Ke hoʻomaopopo nei i ka Southern Oscillation Index a me kāna mau noi
Pendahuluan
ʻO ka loli o ke aniau ma nā wahi wela, ʻoi aku hoʻi ma ka Moana Pākīpika, he mea nui ia e hoʻopilikia i ke aniau a me ke aniau ma nā wahi he nui o ka honua, me Indonesia. ʻO kekahi o nā hanana koʻikoʻi e pili ana i nā loli i nā ʻano aniau kau a me nā ʻano aniau interannual ʻo ENSO (El Niño–Southern Oscillation). Aia ʻo ENSO i ʻelua mau ʻāpana nui: kahi ʻāpana moana (ʻo El Niño/La Niña e pili ana i ka mahana o ka ʻilikai) a me kahi ʻāpana lewa (nā oscillations kaomi ea). No ke ana ʻana i kēia ʻāpana lewa, hoʻohana ʻia ka Southern Oscillation Index (SOI). He kuhikuhi koʻikoʻi kēia helu kuhikuhi i ka nānā ʻana i ke aniau, ka wānana kau, a me ka hoʻokele pilikia pōʻino hydrometeorological.
Ke hoʻomaopopo nei i ka Southern Oscillation Index (SOI)
ʻO ka Southern Oscillation Index (SOI) kahi ʻōkuhi aniau e wehewehe ana i ka ʻokoʻa o ke kaomi o ka ʻilikai ma waena o ʻelua mau wahi koʻikoʻi ma ka Pākīpika tropical: ʻo Tahiti (waena-hikina o ka Pākīpika) a me Darwin, Australia (komohana o ka Pākīpika). Hōʻike kēia ʻokoʻa kaomi i nā loli i ka ikaika o ke kaʻapuni ʻana o Walker, kahi kaʻapuni lewa hikina-komohana ma nā tropics e pāʻani ana i kahi kuleana koʻikoʻi i ka hoʻokumu ʻia ʻana o ke ao, ka ua, a me nā ʻano makani.
Ma ke ʻano manaʻo, i ka wā e ʻoi aku ai ke kiʻekiʻe o ke kaomi ma Tahiti ma mua o Darwin, e hoʻoikaika pinepine nā makani kalepa mai ka hikina a i ke komohana, e paipai ana i ka hōʻiliʻili ʻana o ka wai mehana ma ke komohana o ka Pākīpika a hoʻonui i ka hoʻokumu ʻia ʻana o ke ao a me ka ua ma Indonesia a me nā wahi e pili ana. I ka ʻaoʻao ʻē aʻe, i ka wā e haʻahaʻa ai ke kaomi ma Tahiti ma mua o Darwin, e nāwaliwali ke ʻano o ka makani kalepa, e neʻe ana ka wai mehana i ka Pākīpika waena-hikina, a ʻike pinepine ʻo Indonesia i ka emi ʻana o ke kūkulu ʻia ʻana o ke ao, e hoʻonui ana i ka hiki ke maloʻo.
No laila, kōkua ʻo SOI iā mākou e hoʻomaopopo i nā kūlana lewa e pili pono ana i nā pae ENSO: El Niño a me La Niña.
Pehea e hana ai ʻo SOI a wehewehe i nā waiwai
Hōʻike pinepine ʻia nā waiwai SOI ma ke ʻano he mau helu maikaʻi a maikaʻi ʻole paha:
1. He maikaʻi ʻo SOI (maikaʻi ikaika)
– Hōʻike i ke kiʻekiʻe o ke kaomi ma Tahiti a/a i ʻole ke haʻahaʻa o ke kaomi ma Darwin ma mua o nā kūlana maʻamau.
– Hoʻopili pinepine ʻia me La Niña, kahi e hoʻoikaika ai ke kahe koko o Walker.
– Ka hopena laulā: ka piʻi ʻana o ka ua ma Indonesia (ʻoiai hiki ke ʻokoʻa ka ikaika ma waena o nā wahi).
2. He maikaʻi ʻole ʻo SOI (maikaʻi ʻole ikaika)
– Hōʻike ia ua haʻahaʻa ke kaomi ma Tahiti a/a i ʻole ua kiʻekiʻe ke kaomi ma Darwin ma mua o nā kūlana maʻamau.
– Hoʻopili pinepine ʻia me El Niño, kahi e nāwaliwali ai ke kahe koko o Walker.
– Ka hopena laulā: ua emi ka ua ma Indonesia a me ka piʻi ʻana o ka hiki ke maloʻo.
3. Ua kokoke ʻo SOI i ka ʻole
– Hōʻike i nā kūlana kūlike ʻole, ʻaʻohe mana ikaika o El Niño a i ʻole La Niña.
