiav txwv ntawm Western Europe. Cov qauv dej ntws nto no yog qhov tseem ceeb rau kev faib cov cua sov rau ntawm lub ntiaj teb, cuam tshuam rau huab cua hauv cheeb tsam, thiab pab txhawb kev thauj mus los hauv hiav txwv.

NYEEM  Kev siv zog los tiv thaiv kev sib txawv ntawm dej hiav txwv

### Kev ncig sab hauv

Kuj hu ua thermohaline circulation, kev ncig dej hiav txwv tob yog cuam tshuam los ntawm kev hloov pauv ntawm qhov kub thiab txias. Dej txias, ntsev feem ntau yuav ntom dua thiab poob qis, thaum dej sov dua, ntsev tsawg dua nce mus rau saum npoo av. Cov txheej txheem no tsim kev ncig thoob ntiaj teb loj heev uas feem ntau hu ua "conveyor belt" thoob ntiaj teb. Txoj siv conveyor no ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tswj hwm huab cua ntawm lub ntiaj teb los ntawm kev faib cua sov los ntawm thaj chaw sov mus rau thaj chaw ncej.

## Nthwv dej thiab dej ntas

### Ncua nthwv dej

Cov nthwv dej hiav txwv feem ntau yog los ntawm cua tshuab hla lub hiav txwv. Cov nthwv dej tuaj yeem yog los ntawm cov nthwv dej me me mus rau cov nthwv dej loj uas tuaj yeem ua puas tsuaj rau cov qauv thiab ua rau muaj dej nyab ntug dej hiav txwv. Cov nthwv dej ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev puas tsuaj ntug dej hiav txwv, kev thauj cov av noo, thiab kev sib cuam tshuam ntawm dej hiav txwv thiab huab cua.

### Nce thiab nqis

Cov dej ntws yog tshwm sim los ntawm lub zog rub ntawm lub ntiaj teb, lub hli, thiab lub hnub. Qhov rub ntawm lub zog rub no ua rau dej hiav txwv txav mus los, tsim cov xwm txheej ntawm cov dej ntws siab thiab qis. Cov dej ntws muaj cov voj voog txhua hnub thiab txhua hli thiab muaj kev cuam tshuam loj heev rau cov ecosystem ntug dej hiav txwv thiab tib neeg cov dej num hauv thaj chaw ntug dej hiav txwv.

## Cov Yam Ntxim Saib Xyuas Lub Cev: Kub thiab Ntshav

### Kub

Qhov kub ntawm dej hiav txwv sib txawv ntau heev nyob ntawm qhov chaw nyob, qhov tob, thiab lub caij. Kev hloov pauv kub hauv dej hiav txwv cuam tshuam rau qhov ceev ntawm dej, uas ua rau muaj kev cuam tshuam rau kev ncig dej hiav txwv. Yog li ntawd, cov ntaub ntawv kub ntawm dej hiav txwv yog qhov tseem ceeb hauv kev tshawb fawb txog dej hiav txwv. Cov thev naus laus zis niaj hnub xws li satellites thiab cov sensors hauv qab dej tso cai rau cov kws tshawb fawb saib xyuas qhov kub ntawm dej hiav txwv hauv lub sijhawm tiag tiag thiab ntawm qhov kev daws teeb meem siab.

### Kev ntsev

Qhov ntsev ntsuas qhov ntau ntawm cov ntsev uas yaj hauv dej hiav txwv, thiab nws kuj cuam tshuam rau qhov ceev ntawm dej. Kev hloov pauv ntawm qhov ntsev tuaj yeem tshwm sim los ntawm ntau yam, suav nrog kev ua pa, nag, dej khov yaj, thiab dej ntws mus rau hauv dej hiav txwv. Ib yam li qhov kub thiab txias, qhov ntsev kuj cuam tshuam rau kev ncig dej hiav txwv thiab cov txheej txheem hauv lub cev hauv dej hiav txwv.

NYEEM  Cov txheej txheem navigation niaj hnub no

## Kev Sib Cuam Tshuam ntawm Dej Hiav Txwv thiab Huab Cua

Qhov kev sib cuam tshuam ntawm dej hiav txwv thiab huab cua yog qhov tseem ceeb heev rau kev txiav txim siab txog huab cua ntawm lub ntiaj teb. Dej hiav txwv nqus, khaws cia, thiab tso tawm cua sov los ntawm lub hnub, ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tswj qhov kub ntawm huab cua. Dej hiav txwv kuj tso tawm cov pa dej, uas tom qab ntawd tsim cov huab thiab tsim cov nag.

