Kev Tshawb Fawb Txog Kev Sib Deev thiab Kev Sib Yuav
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los feem ntau nkag siab tias yog ib qho kev tshawb fawb uas "khawb cov keeb kwm yav dhau los" los ntawm cov khoom cuav, cov chaw, thiab cov khoom seem. Txawm li cas los xij, peb txhais cov kev tshawb pom no li cas yeej tsis yog qhov nruab nrab kiag li. Nws raug cuam tshuam los ntawm cov lus nug uas cov kws tshawb fawb nug, cov kev xav uas lawv siv, thiab cov txiaj ntsig ntawm kev sib raug zoo ntawm lawv lub sijhawm. Nyob rau hauv xyoo tas los no, kev tshawb fawb txog poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej tau ua rau muaj kev pab tseem ceeb rau kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los: tsis yog tsuas yog "ntxiv poj niam" rau cov dab neeg keeb kwm, tab sis los ntawm kev thuam cov kev xav tseem ceeb txog kev ua haujlwm, lub hwj chim, lub cev, tsev neeg, thiab tus kheej uas feem ntau suav tias yog thoob ntiaj teb. Tsab xov xwm no tshuaj xyuas seb kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los, hauv cov ntsiab lus ntawm kev tshawb fawb txog poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej, tau hloov peb txoj kev xav txog yav dhau los, peb cov txheej txheem tshawb fawb, thiab cov kev hloov pauv ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los.
Vim li cas feminism thiaj li tseem ceeb hauv kev tshawb fawb txog archaeology?
Tau ntev heev lawm, ntau yam kev tsim kho dua tshiab ntawm yav dhau los tau raug tsim los ntawm kev xav ntawm yawg koob: cov txiv neej tau koom nrog cov neeg yos hav zoov, cov thawj coj, thiab cov neeg ua cuab yeej; cov poj niam nrog cov chaw hauv tsev, tsis ua haujlwm, thiab "txhawb nqa". Cov kev xav no feem ntau raug tso tawm rau ntau haiv neeg yam tsis muaj pov thawj txaus. Kev sib deev poj niam ceeb toom peb tias kev faib cov luag haujlwm raws li poj niam txiv neej tsis yog txoj cai ruaj khov ntawm xwm, tab sis yog qhov tshwm sim ntawm kev sib tham hauv zej zog, kev lag luam, thiab kev nom kev tswv. Yog li ntawd, kev tshawb fawb txog keeb kwm poj niam txiv neej txhawb kom cov kws tshawb fawb tshuaj xyuas: puas yog ib yam khoom "tsim nyog" los ntawm ib tug txiv neej? Puas yog ib qho kev faus neeg nplua nuj "tsim nyog" yog tus thawj coj txiv neej? Puas yog kev ua ub no hauv tsev tsis muaj txiaj ntsig tsawg dua hauv zej zog?
Los ntawm kev tawm tsam cov kev xav no, kev sib raug zoo ntawm poj niam txiv neej pab kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los kom muaj kev xav ntau dua thiab ua raws li kev tshawb fawb. Cov lus nug txog kev ntxub ntxaug ntawm tus kws tshawb fawb - leej twg nug cov lus nug, thiab los ntawm qhov kev xav twg - dhau los ua qhov tseem ceeb, vim tias kev txhais lus txog keeb kwm yav dhau los cuam tshuam ntau dua li kev nyeem cov ntaub ntawv xwb, tab sis kuj tsim ib zaj dab neeg txog tib neeg lub neej.
Qhov sib txawv ntawm cov tswv yim ntawm "poj niam txiv neej" thiab "poj niam txiv neej" hauv kev tshawb fawb txog keeb kwm
Hauv kev kawm txog poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej, "kev sib deev" txhais tau hais txog cov yam ntxwv ntawm lub cev (piv txwv li, lub cev, chromosomes), thaum "poj niam txiv neej" txhais tau hais txog kev tsim kho ntawm txiv neej, poj niam txiv neej, thiab lwm yam kev sib raug zoo uas sib txawv ntawm lub sijhawm thiab qhov chaw. Hauv kev tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los, qhov kev sib txawv no tseem ceeb heev vim tias cov ntaub ntawv feem ntau tsis ncaj qha "hais lus" txog kev sib raug zoo ntawm poj niam txiv neej. Piv txwv li, qee yam khoom yuav cuam tshuam nrog lub luag haujlwm tshwj xeeb ntawm poj niam txiv neej hauv zej zog niaj hnub no, tab sis cov kev sib raug zoo ntawd yuav tsis zoo ib yam hauv cov zej zog thaum ub.
