Kev Txhais Lus ntawm Kev Txhim Kho Kev Lag Luam Raws Li Cov Kws Tshaj Lij
Kev lag luam kev loj hlob yog ib ceg tseem ceeb ntawm kev lag luam, tshwj xeeb tshaj yog rau cov teb chaws uas siv zog los txhim kho kev noj qab haus huv ntawm lawv cov neeg. Lub hom phiaj tseem ceeb ntawm kev lag luam kev loj hlob nthuav dav dhau ntawm cov lej kev loj hlob ntawm kev lag luam xws li Gross Domestic Product (GDP) mus rau kev hloov pauv hauv zej zog, kev txhim kho qhov zoo ntawm lub neej, kev faib cov nyiaj tau los sib npaug, kev txo qis kev txom nyem, kev nthuav dav cov haujlwm, thiab kev txhim kho qhov zoo ntawm cov peev txheej tib neeg. Vim nws muaj ntau yam, cov kws tshaj lij txhais kev lag luam kev loj hlob nrog ntau yam kev hais txog. Tsab xov xwm no tham txog kev txhais ntawm kev lag luam kev loj hlob raws li cov kws tshaj lij thiab qhia txog cov ntsiab lus tseem ceeb uas yog lub hauv paus ntawm kev sib tham txog kev lag luam kev loj hlob.
Kev Nkag Siab Dav Dav Txog Kev Txhim Kho Kev Lag Luam
Feem ntau, kev lag luam kev loj hlob yog ib ceg ntawm kev lag luam uas kawm txog cov txheej txheem ntawm kev txhim kho kev noj qab haus huv hauv zej zog mus sij hawm ntev, tshwj xeeb tshaj yog nyob rau hauv cov teb chaws uas tseem tab tom txhim kho. Kev tshawb fawb no tshuaj xyuas seb lub teb chaws yuav ua li cas kov yeej ntau yam teeb meem xws li kev txom nyem, kev poob hauj lwm, kev tsis sib luag, kev tsim khoom qis, kev poob qis ntawm thev naus laus zis, thiab kev vam khom kev lag luam. Yog li, kev lag luam kev loj hlob tsis yog tsuas yog ntsuas "kev lag luam loj hlob npaum li cas" tab sis kuj "kev loj hlob ntawd tau txais kev txaus siab los ntawm lub zej zog li cas."
Tsis zoo li kev kawm txog kev lag luam loj (macroeconomics), uas feem ntau tsom mus rau kev ruaj khov (kev nce nqi, tus nqi pauv nyiaj, tus nqi paj laum, kev tswj hwm nyiaj txiag), kev lag luam kev loj hlob hais txog kev hloov pauv ntawm cov qauv - piv txwv li, kev hloov pauv ntawm kev lag luam agrarian mus rau kev lag luam kev lag luam thiab kev pabcuam, kev ua kom niaj hnub ntawm kev ua liaj ua teb, kev txhim kho qhov zoo ntawm kev kawm thiab kev noj qab haus huv, thiab kev txhawb nqa cov tsev kawm ntawv pej xeem.
Kev Txhais Lus ntawm Kev Txhim Kho Kev Lag Luam Raws Li Cov Kws Tshaj Lij
Hauv qab no yog ntau lub ntsiab lus ntawm kev lag luam kev loj hlob raws li cov kws tshaj lij uas feem ntau siv los ua cov ntaub ntawv hauv cov ntaub ntawv kev lag luam.
1. Michael P. Todaro thiab Stephen C. Smith
Todaro thiab Smith txhais kev loj hlob ua ib qho txheej txheem ntau yam uas suav nrog kev hloov pauv loj hauv cov qauv kev sib raug zoo, kev xav ntawm zej zog, thiab cov koom haum hauv tebchaws, nrog rau kev ua kom kev loj hlob ntawm kev lag luam sai dua, txo qis kev tsis sib luag, thiab tshem tawm kev txom nyem. Hauv cov qauv no, kev lag luam kev loj hlob kawm txog seb cov txheej txheem ntau yam no tshwm sim li cas thiab cov cai yuav ua li cas kom ua tiav lawv.
Todaro lub ntsiab lus hais tias kev loj hlob tsis yog ib qho tseem ceeb rau kev loj hlob. Kev loj hlob ntawm kev lag luam yog qhov tseem ceeb, tab sis yog tsis muaj kev ncaj ncees thiab kev txhim kho hauv lub neej zoo, kev loj hlob suav tias tsis tiav. Lub tswv yim no kuj tso tib neeg nyob hauv nruab nrab ntawm kev loj hlob, tsis yog tsuas yog cov khoom lag luam xwb.
2. Dudley Seers
Dudley Seers paub txog kev nug cov lus nug tseem ceeb los ntsuam xyuas seb puas muaj kev txhim kho tiag tiag: Puas yog kev txom nyem txo qis? Puas yog kev poob haujlwm txo qis? Puas yog kev tsis sib luag txo qis? Yog tias cov lus teb rau peb lo lus nug no tsis zoo dua, ces kev txhim kho raug suav hais tias yog kev ua tsis tiav, txawm tias cov nyiaj tau los ntawm ib tus neeg nce ntxiv.
