Ka Hakakā ʻana o Nelson Mandela me ka Apartheid
He kiʻi honua ʻo Nelson Mandela i ʻike ʻia no kāna hakakā ʻana me ka apartheid, kahi ʻōnaehana hoʻokae lāhui ma ʻApelika Hema. Ua piha kona ola i nā pilikia, nā mōhai, a me ka hoʻolaʻa ʻana i ke kanaka a me ka hoʻopono. Ma kēia ʻatikala, e luʻu hohonu mākou i ka hakakā ʻana o Mandela me ka apartheid a pehea i hoʻololi ai kāna mau hana luhi ʻole iā ʻApelika Hema a me ke ao nei.
Ka Moolelo o ka Apartheid
He ʻōnaehana kānāwai ʻo Apartheid ma ʻApelika Hema mai 1948 a hiki i ka hoʻomaka ʻana o nā makahiki 1990 i hoʻokaʻawale i nā kānaka ma muli o ka lāhui. Ua kau kēia ʻōnaehana i nā keʻokeʻo ma luna o nā kānaka ʻEleʻele, ʻĀkia, a me nā lāhui hui, e hāʻawi ana iā lākou i nā pono kūikawā hou aku. ʻO ka poʻe ʻeleʻele, ka hapa nui o ka heluna kanaka, ua ʻike lākou i ka hoʻoluhi hewa, ka hana ʻino, a me nā ʻano like ʻole o ka hoʻokae ʻōnaehana. Ua hōʻole ʻia lākou i ke komo ʻana i nā pono lehulehu like me nā keʻokeʻo, ua loaʻa iā lākou ka mālama like ʻole ma ka hoʻonaʻauao a me ke olakino, a ua koi ʻia e noho ma nā wahi i hoʻokaʻawale ʻia, pinepine ʻaʻole hiki ke noho ʻia.
Ka Hoʻomaka ʻana o ke Kaua a Mandela
Ua hānau ʻia ʻo Nelson Rolihlahla Mandela ma Iulai 18, 1918, ma Mvezo, he kauhale liʻiliʻi ma ka ʻāina ʻo Eastern Cape ma ʻApelika Hema. No loko mai o kahi ʻohana aliʻi ʻo Thembu, ua ʻike ʻo Mandela i nā moʻolelo o ke koa a me ka hoʻopono mai kona wā ʻōpiopio. I kona komo ʻana i ke kula nui, ua loaʻa iā ia ka manawa kūpono e aʻo i ke kānāwai ma ke Kulanui o Fort Hare a ma hope ma ke Kulanui o Witwatersrand.
I ka makahiki 1944, ua komo ʻo Mandela i ka ʻAhaʻōlelo Lahui ʻApelika (ANC), he hui i hoʻolaʻa ʻia no ke kaua ʻana no nā pono o ka poʻe ʻeleʻele ma ʻApelika Hema. Ua hoʻokumu pū ʻo ia i ka ANC Youth League, i hoʻokumu ʻia e hoʻomaka i kahi neʻe ikaika a koʻikoʻi e koi ana i ka hoʻopono.
Hoʻolaha Kūʻē i ka Apartheid
I ka makahiki 1952, ua wehe ʻo Mandela lāua ʻo Oliver Tambo i ka ʻoihana loio ʻeleʻele mua loa ma ʻApelika Hema. Ua hāʻawi lāua i nā lawelawe loio haʻahaʻa a manuahi paha i nā poʻe ʻeleʻele i hoʻopilikia ʻia e ka hana pono ʻole. I kēlā makahiki hoʻokahi, ua hoʻokani pū ʻo Mandela i kahi kuleana koʻikoʻi ma ka Defiance Campaign, kahi i pili ai i nā hana hoʻolohe ʻole kīwila nui e kūʻē i nā kānāwai pono ʻole o ka apartheid.