– Eia nō naʻe, ʻaʻole i manaʻo mau ʻia nā kūlana kūlike ʻole he “maʻamau”, no ka mea, ʻo nā kumu ʻē aʻe e like me ka IOD (Indian Ocean Dipole) a me MJO (Madden–Julian Oscillation) e hoʻopilikia pū i ke aniau.
I ka hana maoli, nānā pinepine nā mea noiʻi a me nā keʻena meteorological i ka awelika SOI ma luna o kahi manawa kikoʻī (e.g., hebedoma a mahina paha) e hōʻemi i ka walaʻau o kēlā me kēia lā. ʻOi aku ka manaʻo o nā waiwai maikaʻi a maikaʻi ʻole paha ma luna o kekahi mau pule/mahina i ke ʻano o nā pae ENSO ma mua o nā loli pōkole.
ʻO ka pilina o SOI me El Niño a me La Niña
He anakahi lewa ʻo SOI, ʻoiai ʻo El Niño/La Niña e ʻike pinepine ʻia ma o nā anakahi moana e like me nā ʻano ʻē o ka mahana o ka ʻilikai (SST) ma ka ʻāpana Niño 3.4. Hoʻohālikelike pinepine ʻia nā mea ʻelua, akā ʻaʻole kūlike 100% ma muli o ka paʻakikī o ka pilina o ke kai-lewa.
– I ka wā ʻo El Niño, mehana ka mahana o ka ʻilikai ma ka Pākīpika waena-hikina, neʻe ke kikowaena o ke ao i ka hikina, nāwaliwali nā makani kalepa, a he maikaʻi ʻole ka SOI.
– I La Niña, hoʻomaʻalili ka mahana o ka ʻilikai ma ka Pākīpika waena-hikina, ikaika ka makani kalepa, ʻoi aku ka ikaika o ke kūkulu ʻia ʻana o ke ao ma ke komohana o ka Pākīpika, a ʻoi aku ka maikaʻi o ka SOI.
No laila, ʻo ka nānā ʻana iā SOI me nā anakahi SST e hāʻawi i kahi kiʻi piha aʻe o ke kūlana ENSO.
Noi ʻana o ka ʻIkuhi Hoʻoneʻe Hema
He nui nā hoʻohana pono a SOI e pili ana i nā ʻano makani, ka ua, a me nā ʻano ʻē o ke aniau. Eia kekahi o kāna mau noi:
1. Wānana no ke Kau a me ka Ua
Ma nā wahi e like me Indonesia, Australia, a me nā ʻāina Pākīpika, hoʻohana pinepine ʻia ka SOI ma ke ʻano he mea hoʻokomo e loiloi ai i nā loli hiki ke loli i nā ʻano ua.
– Hiki i kahi SOI maikaʻi ʻole lōʻihi ke hōʻailona i ka piʻi ʻana o ka manawa kūpono o ke kau maloʻo, no ka laʻana ka lohi ʻana o ka hoʻomaka ʻana o ke kau ua a i ʻole ka emi ʻana o ka ikaika o ka ua.
– Hoʻopili pinepine ʻia ka SOI maikaʻi lōʻihi me ka manawa kūpono o ke kau ua, ka piʻi ʻana o ka ua nui, a i ʻole ka lōʻihi o ke kau ua.
He mea pono kēia ʻike no nā keʻena meteorological e hoʻomākaukau i nā hiʻohiʻona kau a no ka lehulehu e manaʻo i nā loli.
2. Hoʻokele Waiwai
Hoʻopilikia nui ʻia ka mālama ʻana i nā waihona wai, ka hoʻoinu wai, a me ka hāʻawi ʻana i ka wai maʻemaʻe e ka loaʻa ʻana o ka ua. Ma ka nānā ʻana iā SOI:
– Hiki i nā luna hoʻokele waihona wai ke hoʻomākaukau i nā hoʻolālā mālama wai ke ʻike ʻia nā hōʻailona El Niño (SOI maikaʻi ʻole).
– I ka ʻaoʻao ʻē aʻe, ke ikaika nā hōʻailona La Niña (SOI maikaʻi), hiki i nā luna ke hoʻonui i ka mākaukau no ka hoʻokuʻu nui ʻana, me ka hoʻēmi ʻana i ke kahe ma nā wahi ma lalo.
3. Ka Mahiʻai a me ka Palekana Meaʻai
He mea maʻalahi loa ka ʻoihana mahiʻai i nā loli i ke kau ua. Hiki iā SOI ke kōkua:
- E hoʻoholo i ka manawa kanu kūpono.
– E koho i ke ʻano mea kanu kūpono (kū i ka maloʻo a i ʻole ke kū i ka wai).
- Ke hoʻolālā ʻana i nā pono o ka hoʻoinu ʻana a me nā hoʻolālā hoʻouluulu.