Rau cov neeg Seers, kev lag luam kev loj hlob yuav tsum ntsuas kev nce qib raws li cov cim qhia kev sib raug zoo thiab kev faib tawm, tsis yog cov lej GDP xwb. Lub tswv yim no txhawb nqa lub tswv yim tias kev loj hlob yuav tsum suav nrog thiab ncav cuag cov pab pawg neeg uas tsis muaj zog tshaj plaws hauv zej zog.
3. Amartya Sen
Amartya Sen pom kev loj hlob zoo li kev nthuav dav ntawm kev ywj pheej (kev loj hlob zoo li kev ywj pheej). Raws li Sen, kev loj hlob yuav tsum raug pom tias yog ib qho txheej txheem ntawm kev nthuav dav tib neeg lub peev xwm los xaiv thiab ua neej nyob uas lawv muaj nqis. Yog li ntawd, kev lag luam kev loj hlob muaj feem cuam tshuam nrog kev nthuav dav kev nkag mus rau kev kawm, kev kho mob, kev ua haujlwm, kev ywj pheej ntawm nom tswv, thiab kev tiv thaiv hauv zej zog.
Cov lus txhais no tsom mus rau qhov zoo ntawm lub neej thiab kev hwm tib neeg. Los ntawm Sen lub zeem muag, kev txom nyem tsis yog tsuas yog tsis muaj nyiaj tau los xwb, tab sis yog tsis muaj kev txawj thiab kev nkag mus rau cov cib fim uas ua rau ib tus neeg muaj lub neej zoo.
4. Ragnar Nurkse
Ragnar Nurkse tau hais txog qhov teeb meem ntawm "lub voj voog phem ntawm kev txom nyem." Hauv nws qhov kev xav, cov teb chaws txom nyem raug kaw hauv qhov xwm txheej tsis muaj nyiaj ntau uas ua rau muaj kev txuag nyiaj tsawg, kev nqis peev tsawg, kev tsim khoom tsawg, thiab thaum kawg cov nyiaj tau los tsawg. Kev lag luam kev loj hlob, raws li lub tsev kawm ntawv no ntawm kev xav, kawm txog yuav ua li cas rhuav tshem lub voj voog phem no los ntawm kev nqis peev, kev tsim peev, thiab cov cai uas txhawb kev tsim khoom.
Nurkse tau hais txog qhov tseem ceeb ntawm kev khaws cov peev txheej thiab kev nce peev xwm tsim khoom ua qhov yuav tsum tau ua ua ntej kom dim ntawm qhov ntxiab txom nyem. Txawm hais tias nws lub hom phiaj feem ntau yog kev lag luam me me, nws cov kev pab txhawb nqa yog qhov tseem ceeb rau kev nkag siab txog cov kev txwv ntawm cov teb chaws uas tseem tab tom txhim kho.
5. W. Arthur Lewis
W. Arthur Lewis yog tus neeg paub zoo tshaj plaws rau nws tus qauv dual sector, uas pom kev lag luam ntawm cov teb chaws uas tseem tab tom txhim kho raws li muaj ib qho kev lag luam ib txwm muaj (feem ntau yog kev ua liaj ua teb kom muaj sia nyob) thiab ib qho kev lag luam niaj hnub (kev lag luam). Kev txhim kho tshwm sim thaum cov neeg ua haujlwm tsiv los ntawm qhov kev lag luam ib txwm muaj uas tsis muaj txiaj ntsig zoo mus rau qhov kev lag luam niaj hnub uas muaj txiaj ntsig zoo dua, yog li ua rau lub teb chaws muaj txiaj ntsig ntau dua.
Hauv cov ntsiab lus no, kev lag luam kev loj hlob hais txog kev hloov pauv ntawm cov qauv, kev lag luam, thiab kev tsim haujlwm muaj txiaj ntsig. Lewis hais tias kev loj hlob tsis yog tsuas yog hais txog kev nce peev xwb, tab sis kuj yog hais txog kev hloov cov peev txheej mus rau cov lag luam muaj txiaj ntsig zoo dua.
6. Gunnar Myrdal
Gunnar Myrdal tau qhia txog lub tswv yim ntawm "kev sib txuas thiab kev sib sau ua ke." Nws tau sib cav hais tias kev txom nyem thiab kev tsis loj hlob tuaj yeem ua rau hnyav zuj zus vim muaj cov txheej txheem sib txuas, xws li kev tsis sib luag hauv cheeb tsam, kev kawm tsis sib luag, thiab cov tsev kawm ntawv tsis muaj zog. Yog li ntawd, cov cheeb tsam uas tau tsim kho tuaj yeem nce qib ntxiv, thaum cov cheeb tsam uas tsis tau tsim kho yuav raug tso tseg ntxiv.
