Tsarin Rarraba Yawan Jama'a a Duniya
Rarraba yawan jama'ar duniya ba ta daidaita ba. Duba taswirar yawan jama'a ta duniya ya nuna wurare masu yawan jama'a—har ma da cibiyoyin wayewa da ayyukan tattalin arziki—tare da manyan wurare marasa mutane. Wannan tsarin rarrabawa an tsara shi ne ta hanyar haɗakar abubuwan halitta, tarihi, tattalin arziki, zamantakewa, siyasa, da fasaha. Fahimtar tsarin rarraba yawan jama'a yana da mahimmanci don tsara ci gaba, sarrafa albarkatu, da rage matsaloli kamar talauci, rashin daidaito a yankuna, da kuma lalacewar muhalli.
Bayani na gaba ɗaya game da yadda yawan al'ummar duniya ke yaɗuwa
Gabaɗaya, yawan jama'ar duniya ya taru ne a yankin Arewacin Duniya, musamman a yankuna masu yanayi mai zafi zuwa wurare masu zafi waɗanda suka fi dacewa da noma, matsuguni, da ayyukan tattalin arziki. Asiya ita ce gida ga mafi yawan adadin jama'ar duniya, musamman a Gabashin Asiya, Kudancin Asiya, da Kudu maso Gabashin Asiya. Ƙasashe kamar Indiya, China, Indonesia, Pakistan, da Bangladesh suna da yawan jama'a masu yawa saboda haɗuwa da abubuwa kamar dogon tarihi na wayewa, filayen noma masu albarka, da ci gaban tattalin arziki.
Akasin haka, yankunan da ke da yanayi mai tsauri ko kuma mawuyacin yanayi suna da ƙarancin jama'a. Hamadar Sahara a Afirka, Hamadar Larabawa a Gabas ta Tsakiya, yankunan da ke wajen Ostiraliya, yankunan da ke kewaye da duniya kamar Greenland, da kuma manyan tsaunuka kamar Himalayas da Andes misalai ne na yankunan da ba su da kyau ga manyan matsugunan saboda ƙarancin ruwa, yanayin zafi mai tsanani, ko kuma mawuyacin yanayi.
Yankunan duniya masu yawan jama'a
Akwai "belts" ko cibiyoyin yawan jama'a da suka fi shahara.
Da farko, Kudancin Asiya da Gabashin Asiya sun zama manyan cibiyoyi. Filin Indo-Gangetic da ke Indiya da Bangladesh ya kasance cike da jama'a saboda ƙasar da take da albarka, samun ruwa daga manyan koguna, da kuma tsarin noma na ƙarni da yawa. A Gabashin Asiya, yankunan da ke gabashin China - ciki har da yankunan da ke kewaye da Kogin Yangtze da Rawaya - suma suna da yawan jama'a saboda yanayin jiki da ya fi dacewa da samar da abinci da haɓaka manyan birane da masana'antu.
Na biyu, yankin kudu maso gabashin Asiya yana da yawan jama'a, musamman a tsibirin Java, Mekong Delta a Vietnam, da yankunan birane kamar Bangkok, Manila, da Singapore. A wannan yanki, tarihin dauloli, mulkin mallaka, cibiyoyin cinikin teku, da kuma masana'antu na zamani sun taimaka wajen yawan jama'a.
Na uku, Turai yanki ne mai yawan jama'a da yawa idan aka kwatanta da sauran nahiyoyi. Cike da tarin birane, ƙasar noma mai amfani, da kuma tarihin masana'antu tun ƙarni na 18 sun sanya yammacin Turai da tsakiyarta cibiyar zama mai ɗorewa.
Na huɗu, gabashin Arewacin Amurka (gabashin Amurka da kudancin Kanada) shi ma yana da cunkoson jama'a, musamman a gefen tekun Atlantika, yankin Manyan Tafkuna, da manyan hanyoyin birane kamar Boston-New York-Washington. Wannan taro yana faruwa ne sakamakon ci gaban tattalin arziki, kayayyakin more rayuwa, da kuma birane tun bayan juyin juya halin masana'antu.
Na biyar, a Afirka, ana ganin yawan jama'a a kwarin Kogin Nilu a Masar, sassan gabar tekun Afirka ta Yamma (misali, Najeriya), da wasu yankuna na yankin Gabashin Afirka. Duk da haka, gabaɗaya, yawan jama'ar Afirka ya bambanta sosai saboda kasancewar hamada mai yawa, ƙarancin kayayyakin more rayuwa, da bambance-bambancen matakan ci gaba tsakanin yankuna.
Yankunan da ke da yawan jama'a da dalilansu
Yankunan da ke da cunkoson jama'a sau da yawa suna fuskantar manyan cikas na halitta. Hamada suna fuskantar ƙarancin ruwa da yanayin zafi mai tsanani, wanda hakan ke sa ya zama da wahala a noma amfanin gona da kuma ci gaba da samar da yawan jama'a. Yankunan Polar suna fuskantar ƙalubale kamar ƙarancin yanayin zafi, lokutan duhu masu tsawo, da ƙarancin hanyoyin shiga. Manyan tsaunuka suna sa ya zama da wahala a gina hanyoyi, a kafa matsuguni, da kuma kafa manyan noma. Dazuzzukan ruwan sama masu zafi, duk da wadataccen albarkatun halittu, galibi suna da ƙasa mai kyau don noma na dindindin, suna haifar da haɗarin cututtuka, kuma suna gabatar da hanyoyin sufuri mafi wahala.
