Kev Tshawb Fawb Txog Kev Lag Luam Dav Dav
Kev Tshawb Fawb Txog Kev Lag Luam Sib Npaug Dav Dav yog ib qho ntawm cov hauv paus tseem ceeb ntawm kev lag luam niaj hnub no, uas sim piav qhia txog ntau yam kev lag luam hauv kev lag luam sib cuam tshuam thiab thaum kawg mus txog qhov xwm txheej sib npaug tib lub sijhawm. Tsis zoo li kev tshuaj xyuas qhov sib npaug ib nrab, uas tsom mus rau tsuas yog ib qho kev lag luam tshwj xeeb (piv txwv li, kev lag luam mov lossis kev lag luam ua haujlwm) thaum tuav lwm lub lag luam tas li, kev tshawb fawb txog kev sib npaug dav dav pom kev lag luam ua ib qho kev sib txuas. Kev hloov pauv hauv ib qho kev lag luam lossis kev ua lag luam tuaj yeem cuam tshuam rau tus nqi, kev tsim khoom, kev siv, thiab kev faib nyiaj tau los hauv lwm cov kev lag luam, ua rau kev nkag siab txog cov kev sib txuas no tseem ceeb heev.
Kev Txhais thiab Scope
Hais yooj yim xwb, kev sib npaug dav dav yog lub xeev uas txhua lub khw hauv kev lag luam—cov khw muag khoom thiab cov kev pabcuam, cov khw muag khoom tseem ceeb (cov neeg ua haujlwm, peev, av), thiab cov khw muag nyiaj txiag—nyob hauv kev sib npaug tib lub sijhawm. Kev sib npaug yog ua tiav thaum tsis muaj tus neeg ua lag luam muaj lub siab xav hloov lawv qhov kev txiav txim siab. Cov neeg siv khoom tau siv lawv cov peev nyiaj ntau tshaj plaws, cov neeg tsim khoom tau siv lawv cov txiaj ntsig ntau tshaj plaws hauv lawv cov thev naus laus zis thiab cov nqi khoom siv, thiab tag nrho lub khw yog "meej," txhais tau tias qhov ntau uas xav tau sib npaug rau qhov ntau uas tau muab.
Lub ntsiab lus ntawm txoj kev xav no suav nrog tus cwj pwm ntawm cov neeg siv khoom, tus cwj pwm ntawm cov neeg tsim khoom, kev tsim nqi, kev faib cov peev txheej, thiab txawm tias qhov cuam tshuam ntawm txoj cai pej xeem xws li se, kev pab nyiaj, kev lag luam thoob ntiaj teb, thiab kev tswj hwm. Vim nws muaj ntau yam, txoj kev xav sib npaug dav dav feem ntau suav hais tias yog "daim ntawv qhia loj" uas piav qhia txog kev lag luam ua haujlwm li cas.
Keeb Kwm thiab Kev Loj Hlob
Lub tswv yim ntawm kev sib npaug dav dav muaj nws cov hauv paus hauv kev xav ntawm cov kws tshawb fawb txog kev lag luam hauv xyoo pua 19th, tshwj xeeb tshaj yog Léon Walras, uas tau tsim ib qho qauv lej los qhia tias tus nqi hloov kho li cas kom tag nrho lub khw mus txog qhov sib npaug. Walras lub tswv yim ntawm "tâtonnement" piav qhia txog cov txheej txheem ntawm kev sim thiab yuam kev hloov kho tus nqi: yog tias muaj kev thov ntau dhau rau ib yam khoom, tus nqi nce; yog tias muaj kev muab khoom ntau dhau, tus nqi poob. Txawm hais tias cov txheej txheem no yog qhov piv txwv ntau dua li qhov piav qhia tiag tiag ntawm cov txheej txheem ua lag luam, nws cov tswv yim tau ua rau txoj hauv kev rau kev txhim kho cov kev xav nruj dua.
Nyob rau hauv lub xyoo pua 20th, txoj kev xav txog kev sib npaug dav dav tau txhawb nqa los ntawm kev koom tes ntawm cov kws tshawb fawb txog kev lag luam xws li Kenneth Arrow, Gérard Debreu, thiab Lionel McKenzie. Lawv tau ua qauv qhia txog cov xwm txheej uas kev sib npaug dav dav tuaj yeem muaj thiab ua haujlwm tau zoo. Arrow thiab Debreu txoj haujlwm yog ib qho tseem ceeb vim nws tau qhia tias, raws li qee qhov kev xav, kev lag luam sib tw tuaj yeem tsim cov peev txheej Pareto-optimal.