Hauv Myrdal lub tswv yim, kev lag luam kev loj hlob yuav tsum tau daws cov teeb meem hauv zej zog, cov tsev kawm ntawv, thiab kev tsis sib luag hauv cheeb tsam. Kev loj hlob yuav tsum tau muaj kev cuam tshuam txoj cai los kho cov kev hloov pauv ntawm kev ua lag luam uas yuav ua rau muaj kev tsis sib luag ntau ntxiv.
7. Simon Kuznets
Simon Kuznets tau tham txog ntau yam txog kev sib raug zoo ntawm kev loj hlob ntawm kev lag luam thiab kev tsis sib luag ntawm cov nyiaj tau los los ntawm "Kuznets Curve." Nws tau sib cav tias thaum ntxov ntawm kev loj hlob, kev tsis sib luag feem ntau yuav nce ntxiv, tab sis thaum kawg kev tsis sib luag tuaj yeem txo qis nrog kev lag luam dav dav, kev kawm zoo dua, thiab cov cai hauv zej zog.
Txawm hais tias tsis txhais cov ntsiab lus ntawm kev lag luam kev loj hlob raws li cov lus txhais hauv phau ntawv txhais lus, Kuznets txoj kev koom tes tseem ceeb hauv kev lag luam kev loj hlob vim nws qhia txog qhov sib txawv ntawm kev faib cov nyiaj tau los hauv cov txheej txheem kev loj hlob mus ntev.
Cov Ntsiab Cai Tseem Ceeb ntawm Kev Txhim Kho Kev Lag Luam los ntawm Ntau Cov Lus Txhais
Yog tias peb sau cov kev xav ntawm cov kws tshaj lij saum toj no, kev lag luam kev loj hlob muaj ntau lub ntsiab lus tseem ceeb:
1. Kev loj hlob muaj ntau yam: nws suav nrog kev lag luam, kev sib raug zoo, kev nom kev tswv, kev coj noj coj ua thiab kev teeb tsa (Todaro, Sen, Myrdal).
2. Cov cim qhia txog kev sib raug zoo tseem ceeb npaum li cov cim qhia txog kev lag luam: kev txom nyem, kev poob haujlwm thiab kev tsis sib luag yog cov qauv tseem ceeb (Seers).
3. Kev hloov pauv ntawm cov qauv: hloov ntawm cov khoom lag luam ib txwm mus rau cov khoom lag luam niaj hnub uas muaj txiaj ntsig zoo dua (Lewis).
4. Lub luag haujlwm ntawm cov tsev kawm ntawv thiab txoj cai pej xeem: kev loj hlob tsis yog tshwm sim los ntawm kev ua lag luam; kev cuam tshuam thiab kev tswj hwm zoo yog qhov yuav tsum tau ua (Myrdal).
5. Kev nce qib ntawm kev tsim khoom thiab kev peev txheej: tseem ceeb heev rau kev rhuav tshem qhov ntxiab ntawm cov neeg tau nyiaj tsawg (Nurkse).
6. Kev sib luag thiab kev koom ua ke: kev loj hlob yuav tsum tau txais kev txaus siab sib npaug ntxiv kom kev loj hlob yeej txhim kho kev noj qab haus huv (Kuznets, Todaro).
Xaus
Cov kws tshaj lij hais tias kev txhais ntawm kev lag luam kev loj hlob tsis yog kev loj hlob ntawm kev lag luam xwb. Todaro thiab Smith hais txog kev loj hlob ua ib qho txheej txheem ntau yam; Seers soj ntsuam kev loj hlob los ntawm kev txo qis kev txom nyem, kev poob haujlwm, thiab kev tsis sib luag; Sen pom kev loj hlob ua kev nthuav dav ntawm tib neeg txoj kev ywj pheej thiab peev xwm; Nurkse tsom mus rau kev rhuav tshem lub voj voog ntawm kev txom nyem los ntawm kev nqis peev; Lewis hais txog kev hloov pauv ntawm ob lub sectors; Myrdal hais txog cov ntsiab lus ntawm kev koom ua ke thiab kev tsis sib luag; thaum Kuznets hais txog qhov sib txawv ntawm kev tsis sib luag hauv cov txheej txheem loj hlob.
Los ntawm kev nkag siab txog cov lus txhais sib txawv no, peb tuaj yeem pom tias kev lag luam kev loj hlob yog kev kawm txog seb lub teb chaws thiab cov zej zog tuaj yeem txhim kho kev noj qab haus huv li cas hauv kev ruaj khov, sib luag, thiab tib neeg. Kev loj hlob zoo yog kev loj hlob uas tsis yog tsuas yog tsim cov nqi loj hlob siab xwb tab sis kuj nthuav dav cov cib fim, txo qis kev tsis sib luag, thiab txhim kho lub neej zoo rau txhua tus pej xeem.