Nov yog qhov kev cov nyom: cov kws tshawb fawb txog keeb kwm feem ntau txuas kev sib deev ntawm cov tsiaj txhu (piv txwv li, los ntawm kev tshuaj xyuas pob txha) rau lub luag haujlwm hauv zej zog. Kev tshawb fawb txog poj niam txiv neej ceeb toom peb tias kev sib raug zoo no tsis yog ib txwm ncaj. Ib tug neeg uas raug cais ua txiv neej yuav ua lub luag haujlwm hauv zej zog uas tsis haum rau cov qauv txiv neej niaj hnub no, thiab rov qab los. Qhov tseeb, ntau lub zej zog lees paub ntau dua ob pawg poj niam txiv neej, txawm hais tias lawv cov cim hauv cov ntaub ntawv keeb kwm yuav tsum tau txhais nrog kev ceev faj.
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm Feminist: los ntawm "ntxiv poj niam" mus rau kev hloov pauv ntawm kev xav
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm cov poj niam thaum ub hauv ntau qhov chaw feem ntau tsom mus rau "ua rau cov poj niam pom tseeb": nrhiav pov thawj ntawm cov poj niam txoj kev koom tes rau thev naus laus zis, kev lag luam, kev cai dab qhuas, lossis kev tsim khoom. Piv txwv li, kev tshawb fawb txog kev tsim cov khoom siv av nplaum, cov ntaub, lossis kev ua zaub mov tau qhia tias txoj haujlwm feem ntau suav tias yog "hauv tsev" yog lub hauv paus ntawm kev lag luam thiab tus kheej ntawm zej zog. Kev ua ntaub, kev khaws cia zaub mov, thiab kev tswj hwm tsev neeg tuaj yeem yog kev siv tshuab heev, tsis nyuaj npaum li kev tsim riam phom lossis cov cuab yeej pob zeb.
Txawm li cas los xij, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm poj niam txiv neej tau mus ntxiv: nws tsis yog tsom mus rau cov poj niam xwb tab sis kuj rov tshuaj xyuas dua cov pawg uas yav dhau los suav tias tsis muaj feem cuam tshuam. Nws nug tias vim li cas lub zej zog hauv tsev neeg feem ntau suav tias tsis tshua muaj "pej xeem" lossis tsis tseem ceeb; vim li cas lub hwj chim thiaj li ntsuas tau los ntawm riam phom, cov cim tseem ceeb, lossis cov khoom kim heev; thiab vim li cas "kev coj noj coj ua" thiaj li xav tias yog kev tswj hwm ntawm ib tus neeg (feem ntau yog ib tug txiv neej) es tsis yog cov tes hauj lwm ntawm kev cuam tshuam uas yuav yog raws li kev sib raug zoo, kev cai dab qhuas, lossis kev faib khoom.
Cov txheej txheem thiab cov ntaub ntawv: poj niam txiv neej nyeem li cas los ntawm cov ntaub ntawv seem?
Cov kev taw qhia txog poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej txhawb kom muaj ntau txoj kev sib txawv. Qee qhov ntawm cov no suav nrog:
1. Kev tshuaj xyuas kev faus neeg
Cov ntxa feem ntau yog qhov chaw khaws cov ntaub ntawv hais txog txoj cai, tus kheej, thiab kev sib raug zoo hauv zej zog. Kev tshawb nrhiav txog poj niam txiv neej sib tw cov kev xav yooj yim xws li "riam phom = txiv neej" lossis "hniav nyiaj hniav kub = poj niam." Kev sib xyaw ua ke ntawm cov ntaub ntawv txog pob txha, cov qauv faus neeg, thiab cov ntsiab lus hauv zej zog yog qhov tsim nyog. Muaj cov xwm txheej thoob plaws ntiaj teb uas cov tib neeg uas muaj cov khoom faus tshwj xeeb tau pom tias muaj poj niam txiv neej uas tsis ua raws li cov qauv niaj hnub no, qhib kev sib tham txog qhov nyuaj ntawm lub luag haujlwm hauv zej zog.
2. Kev kawm txog qhov chaw thiab kev tsim vaj tsev
Poj niam txiv neej tuaj yeem pom tau los ntawm kev siv qhov chaw: kev faib thaj chaw ua haujlwm, kev nkag mus rau qhov chaw ua kevcai, lossis kev npaj nyob. Txawm li cas los xij, txoj hauv kev poj niam txiv neej ceeb toom peb tias kev faib chaw tsis yog ib txwm nruj; lawv tuaj yeem hloov pauv raws li hnub nyoog, txoj cai, lub caij, lossis qhov xwm txheej ceev.