Cov Cheebtsam Tseem Ceeb: Cov Neeg Siv Khoom, Cov Neeg Tsim Khoom, thiab Cov Lag Luam
Hauv ib lub moj khaum sib npaug dav dav, kev lag luam feem ntau yog qauv ua ib pawg ntawm cov neeg sawv cev kev lag luam:
1. Cov neeg siv khoom (tsev neeg): muaj kev nyiam rau ntau yam khoom thiab kev pabcuam, nrog rau kev txwv nyiaj txiag raws li cov nyiaj tau los. Lub hom phiaj ntawm cov neeg siv khoom yog kom siv tau zoo tshaj plaws los ntawm kev xaiv cov kev siv zoo tshaj plaws.
2. Cov neeg tsim khoom (cov tuam txhab): muaj cov thev naus laus zis tsim khoom uas hloov cov tswv yim (cov neeg ua haujlwm, peev) mus ua cov khoom tsim tawm. Lub hom phiaj ntawm tus neeg tsim khoom yog kom ua kom tau txiaj ntsig ntau tshaj plaws los ntawm kev xaiv qib kev tsim khoom thiab kev siv cov tswv yim zoo tshaj plaws.
3. Kev Lag Luam: qhov chaw uas kev muab khoom thiab kev thov sib ntsib. Cov nqi ua haujlwm ua cov cim qhia uas sib koom tes txiav txim siab los ntawm cov neeg siv khoom thiab cov neeg tsim khoom. Hauv txoj kev xav no, cov nqi tsis yog txiav txim siab rau ib yam khoom xwb, tab sis rau txhua yam khoom thiab cov yam ntxwv ntawm kev tsim khoom.
Kev sib npaug dav dav yog ua tiav thaum cov kev txiav txim siab ntawm txhua tus neeg sawv cev sib xws. Piv txwv li, tsev neeg muab cov neeg ua haujlwm, cov tuam txhab ntiav cov neeg ua haujlwm, thiab cov nyiaj hli hloov kho kom coj kev ua lag luam ua haujlwm mus rau hauv qhov sib npaug. Tib lub sijhawm, cov khoom tsim tawm los ntawm cov tuam txhab yuav tsum sib npaug rau cov khoom siv (lossis nqis peev) los ntawm cov tsev neeg, coj kev ua lag luam khoom mus rau hauv qhov sib npaug.
Txoj Kev Tsim Kom Muaj Kev Sib Npaug
Tus yuam sij rau txoj kev xav sib npaug dav dav yog lub kaw lus nqe. Cov nqi ua haujlwm ua lub tshuab qhia xov xwm: thaum khoom tsis muaj, nws tus nqi feem ntau nce siab, txhawb kom cov neeg tsim khoom nce kev tsim khoom thiab cov neeg siv khoom txo qhov kev thov. Ntawm qhov tod tes, thaum muaj ntau dhau, cov nqi poob qis, ua rau kev tsim khoom tsawg dua thiab kev siv khoom ntau dua.
Walras piav qhia txog qhov kev hloov kho no los ntawm tâtonnement, tab sis hauv kev ua lag luam tiag tiag, kev hloov kho tshwm sim los ntawm kev lag luam tas mus li. Txoj kev xav sib npaug dav dav tsis yog ib txwm hais txog cov txheej txheem dynamic, tab sis tsom mus rau qhov xwm txheej kawg (equilibrium) thiab nws cov khoom.
Kev Ua Haujlwm Zoo thiab Kev Noj Qab Haus Huv Theorem
Ib qho laj thawj uas txoj kev xav txog kev sib npaug dav dav muaj feem cuam tshuam yog nws txoj kev sib txuas rau lub tswv yim ntawm kev ua haujlwm tau zoo ntawm kev lag luam. Hauv kev lag luam kev noj qab haus huv, muaj ob txoj kev xav tseem ceeb:
1. Thawj Txoj Kev Xav Txog Kev Noj Qab Haus Huv: Nyob rau hauv kev ua lag luam sib tw zoo kawg nkaus, txhua qhov kev sib npaug dav dav yog Pareto ua haujlwm tau zoo. Qhov no txhais tau tias tsis muaj txoj hauv kev los ua kom ib tus neeg zoo dua yam tsis ua rau lwm tus neeg phem dua.
2. Txoj Kev Xav Txog Kev Noj Qab Haus Huv Thib Ob: txhua qhov kev faib nyiaj Pareto zoo tuaj yeem ua tiav los ntawm kev sib tw ua lag luam, yog tias muaj kev faib cov peev txheej pib tsim nyog (piv txwv li, los ntawm kev hloov pauv nyiaj ib zaug).
Txawm li cas los xij, txoj kev xav no vam khom rau cov kev xav muaj zog, xws li tsis muaj cov yam ntxwv sab nraud, cov ntaub ntawv zoo meej, thiab kev ua lag luam tiav. Thaum cov kev xav no tsis raug ua tiav, cov txiaj ntsig ntawm kev ua lag luam yuav tsis ua haujlwm zoo thiab txoj cai ntawm tsoomfwv yuav tsim nyog.