Duk da haka, ƙarancin yawan jama'a ba lallai bane ya nuna rashin muhimmanci ba. Wasu yankunan da ba su da yawan jama'a suna da mahimmanci ga makamashi da haƙar ma'adinai (misali, Siberia tare da albarkatun ƙasa, ko yammacin Ostiraliya tare da haƙar ma'adinai). Ci gaban fasaha na iya ƙara kyawun waɗannan yankunan, kodayake ba lallai bane su sa su zama masu yawan jama'a.
Abubuwan da ke tasiri ga yaɗuwar yawan jama'a
1. Abubuwan da ke cikin jiki (yanayi)
Yanayi babban abin da ke haifar da shi ne. Yankunan da ke da yanayin zafi mai kyau tare da isasshen ruwan sama da yanayin zafi mai matsakaici sun fi dacewa da rayuwa kuma suna da amfani ga noma. Samun ruwa shi ma yana da mahimmanci; manyan birane da yawa suna girma kusa da koguna, tafkuna, ko bakin teku. Tsarin ƙasa kuma yana taka rawa: ƙasa mai laushi ya fi sauƙin ginawa fiye da tsaunuka masu tsayi. Ƙasa mai takin zamani, musamman ƙasa mai laushi a cikin kwaruruka da koguna, ta kasance abin jan hankali ga matsugunan noma tun farkon wayewa.
2. Abubuwan tattalin arziki
Cibiyoyin tattalin arziki suna jawo hankalin ƙaura. Manyan birane suna haɓaka zuwa ga abubuwan da suka shafi ayyukan yi, ilimi, da kiwon lafiya. Masana'antu da ci gaban ɓangaren hidima suna ƙara yawan birane, suna mai da hankali kan jama'a a yankunan birane. Yankunan tashar jiragen ruwa da hanyoyin kasuwanci na ƙasashen duniya suna ƙaruwa da sauri saboda faffadan damar da suke samu daga kasuwa.
3. Abubuwan tarihi da al'adu
Wayewar farko ta samo asali ne a kan manyan koguna - kamar Kogin Nilu, Yufiretis-Tigris, Indus, da Yangtze - waɗanda suka samar da ruwa da ƙasa mai kyau. Wannan gadon tarihi yana tsara yanayin yawan jama'a har zuwa yau. Bugu da ƙari, al'adu na iya yin tasiri ga fifikon gidaje, tsarin iyali, da kuma yawan birane.
4. Abubuwan siyasa da manufofi
Manufofin gwamnati na iya ƙarfafa ko hana ƙaruwar yawan jama'a a wasu yankuna. Shirye-shiryen ƙaura zuwa wasu ƙasashe, gina sabbin manyan biranen birni, buɗe yankunan masana'antu, da haɓaka ababen more rayuwa na iya canza yanayin rarrabawa. Akasin haka, rikici da rashin kwanciyar hankali na siyasa na iya haifar da ƙaura mai yawa da kuma ɓatar da yankuna.
5. Ci gaban fasaha da sufuri
Ci gaban fasaha ya sa mutane su rayu a cikin muhallin da ba a iya zama a da ba. Ban ruwa, tsaftace ruwan teku, dumama sararin samaniya, da fasahar gini sun buɗe damar zama a hamada da yankuna masu sanyi. Sufuri na zamani kuma yana ba da damar yin tafiya mai nisa, wanda ke haifar da ci gaban birane cikin sauri da faɗaɗa wuraren zama.
Tsarin birane da tasirinsu kan rarrabawa
A halin yanzu duniya na fuskantar saurin karuwar birane. Kasashe masu tasowa da yawa suna fuskantar sauyin yawan jama'a daga yankunan karkara zuwa birane saboda damammaki daban-daban na tattalin arziki. Wannan ya haifar da bullar manyan birane masu yawan jama'a, galibi tare da kalubale kamar gidajen talakawa, cunkoson ababen hawa, gurɓataccen iska, da matsin lamba kan ruwa da tsafta.
A gefe guda kuma, karuwar birane yana haifar da karuwar yankunan da ke kewaye da birane (gefen birni) waɗanda ke haɗa ƙauyuka da birane. Wannan tsari yana haifar da "yankunan birni masu yaɗuwa" waɗanda ke ɗaukar filayen noma kuma suna canza amfani da ƙasa. A wasu ƙasashe masu ci gaba, akasin haka yana faruwa, wato ƙaura zuwa birane har ma da ƙarancin ƙaura zuwa birane, yayin da mazauna ke zaɓar zama a wajen tsakiyar birnin saboda tsadar rayuwa ko kuma neman ingantacciyar rayuwa.
Kammalawa
Tsarin rarraba yawan jama'a a duniya sakamakon hulɗa mai sarkakiya tsakanin yanayin halitta da yanayin ɗan adam. Yankunan da ke da yanayi mai kyau, hanyoyin ruwa da sufuri, da damammakin tattalin arziki galibi suna zama cibiyoyin yawan jama'a. A halin yanzu, yankunan da ke da yanayi mai tsauri, ƙarancin albarkatun ruwa, ko ƙasa mai wahala galibi ba su da yawan jama'a. A zamanin yau, birane, ci gaban fasaha, da manufofin gwamnati suna ƙara yin tasiri ga yawan jama'a. Fahimtar rarraba yawan jama'a yana taimaka wa al'ummomi da ƙasashe su tsara ci gaba mai adalci, dorewa, da kuma amsawa ga canje-canjen duniya kamar ci gaban birane, ƙaura, da sauyin yanayi.
Idan kuna so, zan iya ƙara taswirar ra'ayi (tsarin) labarin, misalan misalai a kowace nahiya, ko taƙaitaccen bayani game da kayan gabatarwa.