3. Kev tshuaj xyuas kev lag luam thiab kev ua haujlwm (kev tshawb nrhiav txog keeb kwm kev ua haujlwm)
Los ntawm kev soj ntsuam cov cim ntawm kev tsim khoom - piv txwv li, cov seem hlawv, cov khoom noj seem, cov cim hnav ntawm cov cuab yeej - cov kws tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los tuaj yeem kos duab kev ua haujlwm uas feem ntau tsis quav ntsej hauv cov dab neeg ntawm "cov xwm txheej loj." Kev ua haujlwm saib xyuas, xws li kev saib xyuas cov menyuam yaus, cov neeg laus, lossis cov neeg mob hauv zej zog, tsis tshua tso cov khoom qub tseg tab sis tuaj yeem taug qab los ntawm cov cim qhia txog pej xeem, kev noj qab haus huv, thiab kev teeb tsa chaw nyob.
4. Kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu thiab lub cev
Kev tshawb nrhiav txog tej yam hauv lub cev (Biological archaeology) tshuaj xyuas seb lub cev "sau" tej kev paub hauv zej zog li cas: kev noj zaub mov zoo, kev ntxhov siab, kab mob, thiab kev ua ub ua no. Kev faib ua haujlwm raws li poj niam txiv neej tuaj yeem pom tau los ntawm qhov sib txawv ntawm lub nra hnyav ntawm lub cev, kev raug mob, lossis kev hloov pauv ntawm kev noj zaub mov. Txawm li cas los xij, kev txhais lus yuav tsum tseem ceeb: kev sib txawv ntawm kev noj qab haus huv tsis yog tsuas yog cuam tshuam los ntawm poj niam txiv neej xwb, tab sis kuj los ntawm chav kawm, kev nkag mus rau zaub mov, thiab ib puag ncig.
Kev sib txuas lus: poj niam txiv neej tsis sawv ib leeg
Kev sib raug zoo ntawm poj niam txiv neej niaj hnub no hais txog kev sib tshuam: poj niam txiv neej sib txuas nrog chav kawm, hnub nyoog, haiv neeg, kev tsiv teb tsaws chaw, kev tsis taus, thiab lwm yam. Hauv kev tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los, qhov no zam kev yooj yim xws li "txhua tus poj niam txoj kev paub zoo ib yam" lossis "cov zej zog yeej ib txwm muaj kev faib ua feem ntawm txiv neej thiab poj niam." Piv txwv li, cov poj niam siab tshaj plaws yuav muaj kev nkag mus rau cov peev txheej tseem ceeb thiab kev cuam tshuam ntawm kev cai dab qhuas, thaum cov txiv neej los ntawm cov pab pawg qis dua yuav muaj kev tsis muaj zog ntawm kev lag luam. Ib yam li ntawd, qee txoj haujlwm yuav raug faib ua pawg los ntawm hnub nyoog lossis kev txheeb ze, tsis yog los ntawm poj niam txiv neej xwb.
Nrog rau lub moj khaum sib tshuam, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm tsis yog tsuas yog nrhiav "lub luag haujlwm ntawm poj niam xwb," tab sis tshuaj xyuas seb cov qauv kev sib raug zoo ua rau cov tib neeg thiab cov pab pawg muaj kev paub ntau yam li cas.
Kev tshuaj xyuas cov lus thiab pawg hauv kev txhais lus
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm poj niam txiv neej kuj thuam cov lus tshawb fawb uas tuaj yeem "kaw" kev txhais lus. Cov lus xws li "hauv tsev," "pej xeem," "muaj txiaj ntsig," lossis "kev saib xyuas" feem ntau qhia txog qib ntawm cov txiaj ntsig. Thaum cov haujlwm hauv tsev raug suav hais tias tsis muaj txiaj ntsig, cov nyiaj pab los ntawm cov poj niam (lossis qee pawg) raug suav hais tias yog me me. Txawm li cas los xij, yog tsis muaj kev tswj hwm zaub mov, dej, kev noj qab haus huv, thiab kev yug me nyuam hauv zej zog, lub zej zog yuav tsis muaj sia nyob.
Tsis tas li ntawd xwb, pawg ntawm "prehistory" feem ntau yog qhia los ntawm cov dab neeg txiv neej ntawm kev vam meej: kev kov yeej ntawm xwm, kev ua tsov ua rog, thiab kev nthuav dav. Txoj kev sib raug zoo ntawm poj niam qhib qhov chaw rau lwm cov dab neeg: kev koom tes, kev sib pauv, kev sib raug zoo hauv zej zog, thiab kev saib xyuas cov thev naus laus zis - tej yam uas yog qhov tseem ceeb rau keeb kwm tib neeg.