Cov xwm txheej zoo li El Niño thiab La Niña yog cov piv txwv ntawm kev sib cuam tshuam ntawm dej hiav txwv thiab huab cua uas cuam tshuam rau cov huab cua thoob ntiaj teb. El Niño yog ib qho xwm txheej uas qhov kub ntawm dej hiav txwv hauv nruab nrab thiab sab hnub tuaj Pacific sov dua li niaj zaus, ua rau muaj ntau yam kev hloov pauv huab cua thoob ntiaj teb, xws li dej nyab hauv qee thaj chaw thiab av qhuav hauv lwm qhov.

## Cov Kev Kawm Niaj Hnub Hauv Kev Tshawb Fawb Txog Dej Hiav Txwv

Cov thev naus laus zis niaj hnub no tau hloov pauv txoj kev uas peb kawm txog dej hiav txwv. Cov satellites, cov sensors hauv dej, cov tsheb tsis muaj neeg tsav, thiab cov qauv computer zoo heev ua rau cov kws tshawb fawb sau cov ntaub ntawv nrog qhov tseeb thiab qhov dav uas tsis tau muaj dua li.

### Lub Hnub Qub

Cov satellites ncig lub ntiaj teb tuaj yeem muab cov ntaub ntawv ntawm qhov kub ntawm dej hiav txwv, qhov siab ntawm dej hiav txwv, thiab kev faib dej khov hauv dej hiav txwv. Qhov no muab cov kev nkag siab uas yuav tsis yooj yim sua los ntawm kev soj ntsuam ntawm lub nkoj lossis cov cuab yeej siv rau saum npoo av xwb.

### Lub Sensor Hauv Dej

Cov cuab yeej ntsuas dej hauv qab dej, xws li Argo floats, sau cov ntaub ntawv ntawm qhov kub thiab txias ntawm dej hiav txwv, ntsev, thiab cov dej ntws ntawm ntau qhov tob. Cov ntaub ntawv no ces xa rov qab mus rau thaj av los ntawm cov txheej txheem sib txuas lus satellite. Qhov no tso cai rau cov kws tshawb fawb saib xyuas dej hiav txwv ze li lub sijhawm tiag tiag.

### Qauv Khoos Phis Tawj

Cov qauv khoos phis tawj zoo heev tuaj yeem ua qauv qhia txog kev hloov pauv ntawm dej hiav txwv kom meej heev. Cov qauv no siv cov ntaub ntawv soj ntsuam los kwv yees cov qauv kev ncig, kev sib cuam tshuam ntawm dej hiav txwv thiab huab cua, thiab kev hloov pauv huab cua yav tom ntej. Cov qauv no kuj tseem muaj txiaj ntsig zoo rau kev nkag siab txog kev cuam tshuam ntawm tib neeg cov haujlwm, xws li kev hloov pauv huab cua thiab kev ua qias tuaj, rau dej hiav txwv.

NYEEM  Hom tsiaj txhu thiab nroj tsuag hauv dej hiav txwv tob

## Xaus lus

Kev kawm txog dej hiav txwv lub cev ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv peb txoj kev nkag siab txog seb dej hiav txwv ua haujlwm li cas thiab lawv cuam tshuam li cas nrog huab cua thiab lwm yam ecosystem thoob ntiaj teb. Los ntawm keeb kwm ntev ntawm kev tshawb fawb thiab kev tshawb pom tshiab niaj hnub no, qhov kev kawm no txuas ntxiv mus sai sai. Los ntawm kev nkag siab txog lub cev ntawm dej hiav txwv, peb tsis tsuas yog tuaj yeem kwv yees kev hloov pauv huab cua thiab cov xwm txheej huab cua hnyav xwb tab sis kuj tswj hwm cov peev txheej hauv dej hiav txwv zoo dua. Thaum kawg, kev paub los ntawm kev kawm txog dej hiav txwv lub cev yog qhov tseem ceeb rau kev siv zog thoob ntiaj teb los nkag siab thiab tiv thaiv peb lub ntiaj teb.

Sau ib qho lus tawm tswv yim