John Locke thiab lub tswv yim ntawm empiricism

John Locke thiab Txoj Kev Xav ntawm Empiricism

John Locke (1632–1704) yog ib tug kws tshawb fawb uas muaj hwj chim tshaj plaws hauv kev xav niaj hnub no ntawm sab hnub poob. Nws lub npe feem ntau cuam tshuam nrog kev yug los ntawm kev paub dhau los - ib lub tsev kawm ntawv ntawm kev xav uas hais txog kev paub dhau los ua qhov chaw tseem ceeb ntawm kev paub. Tsis zoo li cov neeg xav txog kev xav, uas ntseeg tias kev xav thiab cov tswv yim sab hauv yog lub hauv paus ntawm kev nkag siab ntawm tib neeg, Locke tau sib cav tias lub siab tib neeg thaum xub thawj khoob thiab tom qab ntawd tau tsim los ntawm kev ntsib nrog lub ntiaj teb. Lub tswv yim no tsis yog tsuas yog tseem ceeb hauv kev xav ntawm kev paub xwb tab sis kuj muaj kev cuam tshuam loj heev rau kev kawm, kev tshawb fawb, kev puas siab puas ntsws, thiab txawm tias lub tswv yim ntawm kev ywj pheej ntawm tus kheej.

Keeb kwm yav dhau los ntawm John Locke txoj kev xav

Locke nyob rau lub sijhawm muaj kev hloov pauv loj heev hauv Tebchaws Europe: kev hloov pauv ntawm kev tshawb fawb, kev tsis sib haum xeeb hauv tebchaws Askiv, thiab kev sib cav sib ceg txog kev ntseeg thiab lub hwj chim ntawm lub xeev. Nws tau pom tias txoj kev xav tshiab - uas hais txog kev soj ntsuam, kev sim, thiab kev ua pov thawj - pib hloov kev kawm ntawv, uas vam khom lub hwj chim ntawm kev lig kev cai. Nws yog nyob rau hauv qhov xwm txheej no uas Locke tau tsim nws cov tswv yim txog tib neeg tau txais kev paub li cas.

Locke txoj haujlwm tseem ceeb tshaj plaws txog kev xav txog kev paub yog Ib Tsab Ntawv Sau Txog Kev Nkag Siab Txog Tib Neeg (1690). Hauv txoj haujlwm no, nws sim teb cov lus nug tseem ceeb: tib neeg lub tswv yim thiab kev paub los qhov twg? Los ntawm kev teb cov lus nug no, Locke lub hom phiaj yog txwv tsis pub muaj kev xav ntau dhau txog kev paub thiab txhawb kom tib neeg ceev faj ntxiv txog kev hais tias txhua yam yog qhov tseeb.

Kev Paub Txog Kev Paub: Kev Paub Los Ntawm Kev Paub Dhau Los

Lub hauv paus ntawm Locke txoj kev xav txog tej yam uas muaj los ntawm kev paub dhau los yog lub tswv yim uas hais tias txhua yam kev paub los ntawm kev paub dhau los. Rau Locke, tsis muaj lub tswv yim twg tshwm sim hauv lub siab yam tsis tau ua raws li tib neeg txoj kev paub dhau los ua ntej. Nws tsis lees txais lub tswv yim ntawm "lub tswv yim uas muaj los ntawm sab hauv," qhov kev ntseeg tias tib neeg yug los nrog qee lub tswv yim, xws li Vajtswv, kev coj ncaj ncees, lossis qee lub ntsiab lus ntawm kev xav. Yog tias cov tswv yim no muaj los ntawm sab hauv tiag tiag, Locke tau sib cav, txhua tus tib neeg yuav tsum muaj lawv thoob plaws ntiaj teb thiab paub txog lawv txij thaum pib. Txawm li cas los xij, qhov no tsis yog qhov tseeb: cov menyuam yaus lossis cov neeg tsis tau kawm ntawv tsis nkag siab txog qee lub ntsiab lus ntawm kev coj ncaj ncees lossis kev xav tsis thoob yam tsis tau kawm thiab kev paub dhau los.

NYEEM  Kev xav txog kev tshuaj xyuas yog dab tsi?

Tiamsis, Locke tau qhia txog ib qho piv txwv nto moo: lub siab tib neeg zoo li "daim ntawv dawb paug" (tabula rasa). Lub siab khoob txij thaum yug los, tom qab ntawd maj mam "puv" los ntawm kev paub dhau los. Kev paub dhau los ua cov khoom siv raw rau kev tsim cov tswv yim, thaum lub peev xwm xav ua cov tswv yim ntawd mus rau hauv kev paub ntau dua.

Ob Qhov Chaw ntawm Kev Paub: Kev Xav thiab Kev Xav Rov Qab

Locke piav qhia tias kev paub dhau los los ntawm ob qhov chaw tseem ceeb:

1. Kev Xav Zoo
Kev xav yog ib qho kev paub uas pib los ntawm tsib yam kev xav: pom xim, hnov ​​suab, xav kub lossis txias, hnov ​​tsw ntxhiab, lossis kov cov qauv. Los ntawm kev xav, tib neeg tau txais cov tswv yim yooj yim xws li "liab," "nyuaj," "qab zib," "txias," thiab cov duab lossis kev txav mus los.