Poj niam txiv neej hauv kev ua haujlwm archaeological: kev coj ncaj ncees thiab kev xyaum
Cov ntsiab lus ntawm kev sib raug zoo ntawm poj niam tsis yog tsuas yog siv rau qhov kev kawm xwb, tab sis kuj siv rau kev xyaum ua haujlwm txog kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los ua ib qho kev qhuab qhia. Leej twg tau lub sijhawm los ua tus thawj coj hauv kev khawb av? Leej twg raug lees paub tias yog tus tshawb pom? Kev ua haujlwm hauv thaj chaw raug faib ua li cas - puas yog txoj haujlwm suav tias yog "hnyav" raug muab rau cov txiv neej, thaum cov ntaub ntawv raug muab rau cov poj niam? Cov lus nug no kov txog cov qauv ntawm lub koom haum, suav nrog cov teeb meem ntawm kev thab plaub hauv thaj chaw, kev tsis sib luag ntawm txoj haujlwm, thiab kev sawv cev hauv cov ntawv tshaj tawm kev kawm.
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm poj niam txiv neej txhawb nqa kev ncaj ncees thiab kev nyab xeeb ntawm kev tshawb fawb, suav nrog cov cai tiv thaiv kev ua phem thiab kev thab plaub, kev pom tseeb ntawm kev coj noj coj ua, thiab kev lees paub txog feem ntau "tsis pom" xws li kev txuag, kev teev npe, thiab kev kawm rau pej xeem.
Kev cuam tshuam rau pej xeem: vim li cas qhov no thiaj tseem ceeb?
Cov dab neeg txog keeb kwm yav dhau los ua rau cov zej zog pom keeb kwm thiab tus kheej li cas. Yog tias yav dhau los ib txwm raug qhia ua theem ntawm tus txiv neej, cov pej xeem yuav xav tias kev tsis sib luag ntawm poj niam txiv neej yeej ib txwm yog "ntuj." Ntawm qhov tod tes, thaum kev tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los qhia txog ntau yam ntawm lub luag haujlwm thiab tus kheej, nws nthuav dav kev xav hauv zej zog: tias kev faib ua haujlwm tuaj yeem hloov pauv tau, kev coj noj coj ua tuaj yeem muaj ntau hom, thiab kev koom tes ntawm kev saib xyuas hauv tsev thiab kev tsim khoom yog lub hauv paus rau kev vam meej.
Hauv cov chaw pej xeem—tsev khaws puav pheej, phau ntawv kawm, thiab cov yeeb yaj kiab—cov kev taw qhia txog poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej txhawb kom muaj kev sawv cev ncaj ncees thiab raug dua. Lawv kuj txhawb kom pej xeem nkag siab tias kev paub tsim los ntawm kev thuam thiab kev kho dua tshiab, tsis yog ib qho tseeb uas ruaj khov.
Kev kaw
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej tsis yog hais txog "kev tshawb nrhiav poj niam" yav dhau los xwb. Nws yog kev tshawb fawb thiab kev coj ncaj ncees los txhais cov khoom siv tseem ceeb dua, zam kev ntxub ntxaug poj niam txiv neej, thiab nkag siab txog qhov nyuaj ntawm tus kheej thiab kev sib raug zoo hauv zej zog. Los ntawm kev sib txawv ntawm poj niam txiv neej thiab poj niam txiv neej, tsim cov txheej txheem uas nkag siab txog kev ua haujlwm thiab lub cev, thiab siv lub zeem muag sib tshuam, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm ntawm keeb kwm muaj peev xwm qhia tag nrho zaj dab neeg ntawm yav dhau los. Tib lub sijhawm, kev sib tw ntawm poj niam txiv neej sib tw rau kev xyaum ua haujlwm ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm kom muaj kev ncaj ncees thiab lub luag haujlwm ntau dua. Qhov kawg yog keeb kwm tib neeg nplua nuj dua: tsis yog keeb kwm ntawm ib pawg, tab sis keeb kwm ntawm ntau qhov kev paub, lub luag haujlwm, thiab lub suab uas feem ntau raug tso tseg.
Yog tias koj xav tau, kuv tuaj yeem hloov kho tsab xov xwm no rau cov ntsiab lus Indonesian (piv txwv li, piv txwv los ntawm Nusantara qhov chaw, kev coj ua hauv tsev khaws puav pheej, lossis kev sib cav hauv zos) lossis ntxiv cov ntaub ntawv thiab cov ntaub ntawv siv rau cov kev xav tseem ceeb hauv kev tshawb fawb txog poj niam txiv neej thiab kev kawm txog poj niam txiv neej.