Eia kekahi laʻana, i ka wā o El Niño, hiki i nā mahiʻai ma nā wahi i hānai ʻia me ka ua ke kū i ka pilikia o ka hāʻule ʻana o nā mea kanu a i ʻole ka emi ʻana o ka hua, e pono ai ke hoʻololi i ka kalena kanu a i ʻole ka hoʻololi ʻana o nā waiwai.
4. Ka Hoʻēmi ʻana i nā Pōʻino Hydrometeorological
Kākoʻo ʻo SOI i ka ʻōlelo aʻo mua no nā pilikia pōpilikia e like me:
– Ka maloʻo a me nā ahi ululāʻau/ʻāina i ka wā o ka SOI maikaʻi ʻole mau (e pili pinepine ana me El Niño).
– Nā waikahe a me nā ʻāina heʻe i ka wā o ka SOI maikaʻi ikaika (e pili pinepine ana me La Niña) no ka mea hiki i ka ua ke piʻi aʻe.
ʻOiai ʻaʻole ʻo SOI wale nō ke anakahi, he mea pono ia no ka hāʻawi ʻana i ka pōʻaiapili no nā mea hoʻokele aniau nui ma lalo o ke ʻano ʻino loa.
5. Nā Lawaiʻa a me nā ʻŌnaehana Kai
Hoʻopilikia nā loli ENSO i nā ʻano o ke au o ke kai, ka piʻi ʻana o ka wai, a me ka loaʻa ʻana o nā meaʻai. ʻOiai ʻoi aku ka pololei o nā hōʻailona o ke kai, kōkua ʻo SOI i ka hoʻomaopopo ʻana i nā kūlana lewa e hoʻokele nei i kēia mau loli. Hiki i nā hopena ke hoʻonui i ka huahana lawaiʻa, ka neʻe ʻana o nā iʻa, a me ke olakino o ke kaiaola kai.
6. Noiʻi a me ke Kiʻi Hoʻohālike o ke Aniau
I ka noiʻi, hoʻohana ʻia ʻo SOI i:
– E nānā i ka pilina helu ma waena o nā ʻano ʻano kaomi a me nā ʻano ʻano ua/mahana.
– Ke hōʻoia nei i nā kumu hoʻohālike aniau a me ka hoʻomaikaʻi ʻana i ka hana wānana ENSO.
– E kālailai i nā pilina kelepona o ke aniau, ʻo ia hoʻi nā pilina mamao loa ma waena o ka Pākīpika a me nā wahi ʻē aʻe o ka honua.
Nā palena o SOI
ʻOiai kona pono, he mau palena ko ka SOI. ʻO ka mea mua, hōʻike wale ia i ke kaomi ea ma waena o ʻelua mau wahi, no laila ʻaʻole ia e hopu mau i ka paʻakikī piha o ka lewa tropical. ʻO ka lua, hiki ke hoʻopili ʻia ka hopena o ENSO i ka ua ma Indonesia e nā mea ʻē aʻe e like me ka IOD, ka MJO, ka monsoon Asia-Australia, a me nā kūlana kūloko e like me ke ʻano o ka ʻāina a me nā mahana o ke kai kūloko. No laila, pono e hoʻohana ʻia ka SOI me nā ʻōkuhi meteorological ʻē aʻe a me nā ʻikepili no ka wehewehe pololei ʻana.
Ka hopena
ʻO ka Southern Oscillation Index (SOI) kahi hōʻailona koʻikoʻi e hōʻike ana i ka ʻokoʻa o ke kaomi ea ma waena o Tahiti a me Darwin, i hoʻohana ʻia e nānā i nā loli o ke kaʻapuni lewa ma ka Pākīpika tropical. ʻO nā waiwai SOI maikaʻi ʻole e pili pinepine me El Niño a me ka hiki ke maloʻo nā kūlana ma Indonesia, ʻoiai ʻo nā waiwai SOI maikaʻi e pili ana me La Niña a me ka hiki ke pulu nā kūlana. He ākea kona mau noi, mai ka wānana kau, ka hoʻokele wai, ka mahiʻai, ka hoʻēmi ʻana i nā pōʻino, a me ka noiʻi ʻana i ke aniau. Eia nō naʻe, ʻaʻole kū hoʻokahi ka SOI a pono e wehewehe ʻia me nā hōʻailona aniau ʻē aʻe e hana i nā hoʻoholo e pili ana i ke aniau me ka ʻike a me ka hilinaʻi.
Inā makemake ʻoe, hiki iaʻu ke hoʻohui i nā hiʻohiʻona hihia o ka hopena o SOI ma Indonesia (no ka laʻana i kekahi mau makahiki El Niño/La Niña) a i ʻole e hōʻuluʻulu i kahi mana o ka ʻatikala me kahi ʻano ʻepekema piha (hōʻuluʻulu manaʻo-ʻano-kūkākūkā-papa inoa).