2. Kev Xav Txog
Kev xav txog yog ib qho kev paub sab hauv thaum lub siab pom nws tus kheej cov haujlwm: nco qab, sib piv, ua xyem xyav, txaus siab, lossis nkag siab. Thaum ib tug neeg paub tias nws xav, hlub, ntshai, lossis txiav txim siab ib yam dab tsi, nws tau txais lub tswv yim los ntawm kev xav txog.

Ob qho chaw no—kev xav thiab kev xav txog—yog lub hauv paus ntawm txhua yam kev xav. Qhov no txhais tau tias txawm tias cov tswv yim zoo li tsis muaj tseeb los kuj muaj hauv paus los ntawm kev xav lossis kev paub sab hauv.

Cov Tswv Yim Yooj Yim thiab Cov Tswv Yim Nyuaj

Hauv Locke txoj kev xav, cov tswv yim raug muab faib ua ob hom loj: cov tswv yim yooj yim thiab cov tswv yim nyuaj.

- Cov tswv yim yooj yim yog cov tswv yim yooj yim uas lub siab tau txais los ntawm kev paub dhau los, xws li "lub teeb," "qab," "puag ncig," "kev txav mus los," lossis "mob." Cov tswv yim no yog "cov khoom siv raw" uas tsis tuaj yeem rhuav tshem ntxiv.

- Lub tswv yim nyuaj yog lub tswv yim sib xyaw uas lub siab ua haujlwm los ntawm kev ua cov tswv yim yooj yim. Piv txwv li, lub tswv yim ntawm "txiv apple" yog kev sib xyaw ua ke ntawm ntau lub tswv yim yooj yim: puag ncig, liab/ntsuab, qab zib, muaj kua, muaj qee yam tsw qab, thiab lwm yam.

Raws li Locke, tib neeg lub peev xwm los sib xyaw, sib piv, thiab rho tawm cov tswv yim yooj yim rau hauv cov tswv yim nyuaj yog qhov tseem ceeb rau kev tsim cov tswv yim siab dua, suav nrog cov tswv yim txog zej zog, kev cai lij choj, kev coj ncaj ncees, thiab txawm tias kev paub txog kev tshawb fawb.

Qhov Zoo Thawj Zaug thiab Qhov Zoo Thib Ob

Ib qho ntawm Locke cov kev pab tseem ceeb rau kev xav yog qhov sib txawv ntawm cov yam ntxwv tseem ceeb thiab qib ob hauv cov khoom.

NYEEM  Nkag siab txog kev sib raug zoo ntawm kev coj ncaj ncees

- Cov yam ntxwv tseem ceeb yog cov yam ntxwv uas muaj nyob rau hauv ib yam khoom nws tus kheej, xws li cov duab, qhov loj, qhov ntau, thiab kev txav mus los. Cov yam ntxwv no suav tias yog qhov tseeb thiab tsis nyob ntawm tus neeg saib.

- Cov yam ntxwv thib ob yog cov yam ntxwv uas tshwm sim hauv tus neeg saib qhov kev paub dhau los ua qhov tshwm sim ntawm kev sib cuam tshuam nrog ib yam khoom, xws li xim, saj, thiab ntxhiab. Piv txwv li, "liab" tsis yog ib yam dab tsi uas muaj nyob hauv ib yam khoom zoo li nws cov duab, tab sis yog ib qho kev pom tshwj xeeb uas tshwm sim hauv tib neeg thaum lub teeb raug cuam tshuam thiab ntes los ntawm lub qhov muag.

Qhov kev sib txawv no tseem ceeb vim nws pab piav qhia vim li cas tib neeg thiaj li muaj kev paub txog tib yam khoom sib txawv. Dej tuaj yeem sov rau ib tus neeg thiab txias rau lwm tus, nyob ntawm lawv lub cev. Yog li Locke tau tsim lub hauv paus rau txoj hauv kev tshawb fawb tseem ceeb dua los nkag siab cov ntaub ntawv.

Kev Paub thiab Nws Cov Kev Txwv

Locke tsis yog piav qhia txog keeb kwm ntawm kev paub xwb tab sis kuj hais txog qhov txwv ntawm tib neeg txoj kev paub. Rau nws, peb tsis tuaj yeem paub txhua yam, tshwj xeeb tshaj yog hauv lub ntiaj teb ntawm metaphysics, uas hla dhau kev paub dhau los. Kev paub, raws li Locke, yog kev pom ntawm kev sib raug zoo lossis kev tsis sib xws ntawm cov tswv yim. Vim tias peb cov tswv yim los ntawm kev paub dhau los, qhov peb tuaj yeem paub kuj nyob ntawm qhov kev paub dhau los ntawd.