Cov Ntawv Thov hauv Txoj Cai Kev Lag Luam thiab Kev Tshawb Fawb
Txoj kev xav txog kev sib npaug dav dav yog lub hauv paus rau ntau yam cuab yeej tshuaj xyuas txoj cai. Ib qho kev siv yog tus qauv Computable General Equilibrium (CGE), uas yog siv los ua qauv qhia txog kev cuam tshuam ntawm cov cai se, kev pab nyiaj, kev hloov pauv ntawm cov nqi xa khoom tuaj, lossis kev cuam tshuam kev lag luam rau tag nrho lub teb chaws. Piv txwv li, thaum tsoomfwv nce se roj, kev tshuaj xyuas kev sib npaug dav dav tuaj yeem kwv yees qhov cuam tshuam rau tus nqi thauj mus los, cov nqi tsim khoom hauv lwm cov haujlwm, cov nyiaj tau los hauv tsev neeg, thiab txawm tias cov kev siv nyiaj thiab kev nqis peev dav dua.
Hauv kev lag luam thoob ntiaj teb, kev sib npaug dav dav pab piav qhia txog kev hloov pauv ntawm cov nqi sib piv ntawm cov teb chaws cuam tshuam li cas rau cov qauv ntawm kev tshwj xeeb, kev ntws ntawm cov khoom, thiab kev noj qab haus huv. Qhov kev tshuaj xyuas no kuj siv rau hauv kev kawm txog kev tsis sib luag ntawm cov nyiaj tau los, vim tias kev hloov pauv hauv kev ua haujlwm thiab kev lag luam peev tuaj yeem cuam tshuam rau kev faib tawm tag nrho ntawm cov nyiaj tau los.
Kev Txwv thiab Kev Tshuaj Xyuas
Txawm hais tias muaj zog hauv kev xav, kev xav sib npaug dav dav muaj ntau qhov txwv. Ua ntej, cov kev xav siv feem ntau yog qhov zoo tagnrho dhau lawm: kev sib tw zoo meej, cov ntaub ntawv tag nrho, thiab cov neeg sawv cev kev lag luam muaj laj thawj. Qhov tseeb, kev ua lag luam feem ntau ntsib kev tswj hwm monopolies, oligopolies, cov ntaub ntawv tsis sib xws, thiab tus cwj pwm tsis zoo tag nrho.
Qhov thib ob, txoj kev xav no hais txog qhov xwm txheej sib npaug es tsis yog cov txheej txheem hloov kho. Cov kev lag luam tiag tiag muaj kev hloov pauv nyuaj, kev poob siab, thiab kev tsis paub tseeb uas tuaj yeem ua rau kev hloov kho qeeb lossis txawm tias tiv thaiv kev sib npaug ruaj khov kom tsis txhob mus txog qib xav tau.
Qhov thib peb, qhov sib npaug dav dav tsis yog ib txwm tshwj xeeb. Hauv qee cov qauv, tej zaum yuav muaj ntau dua ib qho sib npaug, ua rau nws nyuaj rau kwv yees qhov tshwm sim kawg yam tsis muaj cov ntaub ntawv ntxiv txog kev sib koom tes, kev cia siab, lossis cov koom haum.
Qhov thib plaub, cov teeb meem ntawm kev faib khoom thiab kev ncaj ncees tsis yog teb tau los ntawm Pareto kev ua haujlwm zoo ib leeg xwb. Kev faib khoom tuaj yeem ua tau zoo tab sis tseem suav tias tsis ncaj ncees yog tias ib feem loj ntawm cov peev txheej tau sib sau ua ke hauv ib pawg tshwj xeeb.
Kev kaw
Kev Tshawb Fawb Txog Kev Lag Luam Sib Npaug Dav Dav muab ib lub moj khaum dav dav rau kev nkag siab txog ntau yam kev lag luam hauv kev lag luam sib raug zoo thiab kho los ntawm lub kaw lus nqi. Los ntawm kev tso cov neeg siv khoom, cov neeg tsim khoom, thiab cov lag luam hauv ib qho qauv sib koom ua ke, lub tswv yim pab piav qhia txog kev tsim nqi, kev faib cov peev txheej, thiab cov txiaj ntsig ntawm txoj cai. Txawm hais tias nws muaj kev txwv vim nws cov kev xav zoo tagnrho thiab kev tsom mus rau qhov kawg, kev tshawb fawb txog kev sib npaug dav dav tseem yog lub hauv paus tseem ceeb ntawm kev tshuaj xyuas kev lag luam niaj hnub no - ob qho tib si hauv kev tshawb fawb kev kawm thiab hauv kev tsim cov cai pej xeem. Los ntawm kev nkag siab zoo dua ntawm lub tswv yim no, peb tuaj yeem saib kev lag luam tsis yog kev sib sau ua ke ntawm cov lag luam cais, tab sis ua ib lub kaw lus uas cuam tshuam rau ib leeg thiab tsim kev noj qab haus huv ntawm lub zej zog tag nrho.