I ka pane ʻana i kāna hana hoʻoikaika, ua hoʻomaka ke aupuni apartheid e lawe koʻikoʻi iā Mandela. I ka hopena o 1956, ua hopu ʻia ʻo Mandela a me 155 mau mea hoʻoikaika ʻē aʻe a ua hoʻokolokolo ʻia no ka kipi. Ma hope o kahi hoʻokolokolo lōʻihi i hala no kekahi mau makahiki, ua hoʻokuʻu ʻia ʻo Mandela a me kāna mau hoa hana i ka makahiki 1961.
No ka paio kaua: MK (Umkhonto we Sizwe)
ʻO ka hāʻule ʻana o nā hana maluhia e kūʻē i ka apartheid ua hōʻoiaʻiʻo iā Mandela he pono kahi hoʻolālā ʻokoʻa. I ka makahiki 1961, ua hoʻokumu ʻo Mandela a me ka ANC i kahi ʻēheu koa i kapa ʻia ʻo Umkhonto we Sizwe (MK), ʻo ia hoʻi "Ihe o ka Lahui." Ua hoʻokuʻu ʻia ʻo MK me ka manaʻolana e kūʻē i ke aupuni apartheid ma o ka sabotage e kuhikuhi ana i nā ʻoihana aupuni, me ka hoʻoweliweli ʻole i nā ola kanaka.
Eia naʻe, ʻaʻole i lōʻihi kēia hana ʻino politika ma mua o ka lilo ʻana o Mandela i pahuhopu nui no ka hopu ʻia ʻana e ke aupuni apartheid. I ka makahiki 1962, ua hopu ʻia ʻo Mandela a hoʻopaʻi ʻia i ʻelima mau makahiki i loko o ka hale paʻahao ma nā hoʻopiʻi no ka hoʻoulu ʻana i kahi hoʻopaʻi a me ka haʻalele ʻana i ka ʻāina me ka ʻole o ka ʻae ʻia.
ʻO ka Hoʻokolokolo ʻana ma Rivonia a me nā Hoʻopaʻi Ola
I ka makahiki 1963, ʻoiai ʻo ia e lawelawe ana i kāna hoʻopaʻi paʻahao, ua hoʻokolokolo ʻia ʻo Mandela a me kekahi mau alakaʻi MK ʻē aʻe ma ka mea i kapa ʻia ʻo ka Rivonia Trial. Ua hoʻopiʻi ʻia lākou no ka hana hoʻopunipuni, ka hoʻolālā e hoʻokahuli i ke aupuni, a me nā hana hoʻokahuli ʻē aʻe. I kona kū ʻana i ka ʻaha hoʻokolokolo hope loa, ua hāʻawi ʻo Mandela i kahi haʻiʻōlelo ikaika, i hoʻomanaʻo ʻia e ka poʻe he nui ʻo ia kekahi o nā haʻiʻōlelo hoʻoikaika loa e pili ana i ka hoʻopono a me ke kūʻokoʻa.
"Ua hakakā au no kēia manaʻo kūpono i koʻu ola a pau. Makemake au e ʻike i kona hoʻokō ʻia. Akā, e ke Aliʻi, inā pono iaʻu, ua mākaukau wau e make no kēia manaʻo kūpono," wahi a Mandela.
Ua hoʻopaʻi ʻia ʻo Mandela a me ʻehiku mau mea i hoʻopiʻi ʻia i ka hoʻopaʻahao ʻia no ke ola a pau a ua hoʻopaʻahao ʻia ma Robben Island, he hale paʻahao mamao a ʻino hoʻi aia ma waho o ke kahakai ʻo Cape Town.