Locke tau cais ntau theem ntawm kev paub tseeb hauv kev paub, xws li kev paub txog kev nkag siab (ncaj qha, xws li "dawb tsis yog dub"), kev paub qhia (los ntawm cov kauj ruam ntawm kev xav, xws li lej), thiab kev paub txog kev nkag siab (raws li kev paub txog kev muaj nyob ntawm cov khoom sab nraud peb tus kheej). Txawm li cas los xij, nws kuj lees paub tias kev paub txog kev nkag siab muaj qib qis dua ntawm kev paub txog lej, vim nws nyob ntawm cov xwm txheej ntawm kev soj ntsuam.

Kev Cuam Tshuam ntawm Locke's Empiricism

Locke cov tswv yim muaj feem cuam tshuam loj heev rau ntau qhov chaw:

1. Kev tshawb fawb niaj hnub no
Qhov kev tsom mus rau kev paub dhau los thiab kev soj ntsuam sib haum nrog txoj kev tshawb fawb. Locke tau pab txhawb kom muaj kev xav tias kev paub txhim khu kev qha yuav tsum yog los ntawm cov pov thawj.

2. Kev Kawm Ntawv
Yog tias lub siab zoo li lub tabula rasa, ces kev kawm ntawv tseem ceeb heev. Ib puag ncig, kev coj cwj pwm, thiab kev kawm tau ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev txhim kho tus cwj pwm thiab kev xav ntawm ib tus neeg.

NYEEM  Kev xav txog qhov tseeb ntawm Relativistic

3. Kev puas siab puas ntsws thiab kev kawm txoj kev xav
Locke txoj kev xav txog kev tsim cov tswv yim los ntawm kev paub dhau los tau tshoov siab rau txoj kev xav txog kev sib koom ua ke thiab lub tswv yim tias tus cwj pwm thiab kev xav tuaj yeem tsim los ntawm kev paub dhau los.

4. Kev xav txog kev nom kev tswv thiab kev ywj pheej
Txawm hais tias kev paub txog tej yam uas tau ntsib dhau los feem ntau yog hais txog kev paub txog tej yam uas tau muaj los ntawm kev paub dhau los, Locke kuj paub txog nws cov tswv yim txog cov cai ntawm tus kheej thiab tsoom fwv raws li kev pom zoo ntawm pej xeem. Muaj ib qho zoo sib xws: yog tias tib neeg tsim kev nkag siab los ntawm kev paub dhau los, ces txoj cai nom tswv yuav tsum raug sim los ntawm qhov tseeb hauv zej zog thiab kev txaus siab ntawm tib neeg, tsis yog tsuas yog cov lus thov ntawm kev lig kev cai xwb.

Kev thuam ntawm Locke

Txawm hais tias nws muaj feem cuam tshuam los, Locke txoj kev xav txog tej yam uas muaj los ntawm kev paub dhau los kuj tau raug thuam. Qee cov neeg xav sib cav tias Locke tsis tau kwv yees lub luag haujlwm ntawm cov qauv uas muaj los ntawm kev paub dhau los hauv lub siab. Kev txhim kho niaj hnub no, piv txwv li, hauv kev kawm lus thiab kev paub txog kev paub, qhia tias tib neeg muaj peev xwm kawm lus lossis paub txog cov qauv. Cov kws tshawb fawb xws li George Berkeley thiab David Hume—uas yog cov kws tshawb fawb txog kev paub dhau los—tau tsim kev xav txog tej yam uas muaj los ntawm kev paub dhau los ntxiv thiab qhia txog nws cov txiaj ntsig loj heev, txawm tias nug txog cov khoom ntawm cov khoom thiab qhov tseeb ntawm qhov ua rau.

Txawm li cas los xij, cov kev thuam no tsis tau txo qhov tseem ceeb ntawm Locke. Qhov tseeb, cov kev sib cav no tau ua rau muaj kev txhim kho zoo dua hauv kev xav niaj hnub no, tshwj xeeb tshaj yog hauv kev tshuaj xyuas kev sib raug zoo ntawm kev paub dhau los, kev xav, thiab qhov tseeb.

Kev kaw

John Locke muab kev paub dhau los ua lub hauv paus ntawm kev paub ntawm tib neeg. Los ntawm kev tsis lees txais cov tswv yim uas muaj nyob hauv thiab tawm tswv yim ntawm tabula rasa, nws tau muab lub hauv paus muaj zog rau kev nkag siab txog lub siab tau tsim li cas: los ntawm kev xav thiab kev xav, los ntawm cov tswv yim yooj yim mus rau cov tswv yim nyuaj, thiab los ntawm kev soj ntsuam tas mus li ntawm lub ntiaj teb. Nws qhov sib txawv ntawm cov yam ntxwv tseem ceeb thiab qib ob qhia txog Locke txoj kev nyeem ntawv zoo ntawm tib neeg kev paub dhau los. Lub hauv paus ntawm nws txoj kev xav tau hnov ​​​​​​niaj hnub no, ob qho tib si hauv kev tshawb fawb, kev kawm, thiab peb nkag siab txog qhov txwv ntawm kev paub. Locke txoj kev paub dhau los ceeb toom peb tias kom nkag siab lub ntiaj teb, peb yuav tsum rov qab mus rau kev paub dhau los - tab sis kuj tseem paub tias kev paub dhau los muaj kev txwv uas yuav tsum tau lees paub.

Sau ib qho lus tawm tswv yim