Nā Makahiki ma ka Hale Paʻahao
I loko o kona mau makahiki he 27 i loko o ka hale paʻahao, ʻaʻole i pau ka hakakā ʻana o Mandela. ʻOiai kona noho kaʻawale ʻana a me ka pāpā ʻana i ka launa pū ʻana me waho, ua hoʻomau ka ulu ʻana o kona mana. Ua kākau ʻo Mandela i nā leka he nui a ua kamaʻilio pū me nā mea hoʻoikaika ʻē aʻe. Ua komo pū ʻo ia i nā kūkākūkā he nui me ke aupuni, akā, ʻaʻole ʻo ia i haʻalele i kāna mau loina o ka hoʻopono. ʻAʻole i hoʻonāwaliwali ka hale paʻahao i kona ʻuhane; akā, ua lilo ʻo ia i hōʻailona honua no ke kūʻē ʻana i ka apartheid.
ʻO ke kūʻokoʻa a me ka hopena o ka Apartheid
I ka hopena o nā makahiki 1980, ua hoʻonui ʻia ke kaomi kūloko a me ka honua ma luna o ke aupuni apartheid. Ma waho aʻe o ka hoʻopaʻapaʻa waiwai a me ka moʻomeheu mai ke kaiāulu honua, ua ulu pū ke kaomi kūloko mai ka poʻe o ʻApelika Hema. I ka makahiki 1990, ma ke ʻano he ʻāpana o ka neʻe ʻana i ka hoʻoponopono hou ʻana, ua kauoha ke Pelekikena o ʻApelika Hema i kēlā manawa ʻo F.W. de Klerk i ka hoʻokuʻu ʻia ʻana o Mandela me ke ʻano ʻole.
Ma hope o kona hoʻokuʻu ʻia ʻana, ʻaʻole i hōʻike ʻo Mandela i ka makemake e hoʻopaʻi. Akā, ua koho ʻo ia i ke ala o ka hoʻoponopono hou ʻana a me ke kūkākūkā ʻana e hoʻohui i kahi lāhui i māhele ʻia. I ka makahiki 1993, ua kaʻana like ʻo Mandela lāua ʻo de Klerk i ka Nobel Peace Prize no kā lāua mau hana e hoʻopau maluhia i ka apartheid.
Kau a me ka Hoʻoilina o ka Pelekikena
I ka makahiki 1994, ua koho ʻia ʻo Nelson Mandela i Pelekikena o ʻApelika Hema ma ke koho balota kūʻokoʻa mua o ka ʻāina. ʻO kona noho aliʻi ʻana, ʻaʻole wale nō ka hopena o ka apartheid akā ʻo ka hoʻomaka ʻana o nā papahana he nui e pili ana i ka hoʻoponopono ʻana i nā ʻokoʻa waiwai a me nā nohona i waiho ʻia e ka apartheid. Ua paipai ʻo Mandela i ka hoʻoponopono aupuni, ka hoʻopono kaiāulu, a me ka hoʻomohala ʻana.
Ma hope o hoʻokahi kau, ua koho ʻo Mandela ʻaʻole e ʻimi hou i ke koho balota a hāʻawi i ke alakaʻi i kahi hanauna hou. Ua noho ikaika ʻo ia i nā hana kōkua kanaka like ʻole a hiki i kona make ʻana ma Dekemaba 5, 2013.
Ka hopena
Ua hōʻike ke kaua a Nelson Mandela e kūʻē i ka apartheid i ke kūpaʻa, ka wiwo ʻole, a me ke akamai o kahi alakaʻi i hakakā ʻaʻole wale no kona poʻe kānaka akā no ke kanaka holoʻokoʻa. Mai kona wā ʻōpiopio a hiki i kona wā ʻelemakule, ua hāʻawi ʻo Mandela i kahi laʻana kupaianaha o ke ʻano e hiki ai i kekahi kanaka ke hana i kahi ʻokoʻa nui, ʻoiai nā pilikia nui. Ke noho nei kona hoʻoilina ʻaʻole wale ma ʻApelika Hema, akā, i loko hoʻi o nā puʻuwai a me nā manaʻo o ka poʻe e makemake ana i kahi honua ʻoi aku ka pololei a me ke kaulike.
